(1) 原文
1240. Sunt qui has provincias constituunt, et apparent supra medium caput directe fere, ad mediam distantiam, qui{1} tales sunt, quod scrupulos quasi conscientiae movent, et insinuant homini, in rebus, in quibus aliquid dubii offenditur, quod putant esse debitum, et sic peccatum, in permultis, et sic gravant conscientiam, in iis, in quibus non gravandi sunt, quorum similes plures sunt in mundo, et vocantur conscientiosi, nam quid vera conscientia, non ita sciunt, sed in omni, quod obvenit, ponunt conscientiam, sicut exempli causa, si quis in exteras regiones proficiscitur, et opes suas impendit rebus magni pretii, tunc gravare possunt conscientiam et solo isto scrupulo, quod patria sic opibus ejus privetur, quae tamen ibi remanere debent; sic in perplurimis aliis, nam posito tali scrupulo ut thesi, nunquam desunt confirmantia et sic gravantia, quasi conscientiam, cum vera conscientia sit, ratiociniis istis opposita, quod si non impenderet, gravatur omnino conscientia,☆ sicut omnes, si nossent, confiterentur; similiter, si in dubium conscientiae vocetur, quod opes sic impendat rebus maximae utilitatis, et tamen sic priventur haeredes iis, quibus{a} secundum legem, ☆ut apparet, devinctus erit; praeter innumera similia; qui tales in vita sunt, ii in altera vita provinciam istam constituunt, et continue, dum adsunt, conscientiam similium gravant, et quidem usque ad dolorem; et quia expendunt modo affirmantia sui scrupuli{2}, nihili aestimant utilitates summas, quod eae praeponderent.
@1 ms. distantiam; qui
@2 ms. scrupili
@a intelligendum iis haeredes, quibus
☆この段落は☆印まで、それと☆印以降が交差線で抹消されています。
1241. Imo quoque tales anxietatem inducunt sensibilem parti abdominis corporis, seu diaphragmatis regioni, sic ut anxietas percipiatur, dum agunt; iidem quoque in tentationibus hominis similes anxietates inducunt, et dum iis permittitur, intolerabiles, quas per aliquot dies in tentatione sustinui, et nunc quoque, sed leviter, sensi; quae anxietas ab iis venit, quia tales sunt; nec iis est extensio cogitationum, ut acquiescant in utilioribus ac necessariis.
☆この段落は交差線で抹消されています。
1242. Cum iis hodie quoque loquutus sum, qui aggravare tentabant conscientiam, nec potuere ad rationes attendere, quia{1} tenaciter permanent in sua opinione. 1748, 8 Martius.
@1 nisi legeris quin
☆この段落は交差線で抹消されています。
(2) 直訳
1240. Sunt qui has provincias constituunt, et apparent supra medium caput directe fere, ad mediam distantiam, これらの領域を構成する者がいる、また頭の中央の上方のほとんど真っ直ぐ、中間の距離に見られる、
qui{1} tales sunt, quod scrupulos quasi conscientiae movent, et insinuant homini, in rebus, in quibus aliquid dubii offenditur, quod putant esse debitum, et sic peccatum, その者はこのような者である、いわば良心の微量(ちり・疑惑)☆を起こす☆、また人間に持ち込む、事柄の中で、それらの中に何らかの疑いが生じる、責務があることを思うこと、またこのように罪〔があること〕、
☆ scrupulum movere で「異議を唱える・反対する」の意味があります。でも、やや直訳でよいでしょう。
in permultis, et sic gravant conscientiam, in iis, in quibus non gravandi sunt, 非常に多くのものの中で、またこのように良心を重くする(圧迫する)、彼らの中に,その者の中に重く(圧迫し)てはならない、
quorum similes plures sunt in mundo, et vocantur conscientiosi, それらの同様の多くの者が世の中にいる、また「良心的な者☆」と呼ばれる、
☆ この直後の記述からすれば、否定的な意味で使われていることがわかります。
nam quid vera conscientia, non ita sciunt, sed in omni, quod obvenit, ponunt conscientiam, なぜなら、何が真の良心か、そのように知らない、しかし、すべてのものの中で、生じるもの、良心を置く☆、
☆「良心を置く」の「置く」は「前提とする」と意味があり、意訳すれば「良心の事柄(問題)とする」でしょう。
sicut exempli causa, si quis in exteras regiones proficiscitur, et opes suas impendit rebus magni pretii, 例えば、例の理由、もし、だれかが外の領域(地域)の中で旅立つ、また自分の富を大きな価値の事柄に費やすなら、
tunc gravare possunt conscientiam et solo isto scrupulo, quod patria sic opibus ejus privetur, quae tamen ibi remanere debent; その時、良心を重くする(圧迫する)ことができる、またただその微量(ちり・疑惑)だけを、祖国はこのようにその富で奪われている、それはそれでもそこに残されなければならない。
sic in perplurimis aliis, このように、他の非常に多くのものの中で。
nam posito tali scrupulo ut thesi, nunquam desunt confirmantia et sic gravantia, quasi conscientiam, なぜなら、このような微量(ちり・疑惑)が論点として置かれて、決して確認するものを欠かないことはないからである、またこのように重くする(圧迫する)ものを、いわば良心を、
cum vera conscientia sit, ratiociniis istis opposita, quod si non impenderet, gravatur omnino conscientia,☆ sicut omnes, si nossent, confiterentur; 真の良心があるとき、その(誤まった)推論に対立している、もし費やさないなら、すべての良心は重くされる(圧迫される)、すべての者のように、もし知ったなら、告白する(言明する)。
similiter, si in dubium conscientiae vocetur, quod opes sic impendat rebus maximae utilitatis, et tamen sic priventur haeredes iis, quibus{a} secundum legem, ☆ut apparet, devinctus erit; 同様に、良心の疑いの中に呼び出される、富をこのように最大の役立つ事柄に費やすこと、またそれでもこのようにそれらの相続人が奪われる、法律にしたがってそれらで(=それらを)、見られるように、付与されるであろうと。
praeter innumera similia; ほかに、同様の無数のもの〔がある〕。
qui tales in vita sunt, ii in altera vita provinciam istam constituunt, et continue, dum adsunt, conscientiam similium gravant, et quidem usque ad dolorem; その者は、いのちの中でそのような者である、彼らは来世の中でその領域を構成する、また絶えず、居合わせる時、良心を同様のもので重くする(圧迫する)、実際に、苦痛までも〔与える〕。
et quia expendunt modo affirmantia sui scrupuli{2}, nihili aestimant utilitates summas, quod eae praeponderent. また、考慮するので、自分の微量(ちり・疑惑)の肯定する論証だけを、最高度の役立つことを何も評価しない、それらを最初の場所に置くこと。
1241. Imo quoque tales anxietatem inducunt sensibilem parti abdominis corporis, seu diaphragmatis regioni, sic ut anxietas percipiatur, dum agunt; それどころか、このような者もまた、このような不安をひき起こす、身体の腹の部分に感覚で捕えられる、または横隔膜の領域に、そのように不安が知覚される、働きかける時。
iidem quoque in tentationibus hominis similes anxietates inducunt, et dum iis permittitur, intolerabiles, 同じ者が、人間の試練の中でも、同様の不安をひき起こす、また彼らに許される時、耐えられないものを〔引き起こす〕、
quas per aliquot dies in tentatione sustinui, et nunc quoque, sed leviter, sensi; それを数日に渡って、試練の中で私は被った(耐えた)、また今もまた、しかし、わずかに(軽く)、私は感じた(=感じている)。
quae anxietas ab iis venit, quia tales sunt; その不安は彼らからやって来る、このような者であるからである。
nec iis est extensio cogitationum, ut acquiescant in utilioribus ac necessariis. 彼らに思考の拡大もない、さらに役に立つもの、そして必要なものの中で満足する(安心する)ような。
1242. Cum iis hodie quoque loquutus sum, qui aggravare tentabant conscientiam, nec potuere ad rationes attendere, 彼らと、今日もまた、話した、その者は良心を重苦しくすることを試みた、理性へ留意することができることもなかった、
quia{1} tenaciter permanent in sua opinione. 自分の見解の中に執拗にとどまったからである。
1748, 8 Martius. 1748年3月8日。
(3) 訳文
1240. これらの領域を構成する者がいて、頭の中央のほとんど真っ直ぐ上方の中間の距離に見られる。その者は、いわば良心の疑惑を起こす、また人間に、それらの中に何らかの疑いが生じる事柄の中で、責務がある、またこのように罪があると思うことを持ち込むような者である。
良心を圧迫する非常に多くのものの中に、このように圧迫してはならない者がいる。それらと同様の多くの者が世の中にいて、「良心的な者」と呼ばれている。なぜなら、何が真の良心か、そのように知らないで、生じるものすべてのものを、良心の問題としているからである。
例えば、その理由の例として、もし、だれかが外の地域へ旅立ち、自分の富を大きな価値の事柄に費やすなら、その時、祖国はこのようにその富を奪われている、その富はそれでもそこに残されなければならない、この疑惑だけで良心を圧迫することができる。このように、他の非常に多くのものの中で。なぜなら、このような疑惑が論点として置かれて、決して確認するものを、またこのようにいわば良心を圧迫するものを欠かないことはないからである。
その誤まった推論に対立している真の良心があるとき、もし費やさないなら、もし知ったなら、すべての者のように、すべての良心は圧迫されると言明する。同様に、富をこのように最大の役立つ事柄に費やすことは、それでも法律にしたがってそれらを付与されるであろう相続人が富を奪われるように見られ、良心の疑いの中に呼び出される。ほかに、同様の無数のもの〔がある〕。
〔この世で〕いのちがそのようであった者は、は来世でその領域を構成する。また居合わせる時、絶えず良心を同様のもので圧迫し、実際に、苦痛さえ〔与える〕。また、自分の疑惑を肯定する論証だけを考慮するので、最も役立つことを何も評価しない、それらを最優先させることもしない。
1241. それどころか、このような者は、身体の腹の部分にまたは横隔膜の領域に、感覚で捕えられるような不安もまたひき起こす。働きかける時、そのように不安が知覚される。同じ者が、人間の試練の中でも、同様の不安をひき起こす、また彼らに許される時、耐えられないものを引き起こす。それを数日間、私は試練の中で被った、今もまた、しかし、わずかなものを感じている。その不安は彼らからやって来る、このような者であるからである。彼らに、さらに役に立つものそして必要なものの中で安心するような思考の拡大もない。
1242. 今日もまた、私は、良心を重苦しくすることを試みたと話した、その者は理性に留意することもできなかった。自分の見解の中に執拗にとどまったからである。1748年3月8日。