(1) 原文
3503. Loquutus cum iis de variis, tum quod in altera vita nullus respectus personarum habeatur, sed quod divites aeque ac pauperes{1} salventur, et quod divites fieri possint, et negotiari, sicut negotiati, et usque salvari{2}, nam quisque ex fine et amore spectatur; quod divites eorum sint, qui similiter negotiati usque vita aeterna fruantur, et quod plurima pars pauperum iis pejores sint et rejiciantur: sed objiciebant, quod si salvarentur, quod amitterent negotiari, quod darent{3} pecunias suas pauperibus, et quod miseri erent, sed iis datum respondere, quod non ita se res habeat, et quod aliter sentiant divites eorum qui boni sunt et salvantur, qui sciunt idem, sed usque sciunt, et explicant ea secundum sensum interiorem et verum: [2] sicut pro exemplo, in oratione Domini, quod iis dixi, qui precantur, ne Dominus inducat eos in tentationes, ii qui sunt vere Christiani, illico dicunt, quod Dominus nullum inducat in tentationem, quare non manent in litera, sed in sensu interiori literae; ita etiam de iis, quod dicant, diviti adolescenti dictum quod venderet omnia sua, et sumeret crucem [Marc. X: 21], quae in sensu interiore intellecta aliter se habent: sed ii quia tales, et nefandis lucris addicti, talia ore gerunt, quia suam nefandam vitam volunt vivere. Praeterea etiam dicebant, quod nisi tales non potuissent opes acquirere, et sic defendere rempublicam parvam, quae per opes defendere se potest contra tantos vicinos hostes, sed ostensum iis, quod vix quisquam ex tali principio agat, sed quod sit argumentum acquisitum, praeter quod abundare possint opibus, et usque non eo animo esse, ut surripere cupiant aliis eorum bona.
@1 imperfectum in ms.
@2 sic J.F.I. Tafel; ms. salvare
@3 sic J.F.I. Tafel; ms. daret
(2) 直訳
3503. Loquutus cum iis de variis, tum quod in altera vita nullus respectus personarum habeatur, 〔私は〕彼らといろいろなことについて話した、なおまた、来世の中で人物の考慮(観点)を何も持たないこと、
sed quod divites aeque ac pauperes{1} salventur, et quod divites fieri possint, et negotiari, sicut negotiati, et usque salvari{2}, しかし、富んでいる者は貧しい者と等しく救われること、また富んでいる者になることができること、また商売すること、商売で☆のように、またそれでも救われる、
☆「商売で」では変です、オドナーは「成功した者」(のように)としています。
nam quisque ex fine et amore spectatur; なぜなら、それぞれの者が目的と愛から眺められるからである。
quod divites eorum sint, qui similiter negotiati usque vita aeterna fruantur, 彼らの〔間に〕富んでいる者がいる、その者は同様に商売をした、それでも、永遠のいのちを享受している(享受することになる)、
et quod plurima pars pauperum iis pejores sint et rejiciantur: また貧しい者の大部分の者は、彼らにさらに悪い、また退けられる(退けられることになる)――
sed objiciebant, しかし、彼らは反論した、
quod si salvarentur, quod amitterent negotiari, quod darent{3}pecunias suas pauperibus, (このこと)もし救われたなら、商売することを失うこと、自分の金銭を貧しい者に与えること、
et quod miseri erent, また惨めな者になるであろうこと、
sed iis datum respondere, しかし、〔私は〕彼らに答えることが与えられた、
quod non ita se res habeat, そのように物事は振る舞わないこと、
et quod aliter sentiant divites eorum qui boni sunt et salvantur, qui sciunt idem, 彼らの富んだ者は異なって感じている(思っている)こと、その者は善良である、また救われる、その者は同じもの〔みことばの箇所〕を知っている、
sed usque sciunt, et explicant ea secundum sensum interiorem et verum: しかしそれでも知っている、またそれらを内的な意味と真理にしたがって説明する――
[2] sicut pro exemplo, in oratione Domini, quod iis dixi, qui precantur, 例えば、例として、主の祈りの中で、それを私は彼らに言った、その者は祈っている、
ne Dominus inducat eos in tentationes, 主が彼らを試練の中に導かないように、
ii qui sunt vere Christiani, illico dicunt, quod Dominus nullum inducat in tentationem, 彼らは、その者は真のキリスト教徒である、直ちに言う、主はだれも試練の中に導かないこと、
quare non manent in litera, sed in sensu interiori literae; それゆえ、文字どおりの〔意味の〕中にとどまらない、しかし、文字〔から〕の内的な意味の中に〔とどまる〕。
ita etiam de iis, quod dicant, そのようにさらにまた彼らについて、言っていること、
diviti adolescenti dictum quod venderet omnia sua, et sumeret crucem [Marc. X: 21], 富んだ青年に命じた、自分のすべてのものを売ったこと、また十字架を取った〔マルコ10:21〕、
quae in sensu interiore intellecta aliter se habent: それらは内的な意味の中で理解された(て)異なって振る舞う――
sed ii quia tales, et nefandis lucris addicti, talia ore gerunt, quia suam nefandam vitam volunt vivere. しかし、彼らは、このような者〔である〕ので、また利益の極悪なもので専心して(従って)、このようなこと☆を口で抱く、自分の極悪な生活を生きることを欲するからである。
☆「このようなこと」がはっきりしませんが、このままとします。
Praeterea etiam dicebant, ほかに、さらにまた彼らは言った、
quod nisi tales non potuissent opes acquirere, et sic defendere rempublicam parvam, 富を獲得することができない☆ような者でないなら、またこのように小さな共和国を守ること、
☆このままだとここの「ない」はないのが正しくなりますが、しかし(次へ)
quae per opes defendere se potest contra tantos vicinos hostes, それを富によって自分自身に守ることができる☆、このような近隣の敵〔国〕に対して、
☆ここに「ない」を持ってくるとよいでしょう。
sed ostensum iis, quod vix quisquam ex tali principio agat, sed quod sit argumentum acquisitum, しかし、彼らに示された、ほとんどだれもがこのような原理から行動しないこと、しかし、〔自己の利益のために〕獲得された論証である、
praeter quod abundare possint opibus, et usque non eo animo esse, ut surripere cupiant aliis eorum bona. ほかに、富で満ちあふれることができること、またそれでもそのつもりでなくても、他の者から彼らの財産をひそかに取り去ることを欲するような。
(3) 訳文
3503. 〔私は〕彼らといろいろなことについて、なおまた来世では人物について何も考慮しないことについて話した。すなわち、富んでいる者は貧しい者と等しく救われること、また商売してすること、商売で成功した者のように、富んでいる者になることができ、それでも救われることである。なぜなら、だれもが目的と愛から眺められるからである。同じように商売をし、それでも、永遠のいのちを享受している者が富んでいる者の間にいる。また、大部分の貧しい者の者は、彼らよりもさらに悪く、〔救いから〕退けられる――
しかし、彼らは反論した――もし〔富んでいる者が〕救われるなら、商売を失い、自分の金銭を貧しい者に与え、惨めな者になるであろう。しかし、〔私は〕彼らに答えることが与えられた――物事はそのようではないこと、善良であり、救われる富んだ者は異なって思っている。その者は同じ〔みことばの箇所〕を知っているが、それでも〔異なって〕知っており、それらを内的な意味と真理にしたがって説明する――
[2] 例えば、主の祈りの中で、私が、主が私たちを試練の中に導かないようにと祈っている者に言ったことであるが、真のキリスト教徒である者は、直ちに、主はだれも試練に導かない、と言う。それゆえ、文字どおり意味にとどまらないで、文字の内的な意味にいる〕。
そのようにさらにまた富んだ青年についても言っている――その者に自分のすべてのものを売り、十字架を取れ、と命じたことを〔マルコ10:21〕、内的な意味で異なって理解していることである――しかし、彼らは、このような者であり、極悪な利益にいる専心してので、このようなことを口で抱く、自分の極悪な生活を生きることを欲しているからである。ほかに、さらにまた彼らは言った――富を獲得することができるような者でないなら、このように小さな共和国を守ること、このような近隣の敵〔国〕に対して、それを富によって守ることができない。しかし、彼らに示された――ほとんどだれもがこのような原理から行動しない、しかし、〔自己の利益のために〕獲得された論証である。ほかに、他の者から彼らの財産をひそかに取り去ることを欲するようなつもりでなくても富で満ちあふれることができることである。