(1) 原文
3481. cum inductus ab iis in tales phantasias, ut explicarer ab iis, dabatur iis dicere, num concipere possint existere aliquid extra terminos universi, num aliquid spatii esset extra universum, tum si spatium extra universum, annon hoc in infinitum, nam{1} nullus terminus concipi potest si spatium conciperetur, sic quomodo sit spatium absque spatio, seu infinitum, quod de spatio praedicari nequit, (quidam putant ibi esse Deum, quia infinitus), quare ii qui in talibus fuerunt in vita corporis, quia in tali phantasia, visi sunt sibi deduci extra universum, et quidem aliqui eorum, cum ibi essent, dicebant quod sic bene iis, et quod vellent ibi degere, sic remoti a molestiis, quae in universo creato; sed cum tenerentur in ea phantasia quod essent extra universum, nam secundum phantasias eorum apparent [omnia] iis, tunc ratiocinatum de eo non spatio extra universum, quod absque fine, quare ulterius videbantur sibi pergere, tandem videbant quosdam ibi, qui alloquuti eos, quos quoque audivi loquentes, quod ii sint in termino extra universum, et quod ii essent termini, et si accederent ad eos, quod eos deglutirent, ita iis terrorem incutiebat, ne ulterius pergerent, ne deglutirentur, visi ex terrore quasi deglutirentur; putantes sic nihil fieri et prorsus evanescere, describebantur ii qui in termino, seu qui termini, quod quidem quasi statuae, sed non lapideae, nec ligneae, et quidem quod animatae, sed usque non animatae, num frigidi vel{2} calidi, non potuit dici, sed utrumque: erant ii, qui in tali phantasia fuerunt in vita corporis, qui infinitum Divinum confuderunt{3} cum infinito spatii, sic ut nusquam concipere possint infinitum Divinum, nisi per infinitum spatii, quare etiam quia non concipere possunt infinitum spatii, nec admittunt infinitum Divinum.
@1 sic J.F.I. Tafel; ms. num
@2 ms. quod frigidi et quod ubi loco primi quod substitutum est num
@3 sic J.F.I. Tafel; ms. confunderunt nisi -n- delectum
(2) 直訳
3481. cum inductus ab iis in tales phantasias, ut explicarer ab iis, 〔私が〕彼らによりこのような幻想の中に導かれたとき、彼らにより説明されるために、
dabatur iis dicere, 彼らに言うことが〔私に〕与えられた、
num concipere possint existere aliquid extra terminos universi, 何らかのものが存在することを〔心に〕抱くことができるかどうか、宇宙の境界(限界)の外に、
num aliquid spatii esset extra universum, tum si spatium extra universum, annon hoc in infinitum, 空間の何らかのものが存在したかどうか、宇宙の外に、なおまたもし(たとえ)宇宙の外に空間が〔あるにしても〕、これが無限の中へ〔広がっている〕のかどうか、
nam{1} nullus terminus concipi potest si spatium conciperetur, なぜなら、何も境界(限界)は抱かれることができないからである、たとえ空間が〔心に〕抱かれても、
sic quomodo sit spatium absque spatio, seu infinitum, このように、どのように空間は、空間なしに、または無限のものは存在するのか、
quod de spatio praedicari nequit, (quidam putant ibi esse Deum, quia infinitus), それは空間について属性づけられる(述べられる)ことができない(ある者はそこに神が存在することを思っている、無限〔である〕からである)、
quare ii qui in talibus fuerunt in vita corporis, quia in tali phantasia, それゆえ、彼らは、その者は身体のいのちの中でこのようなものの中にいた、このような幻想の中に〔いた〕ので、
visi sunt sibi deduci extra universum, 自分自身に、宇宙の外へ案内されたことが見られた、
et quidem aliqui eorum, cum ibi essent, 実際に、彼らのある者は、そこにいたとき、
dicebant quod sic bene iis, et quod vellent ibi degere, sic remoti a molestiis, quae in universo creato; 彼らは言った、このように〔状況は〕彼らに〔すべて〕よい、またそこに暮らす(時を過ごす)ことを欲していること、このように厄介な(煩わしい)ことから遠く離れている、それらは宇宙の中で創造された。
sed cum tenerentur in ea phantasia quod essent extra universum, しかし、その幻想の中に保たれているとき、宇宙の外にいたこと、
nam secundum phantasias eorum apparent [omnia] iis, なぜなら、彼らの幻想にしたがって〔すべてのものが〕彼らに見られる(現われる)からである、
tunc ratiocinatum de eo non spatio extra universum, quod absque fine, その時、そのことについて推論した、宇宙の外に空間がない、末端(終わり)なし〔である〕こと、
quare ulterius videbantur sibi pergere, tandem videbant quosdam ibi, qui alloquuti eos, それゆえ、もっと先へ、自分自身に進むことが見られた、最後に、ある者を見た、その者は彼らを(に)話しかけた、
quos quoque audivi loquentes, quod ii sint in termino extra universum, その者をもまた私は話しているのを聞いた、彼らが宇宙の外に境界(限界)の中にいること、
et quod ii essent termini, et si accederent ad eos, quod eos deglutirent, また、彼らが境界(限界)にいたこと、またもし彼らへ近づいたなら、彼らを(=自分たちを)のみ込むこと、
ita iis terrorem incutiebat, ne ulterius pergerent, ne deglutirentur, そのように、彼らに恐怖をひき起こした、もっと先へ進まないように、のみ込まれないように、
visi ex terrore quasi deglutirentur; 恐怖から見られた、いわば、のみ込まれるように。
putantes sic nihil fieri et prorsus evanescere, このように無になること、またまったく消えることを思って、
describebantur ii qui in termino, seu qui termini, quod quidem quasi statuae, 彼らが描かれた(述べられた)、その者は境界(限界)の中に〔いた〕、またはその者は境界(限界)のもの〔であった〕、確かに彫像のよう〔であった〕、
sed non lapideae, nec ligneae, et quidem quod animatae, しかし、石のものでない、木材のものでもない、実際に、生命のあるもののもの、
sed usque non animatae, num frigidi vel{2} calidi, non potuit dici, sed utrumque: しかしそれでも、生命のあるもののものでない、冷たいもののあるいは温かいもののもの、言われることができなかった、しかし両方のもの――
erant ii, qui in tali phantasia fuerunt in vita corporis, 彼らがいた、その者は身体のいのちの中でこのような幻想の中にいた、
qui infinitum Divinum confuderunt{3} cum infinito spatii, その者は神性(神的なもの)の無限を空間の無限と混同した、
sic ut nusquam concipere possint infinitum Divinum, nisi per infinitum spatii, そのように、決して神性(神的なもの)の無限を抱くことができなかった、空間の無限によってでないなら、
quare etiam quia non concipere possunt infinitum spatii, nec admittunt infinitum Divinum. それゆえ、さらにまた空間の無限を抱くことができなかったので、神性(神的なもの)の無限も許容しなかった。
(3) 訳文
3481. 〔私が〕彼らにより説明されるために、このような幻想の中に導かれたとき、彼らに言うことが与えられた――宇宙の限界(果て)の外に、何らかのものが存在することを〔心に〕抱くことができるのか、宇宙の外に、何らかの空間が存在するのか、なおまた宇宙の外に空間があるにしても、これが無限の中へ〔広がっている〕のか、なぜなら、たとえ空間が〔心に〕抱かれても、限界は何も抱かれることができないからである。このように、どのように空間は、空間なしに、すなわち無限のものは存在するのか、それは空間に属性づけられることができない(ある者はそこに神が存在すると思っている、無限〔である〕からである)。
それゆえ、いのちが身体の中にあったときこのようなものの中にいた者は、このような幻想の中にいたので、自分自身が宇宙の外へ案内されたことが見られた。実際に、彼らのある者は、そこにいたとき、このように〔状況は〕自分たちに〔すべて〕よい、そこに時を過ごすことを欲している、このように宇宙の中で創造された煩わしいことから遠く離れている、と言った。しかし、宇宙の外にいたときにその幻想の中に保たれた。なぜなら、彼らの幻想にしたがって〔すべてのものが〕彼らに見られる(現われる)からである。その時、宇宙の外に空間がなく、末端がないことについて推論した。それゆえ、自分自身がもっと先へ進むことが見られ、最後に、ある者を見た、その者は彼らに話しかけ、私はその者が話していることも聞いた――彼らが宇宙の外に、限界にいること、また、ある者が限界にいて、もし自分たちへ近づいたなら、彼らをのみ込むことである。そのように、もっと先へ進まないように、のみ込まれないように、彼らに恐怖をひき起こした。恐怖から、いわば、のみ込まれるように見られ、このように無になり、まったく消える、と思った。
限界の中にいた者または限界であった者が描かれ、確かに彫像のようであった。しかし、石でも、木でもなく、実際に、生命があった、しかしそれでも、生命のあるものではなく、冷たいものとも温かいものとも言われることができなかった、しかし両方のものであった――いのちが身体の中にあったときこのような幻想の中にいた者がいた。彼は神性の無限を空間の無限と混同し、そのように、空間の無限によらないなら、決して神性の無限を抱くことができなかった。それゆえ、空間の無限もまた抱くことができなかったので、神性の無限も許容しなかった。