(1) 原文
De Dippelio
3890. Loquutus mecum Dippel{a}, et interrogabam quid crediderit de spiritibus, dixit quod crediderit quidem spiritum vivere post mortem, sed vitam obscuram, ita non aliter potuisse credere dixit, quin{1} si abstraheretur vita corporis, id quod remansurum obscurum foret, quod non aliter cogitare potuit, cum in vita corporis poneret vitam, et tamen spiritum fassus, cujus non aliam ideam habuit, quam larvae; quia tunc in tali obscura vita vixit, ei dictum quod [angeli vivant]{b} in summa luce, in summa intelligentia, in sapientia et in felicitate seu delectationibus summis oriundis ex affectionibus boni. 1748, 6 Nov. Confirmabat opinionem ejus in vita corporis, quia vidit quod bruta quoque vitam haberent paene sicut homines, et quia fassus spiritum, et quod aliquid superadditum esset homini prae brutis, quod aliquid obscurum esset; interius ejus idea non penetravit.
@1 J.F.I. Tafel quia
@a vide annotationem ad 3485
@b sic index ad Angelus, Dippelius et Spiritus
(2) 直訳
De Dippelio ディッペルについて
3890. Loquutus mecum Dippel{a}, et interrogabam quid crediderit de spiritibus, ディッペル☆が私と話した、また私は質問した、霊たちについて何を信じたか、
☆ ディッペル(1673-1734)はドイツの神学者・錬金術師。ディッペル油やプロシアンブルーを検索すると面白いことがわかります。
dixit quod crediderit quidem spiritum vivere post mortem, sed vitam obscuram, 彼は言った、確かに霊が死後に生きていることを信じた、しかし、不明瞭ないのちを〔生きる〕、
ita non aliter potuisse credere dixit, そのように異なって信じることができない、と言った、
quin{1} si abstraheretur vita corporis, id quod remansurum obscurum foret, むしろ、もし身体のいのちを引き離されるなら、それは、残るであろうものは不明瞭なものとなること、
quod non aliter cogitare potuit, cum in vita corporis poneret vitam, 異なって考えることができなかったこと、いのちを身体のいのちの中に置いたとき、
et tamen spiritum fassus, cujus non aliam ideam habuit, quam larvae; またそれでも霊を認めた、それに他の観念を持たなかった、幽霊☆以外の。
☆ ブッシュ訳ではこれがlarvaとイタリック体で表記してあります(すなわちラテン語であること)。ここから翻訳した柳瀬は「幼虫」と訳し、わけのわからないものとなっています(英語でlarvaは幼虫)。
もっと言えば、なぜイタリック体なのか、原語なのだろうと類推し、ラテン語を調べるか、調べないまでも原語のままで表記しておく方が正しいやり方。
quia tunc in tali obscura vita vixit, その時、このような不明瞭ないのちの中を生きたので、
ei dictum quod [angeli vivant]{b} in summa luce, in summa intelligentia, in sapientia et in felicitate seu delectationibus summis oriundis ex affectionibus boni. 彼に言われた、天使たちは最大の光の中で生きること、最高の知性の中に、知恵の中にまた幸福または快楽の中に、善の情愛から生まれる。
1748, 6 Nov. 1748年11月6日。
Confirmabat opinionem ejus in vita corporis, 彼は彼の見解を身体のいのちの中で確信した、
quia vidit quod bruta quoque vitam haberent paene sicut homines, 獣もまたほとんど人間のようないのちを持っていることを見たからである、
et quia fassus spiritum, et quod aliquid superadditum esset homini prae brutis, quod aliquid obscurum esset; また霊を認めたので、また何らかのものが人間に獣よりもさらに加えられていること、それは何か不明瞭なものであった。
interius ejus idea non penetravit. 内部へ、彼の観念は浸透しなかった(達しなかった)。
(3) 訳文
ディッペルについて
3890. ディッペルが私と話し、私は、霊たちについて何を信じたか質問した。彼は、確かに霊が死後に生きている、しかし、不明瞭ないのちを生きていることを信じた、と言った。そのようにしか信じることができない、むしろ、もし身体のいのちから引き離されるなら、残るであろうものは不明瞭なものとなること、いのちを身体のいのちの中に置いたとき、これと異なって考えることができなかったこと、またそれでも霊を認め、それに幽霊以外の他の観念を持たなかった、と言った。その時、彼はこのような不明瞭ないのちの中を生きたので、彼に、天使たちは最大の光の中で、最高の知性の中に、知恵の中にまた善の情愛から生まれる幸福または快楽の中に、生きることが言われた。1748年11月6日。
彼は自分の見解を、いのちが身体の中にあったとき確信した、獣もまたほとんど人間のようないのちを持っていることを見たからである。また霊を認めたので、何らかのものが人間に、獣よりもさらに加えられていること〔を確信した〕、それは何か不明瞭なものであった。彼の観念は内部へ達しなかった。
(1) 原文
3891. Dippel quia indignatus [ego], quod ea promulgaret, loquutus cum eo, etiam interrogavi, quis plus intelligit, qui multa falsa scit, [vel] an qui parum veri? non{1} aliter respondere potuit, quam qui parum veri: ratiocinari dein volebat, de maximo homine, quod influat in corpora humana, quare ei dictum{2}, quomodo id intelligit, quod cogitatio quae est spiritualis moveat faciei totius musculos, (et nunc quod omnia organa loquelae), et{3} quod voluntas moveat musculos totius corporis, cum illud est spirituale, hoc autem corporeum? sed nesciit quid responderet: loquutus porro de conatu, num sciat quod conatus producat actus, et vires activae redeant iterum ad conatum, dixit quod hoc nesciret, quare dictum, quomodo tunc vult ratiocinari, cum ne quidem sciat regulas, tunc se habet ratiocinatio sicut pulvis sparsa, nullius cohaerentiae, nec respondere potuit. 1748, 6 Nov.
@1 ms. veri; non
@2 imperfectum in ms.
@3 ms. loquelae 😐 et
(2) 直訳
3891. Dippel quia indignatus [ego], quod ea promulgaret, ディッペルが、〔私は〕憤慨したので、彼がそれらを公表したこと☆、
☆ このように「ego」を補わないと、わかりづらいです。ブッシュ訳は誤訳です。
loquutus cum eo, etiam interrogavi, 〔私は〕彼と話した、さらにまた質問した、
quis plus intelligit, qui multa falsa scit, [vel] an qui parum veri? だれがより多く理解しているか、その者は多くの虚偽を知っている、〔あるいは〕その者は真理のわずかなもの〔を知っている〕か?
non{1} aliter respondere potuit, quam qui parum veri: 彼は異なって答えることができなかった、その者は真理のわずかなもの〔を知っている〕以外に――
ratiocinari dein volebat, de maximo homine, quod influat in corpora humana, その後、推論することを欲した、最大の人について、〔それが〕人間の身体の中に流入すること〔を言って〕、
quare ei dictum{2}, quomodo id intelligit, それゆえ、彼に言われた、どのようにそのことを理解するか、
quod cogitatio quae est spiritualis moveat faciei totius musculos, 思考は、それは霊的なものである、顔の全体の筋肉を動かす、
(et nunc quod omnia organa loquelae), (また、今、それは話すことのすべての器官)、
et{3} quod voluntas moveat musculos totius corporis, cum illud est spirituale, hoc autem corporeum? また、意志は全身の筋肉を動かしている、そのとき、それ(前者)は霊的なものである、けれどもこれ(後者)は身体のもの〔ではないのか〕?
sed nesciit quid responderet: しかし、彼は知らなかった、何を答えるか――
loquutus porro de conatu, さらに努力について〔私は〕言った、
num sciat quod conatus producat actus, et vires activae redeant iterum ad conatum, 努力が行動を生むことを知っているか、また活動的な力が再び努力へ戻る、
dixit quod hoc nesciret, 彼は言った、このことを知らなかったこと、
quare dictum, quomodo tunc vult ratiocinari, cum ne quidem sciat regulas, それゆえ〔彼に〕言われた、その時、どのように推論することを欲するのか、決して規則を知らないとき、
tunc se habet ratiocinatio sicut pulvis sparsa, nullius cohaerentiae, nec respondere potuit. その時、(誤まった)推論はちりぢりのほこりのように振る舞う、何も結合(関連)していない、〔これに〕彼は答えることもできなかった。
1748, 6 Nov. 1748年11月6日。
(3) 訳文
3891. ディッペルがそれら〔の見解〕を公表したことに〔私は〕憤慨したので、〔私は〕彼と話し、さらにまた質問した――だれがより多く理解しているか、多くの虚偽を知っている者か、〔あるいは〕わずかな真理を知っている者か? 彼は、わずかな真理を知っている者でありと答えることしかできなかった――その後、最大の人について、人間の身体の中に流入することを推論することを欲した。それゆえ、彼に、このことをどのように理解するのか、と言われた――霊的なものである思考は、顔の全体の筋肉を動かす(また、今、話すことのすべての器官を動かしている)、また意志は全身の筋肉を動かしている、そのとき、前者は霊的なものであるけれども後者は身体に属すもの〔ではないのか〕? しかし、彼は、何を答えるべきか知らなかった――さらに〔私は〕努力について、努力が行動を生み、活動的な力が再び努力へ戻ることを知っているか、と言った。彼は、このことを知らなかった、と言った。それゆえ〔彼に〕言われた――何も規則を知らない時、どのように推論することを欲するのか、その時、推論は何も結合していないちりぢりのほこりのようである。〔これに〕彼は答えることができなかった。1748年11月6日。