(1) 原文
2504. Tales homines molestiam maximam faciunt iis qui in republica laborant, quos contemnunt, et putant servos esse, nec iis relinquunt quicquam vitae jucundae, ut cum jucunditate functiones suas agant, respiciunt eos tanquam longe infra se, natos quasi in servitutem, et ii se natos quasi in dominatum, quare eripiunt iis omnem jucunditatem, [eos] in contemtum apud dominum{1} agunt, qui sic demum eos spectat sicut viles homines, et assentatores modo sicut dominos, quos maxime aestimat{2}, sic omne solatium servis suis eximit, quia fit similis iis, quia in societatem eos adsciscit, ob eorum assentationes; verbo omnem molestiam creant servis, reipublicae, eisque omnem vitam jucundam, solatium, spem, adimunt, sic destruunt cives, proinde civitatem. (2505.) Tales quoque apud me aliquibus diebus fuerunt, qui sibi vivere [student], non reipublicae, et mihi omnem jucunditatem vitae [erant] adimentes, sibi arrogantes omnia, quod faciebant eo modo, in altera{a}, quod modo ex curiositate audire et percipere vellent, quod legi, et cum ceperint ea, sibi arrogaverint, relinquentes porro me, sic ut cum multa molestia opus agere tenerer: ex quibus mihi manifestatum est, quales sunt qui sibi solum student, et qui sibi solum indulgent, et praeterea nihil curantes [sunt], haec in eorum praesentia scripta{3}. 1748, 3 Julius. Ii nusquam alium usum intendunt, quam pro se; h.e., usus reipublicae{4} iis nullus est, sed sui, quare sunt tales qui non ab usu seu ab amore usus ducuntur.
@1 sic J.F.I. Tafel; ms. dominos
@2 ms. aestimant
@3 sic J.F.I. Tafel; ms. scriptum
@4 sic J.F.I. Tafel; ms. reipub:
@a h.e. aliena vita
(2)直訳
2504. Tales homines molestiam maximam faciunt iis qui in republica laborant, このような人間は彼らに最大の気苦労(悩み)となる、その者は国家の中で働く、
quos contemnunt, et putant servos esse, nec iis relinquunt quicquam vitae jucundae, その者たちを彼らは軽蔑する、またしもべであることを思う、彼らに快い生活のどんなものも残さない、
ut cum jucunditate functiones suas agant, respiciunt eos tanquam longe infra se, そのように快さとともに自分の職務を行なうとき、彼らは彼らをいわば自分自身の下方の遠くに眺める、
natos quasi in servitutem, et ii se natos quasi in dominatum, いわば奴隷(状態)の中に生まれた者(息子)〔として〕、また彼らは自分自身をいわば支配権の中に生まれた者(息子)〔として〕
quare eripiunt iis omnem jucunditatem, [eos] in contemtum apud dominum{1} agunt, それゆえ、彼らに(から)すべての快さを奪う、〔彼らを〕主人のもとで軽蔑の中に駆りたてる、
qui sic demum eos spectat sicut viles homines, et assentatores modo sicut dominos, quos maxime aestimat{2}, その者はこのように最後に彼らを卑しい人間のように眺める、また追従者(へつらう者)だけを〔自分を〕主人のように、彼らを最大に評価する(重んずる)、
sic omne solatium servis suis eximit, quia fit similis iis, quia in societatem eos adsciscit, ob eorum assentationes; このように自分のしもべからすべての慰めを取り去る、同様の者(追従者)が彼らに生じる(なる)からである〔=自分もまた追従者になる〕、社会の中へ彼らを結びつけるからである、彼らの追従(へつらい)のために。
verbo omnem molestiam creant servis, reipublicae, eisque omnem vitam jucundam, solatium, spem, adimunt, sic destruunt cives, proinde civitatem. 一言でいえば、すべての気苦労(悩み)をしもべに、国家に生む(ひき起こす)、そして彼らに(から)すべての快い生活を、慰めを、希望を、取り去る、このように市民を、したがって都市を破壊する。
(2505.) Tales quoque apud me aliquibus diebus fuerunt, このような者もまた私のもとに数日、いた、
qui sibi vivere [student], non reipublicae, その者は自分自身〔のため〕に生きることを〔専念する〕、国家☆〔のため〕に〔生きることを専念し〕ない、
☆このreipublicaeが res と pbulicus の二つに分かち書きしてあれば「事柄」+「公共の」のなり「公共の事柄」すなわち「公益」とも訳せます。
et mihi omnem jucunditatem vitae [erant] adimentes, sibi arrogantes omnia, また私に(から)いのちのすべての快さを取り去る者〔であった〕、自分自身にすべてのものを主張する者、
quod faciebant eo modo, in altera{a}, そのことを彼らはこの方法で行なった、他のもの(来世)の中で、
quod modo ex curiositate audire et percipere vellent, quod legi, 単に好奇心から聞くことまた知覚することを欲したこと、私が読んだものを、
et cum ceperint ea, sibi arrogaverint, relinquentes porro me, またそれらを把握したとき、自分自身に横領した(主張した)、私をほかに残して、
sic ut cum multa molestia opus agere tenerer: そのように多くの気苦労(悩み)の行為とともに行なうことを私に強いた――
ex quibus mihi manifestatum est, quales sunt qui sibi solum student, et qui sibi solum indulgent, それらから私に明らかにされた、どのような者か、その者は自分自身にだけ専心する、またその者は自分自身にだけほしいままにする(ふける)、
et praeterea nihil curantes [sunt], またほかに何も気にかけない(関心をもたない)者〔である〕、
haec in eorum praesentia scripta{3}. これらは彼らの居合わせる中で書かれた、
1748, 3 Julius. 1748年7月3日。
Ii nusquam alium usum intendunt, quam pro se; 彼らは決して他の役立ちを意図しない、自分自身のために以外に、
h.e., usus reipublicae{4} iis nullus est, sed sui, すなわち、国家の役立ちは、彼らに無(無価値)である、しかし、自分自身の〔役立ちは価値がある〕。
quare sunt tales qui non ab usu seu ab amore usus ducuntur. それゆえこのような者である、その者は役立ちからまたは愛から役立ちへ導かれない。
(3) 訳文
2504. このような人間は、国家の中で働く者に最大の気苦労となる。彼らはその者たちを軽蔑し、しもべであると思い、その者たちに快い生活のどんなものも残さない。そのように自分の職務を快さとともに行なうとき、彼らはその者たちをいわば自分自身の遠く下方に、いわば奴隷に生まれた者〔として〕、また彼らは自分自身をいわば支配権の中に生まれた者〔として〕眺める。それゆえ、その者たちからすべての快さを奪い、主人のもとで軽蔑へ駆りたてる。このように最後にはその者たちを卑しい人間のように眺め、〔自分を〕主人のように追従する者だけを最大に評価する。このように自分のしもべからすべての慰めを取り去る。彼らの追従のために社会へ結びつけるので、彼ら自身もまた同様の追従者になる。一言でいえば、しもべに、国家に、すべての気苦労をひき起こす、そして彼らからすべての快い生活、慰め、希望を取り去り、このように市民を、したがって都市を破壊する。
(2505.) このような者もまた私のもとに数日間いた。その者は自分自身〔のため〕に生きることに〔専念し〕、国家〔のため〕に〔生きることに専念し〕ない。また私(から)いのちのすべての快さを取り去る者、自分自身にすべてのものを主張する者〔であった〕。そのことを来世で、彼らはこの方法で行なった――私が読んだものを、単に好奇心から聞くことまた知覚することを欲した、またそれらを把握したとき、私をほかに残して、自分自身に横領した、そのように多くの気苦労な行為とともに行なうことを私に強いた――それらから私に、どのような者か明らかにされた――その者は自分自身にだけ専心し、また自分自身のものにふけり、ほかに何も関心を持たない者であった。これらは彼らの居合わせる中で書かれた、1748年7月3日。彼らは、自分自身のために以外に、決して他の役立ちを意図しない。すなわち、国家の役立ちは、彼らに無価値である、しかし、自分自身の〔役立ちには価値がある〕。それゆえ、このような者は役立ちからまたは愛から役立ちへ導かれない。