(1) 原文
Quod indefinitae varietates sint in altera vita
1399. Homo non aliter novit, [quam]{1} quod simpliciter infernum sit, et coelum, quod in inferno sint ignis et cruciatus, in coelo sit felicitas, at in quibus consistit, alte ignorat, quare judicat de iis ex iis quae in mundo sunt in communi, vel potius nihil, quia modo communem ideam habet-☆ubi{2} communis idea, ibi fere nulla-cum{3} tamen indefinitae varietates sint, sic ut describi nequicquam possint.
@1 sic J.F.I. Tafel
@2 ms. habet, ubi
@3 ms. nulla, cum
☆この段落は☆印以降が交差線で抹消されています。
1400. Similiter ac si homo nihil magis scit, quam quod tellus sit, nec scit regna, et regimina, societates, tunc quid terra nescit, ex cognitione eorum quae in terra noscit homo qualis sit;☆ similiter in reliquis, ut [si scit] quod homo sit corpore praeditus, et nescit quid in corpore, tunc nihil scit, at quum introspicit, et videt mirabilia, sic indefinitas varietates appercipit; similiter cum modo scit, quod cogitare possit, tunc nihil scit, at quum novit, quod indefinita, quae nusquam aliqua scientia comprehendere possit, tunc primum incipit noscere{1}. Si modo novit quod talis scientia sit, et praeterea nihil, tunc nihil novit, at cum scientiam novit, tunc scire incipit, quod nihil sit, in quo non indefinitum quid. Ut si ”universum mundum” dicit, nec novit quid in mundo, nihil novit. 1748, 15 Martius.
@1 imperfectum in ms.
☆この段落は☆印までが交差線で抹消されています。
(2) 直訳
Quod indefinitae varietates sint in altera vita 来世の中に無限の多種多様なものがあること
1399. Homo non aliter novit, [quam]{1} quod simpliciter infernum sit, et coelum, quod in inferno sint ignis et cruciatus, in coelo sit felicitas, 人間は異なって知らない(知らなかった☆)、〔以外に〕単純に地獄があること、また天界が、地獄の中に火と責め苦があること、天界の中に幸福がある、
☆ nosco は形は「過去形」ですが、意味は「知っている」です。すなわち、「知った」ということは「知っている」ことです。
at in quibus consistit, alte ignorat, quare judicat de iis ex iis quae in mundo sunt in communi, vel potius nihil, しかし、何の中で成り立っているか、大いに無知である、それゆえ、それらについて、それらから、それらは世の中にある、全般的に、判断する、あるいはむしろ何も(判断し)ない、
quia modo communem ideam habet- 単なる全般的な観念を持っているからである――
ubi{2} communis idea, ibi fere nulla- 全般的な観念があるところに、そこにほとんど何も〔観念が〕ない――
cum{3} tamen indefinitae varietates sint, sic ut describi nequicquam possint. そのときそれでも無限の多種多様なものがある、このように述べられることが決してできない。
1400. Similiter ac si homo nihil magis scit, quam quod tellus sit, nec scit regna, et regimina, societates, 同様に、そして、もし人間がさらに何も知らないなら、地球があること以上に、王国も知らない、統治、社会を、
tunc quid terra nescit, ex cognitione eorum quae in terra noscit homo qualis sit; その時、何が地か知らない、彼らの思考からそれらは地の中に〔ある〕、人間はどんなものであるか、知る。
similiter in reliquis, 同様に、他のものの中で、
ut [si scit] quod homo sit corpore praeditus, et nescit quid in corpore, tunc nihil scit, 例えば〔もし知るなら〕人間が身体を備えていること、また何が身体の中に〔あるか〕知らない、その時、何も知らない、
at quum introspicit, et videt mirabilia, sic indefinitas varietates appercipit; しかし、内側を見る(注意深く調べる)とき、また驚くべきものを見る、そのように無限の多種多様なものを認める。
similiter cum modo scit, quod cogitare possit, tunc nihil scit, 同様に、単に知るとき、知ることができること、その時、何も知らない、
at quum novit, quod indefinita, quae nusquam aliqua scientia comprehendere possit, tunc primum incipit noscere{1}. しかし、知る(知った)とき、無限なもの〔がある〕こと、それらは何らかの知識が決して把握することができない、その時、初めて知ることが始まる、
Si modo novit quod talis scientia sit, et praeterea nihil, tunc nihil novit, もし単に知る(知った)なら、そのような知識があること、またほかに何も〔知ら〕ない、その時、何も知らない(知らなかった)、
at cum scientiam novit, tunc scire incipit, quod nihil sit, in quo non indefinitum quid. しかし、知識を知る(知った)とき、その時、知ることが始まる、何もないこと、その中に何らかの無限のものがない。
Ut si ”universum mundum” dicit, nec novit quid in mundo, nihil novit. 同じように、もし「全世界」と言うなら、世の中の何も知らない〔で〕、何も知らない(知らなかった)。
1748, 15 Martius. 1748年3月15日。
(3) 訳文
来世の中に無限に多種多様なものがあること
1399. 人間は、単純に、地獄と天界があり、地獄の中に火と責め苦があり、天界の中に幸福があるとか知らない。しかし、何で成り立っているか、大いに無知である、それゆえ、それらについて、世の中に、全般的にあるものから判断する、かあるいはむしろ何も判断しない。単なる全般的な観念を持っているからである――全般的な観念があるところには、ほとんど何も〔観念が〕ない――そのときそれでも、無限の多種多様なものがあり、このように〔無限なものなので〕述べられることが決してできない。
1400. そして同様に、もし人間が、地球があることしか知らず、それ以上に、王国、統治、社会があることをさらに何も知らないなら、その時、人間は何が地か知らない。地上にある思考からそれらがどんなものであるか知る〔からである〕。
他のものでも同様である。例えば、人間が身体を備えていること〔を知り〕、何が身体の中に〔あるか〕知らないなら、その時、何も知らない。しかし、注意深く調べ、驚くべきものを見るとき、そのような無限の多種多様なものを認める。同様に、知ることができると単に知っているとき、その時、何も知らない。
しかし、何らかの知識では決して把握することができない無限なものがあること知るとき、その時、初めて知り始める。もし単に、そのような知識があることを知り、またほかに何も知らないなら、その時、何も知らない。しかし、何らかのものの中に無限のものがないなら、そこには何もないという知識を知る時、知ることが始まる。
同じように、もし世の中の何も知らないで「全世界」と言うなら、何も知らない。1748年3月15日。