(1) 原文
De scientiis variis quomodo mentem humanam occupant, et qualificant
767. Cum spiritibus eram in sermone de variis scientiis, quomodo mentes humanas formant, sicut de philosophia, et de aliis.
Quod philosophiam attinet, quaecunque ejus pars hactenus non aliud fecit, quam quod adumbraverit mentes, et sic clauserit viam ad intuitionem interiorum, tum etiam universalium, nam in solis terminis, et de iis, litibus consistit, praeter rationalem philosophiam, quae ita coarctat ideas, ut mens nihil haereat nisi in particularibus, et sic in pulvere; praeter quod non solum obstruat vias ad interiora, sed etiam occoecat, et fidem prorsus adimit, sic ut philosophus in altera vita, qui{1} multum similibus inhaesit, seu indulsit, sit stupidus, et prae aliis indoctissimus.
@1 sic J.F.I. Tafel; ms. quae
768. Quod Mechanicam attinet, quando indulget quis nimium mechanicae praxi{a}, tunc mentem format, ut nihil nisi mechanicum esse{1}, non solum totam naturam, sed etiam spiritualia et coelestia, quae nisi poterit redigere ad mechanica principia, et eorum potentias, nihil credit, ita fit corporeus et terrestris.
@1 sic ms.; vide praefationem hujus editionis sub capite “Idiosyncrasies”
@a = exercitio, practico (vox postclassica)
769. Quod Geometriam et similia, etiam haec mentem quasi concentrat, ac impedit, ne in universalia eat, praeter quod{a} putet, nihil dari nisi quod sit Geometricum, seu mechanicum, cum tamen Geometriae extensio non vadit ultra formas terrestres{1} et corporeas.
@1 ms. terrestes
@a h.e. fortasse absque quod; vide annotationem nostram ad [292a]〔すなわち、おそらく absque quod、私たちの注[292s7a]を見よ〕
すなわち、「そのことを除いて(ほかに)」でなく「そのことなしに」の意味でスヴェーデンボリは使用しているのでしょう。[292a]の注は次のものです――
hic ut passim in sequentibus fert haec vox apud auctoren significationemabsque
(ここに、しばしば、続くもののなかでこの言葉が生じている、著者のもとで「absque」の意味で)
770. Quod historica attinet, ea sunt quae non nocent, modo ne sint modo res memoriae.
771. Qui memoriae solum indulget, seu talibus studiis, quae memoriae sunt, seu aliis{1} solum memoriae causa, tunc [is] homo in altera vita perparum intelligit quid veritas spiritualis, minus coelestis, permanet in suis ideis particularibus, quae quasi callum formant{2}, quo cerebrum ejus, tanquam osse, seu cranio cinctum est, quod callosum prius excutiendum est, antequam penetrare possit veritas, et cognitiones spirituales et coelestes aliquem locum habere possunt; talis callus aegre dissipatur, et quidem cum dolore, fortassis si aliter, per multum temporis, debet quasi mollescere, tale mihi per plurem experientiam ostensum est, et toties miratus repraesentationem calli.
@1 ms. alia
@2 sic J.F.I. Tafel; ms. format
772. Experientia naturalis, sicut hortulana, ac similia, non impediunt cognitiones spiritualis{1} [apud doctos], quin [hi] similiter ac ii qui non docti sunt, queant perfici, sicut in quodam etiam observavi.
@1 sic ms.; J.F.I. Tafel spirituales substituit
773. Omnes cognitiones non sunt nocumento, seu damno, modo non in iis ponatur omne, sed alius finis intendatur, sunt divitiae spirituales, quibus fundari [potest]{1} intellectus rerum; similiter se habent ac divitiae seu opes, ac potentiae, quae si aestimentur propter divitias, et potentias, tunc{2} pessimus est talis homo in altera vita, at si modo propter ulteriores fines, ut sint modo media, et sic quod nihili aestimentur, si non finis, tunc nulli nocent. 1748, 14 Febr.
@1 sic J.F.I. Tafel
@2 J.F.I. Tafel tum
(2) 直訳
De scientiis variis quomodo mentem humanam occupant, et qualificant いろいろな知識がどのように人間の心を占めるか、また性質を与えるかについて
767. Cum spiritibus eram in sermone de variis scientiis, quomodo mentes humanas formant, sicut de philosophia, et de aliis. 私は霊たちといろいろな知識について話しの中にいた、どのように人間の心を形成するか、そのように哲学について、また他のものについて。
Quod philosophiam attinet, quaecunque ejus pars hactenus non aliud fecit, quam quod adumbraverit mentes, et sic clauserit viam ad intuitionem interiorum, tum etiam universalium, 哲学については、そのどんな部分もこれまで何もしなかった、心を曇らせること以外に、またこのように内的な熟慮への道を閉ざす、なおまたさらにまた普遍的なもの、
nam in solis terminis, et de iis, litibus consistit, なぜなら、用語(専門語)だけの中に、またそれらについて、論争(lis)で成り立っているからである、
praeter rationalem philosophiam, quae ita coarctat ideas, ut mens nihil haereat nisi in particularibus, et sic in pulvere; 理性的な(=健全な理性に合致した)哲学を除いて、それはそのように観念を閉じ込める、心が何もしがみつかないように、個別のもの(細部)でないなら、またこのようにちりの中に、
praeter quod non solum obstruat vias ad interiora, sed etiam occoecat, et fidem prorsus adimit, さらに。内的なものへの道をふさぐ、しかし盲目にもする、また信仰をまったく取り除く、
sic ut philosophus in altera vita, qui{1} multum similibus inhaesit, seu indulsit, sit stupidus, et prae aliis indoctissimus. そのように哲学者は、来世の中で、多くの同様のものでしがみつく(固執する)、または、ふける、愚かである、他の者よりも最も無知(無学)である。
768. Quod Mechanicam attinet, quando indulget quis nimium mechanicae praxi{a}, 機械学(力学)については、だれかが機械の活動(動き)にあまりに没頭する時、
tunc mentem format, ut nihil nisi mechanicum esse{1}, non solum totam naturam, sed etiam spiritualia et coelestia, その時、心を形成する、機械で(あることで)なければ何ものでもないような、自然の全部だけでなく、しかし霊的なものや天的なものもまた、
quae nisi poterit redigere ad mechanica principia, et eorum potentias, nihil credit, 彼は、それらが力学的なな原理へ還元されることができないなら、またそれらの力へ、無〔である〕と信じる。
ita fit corporeus et terrestris. そのように形体的なものまた地上的なものになる。
769. Quod Geometriam et similia, etiam haec mentem quasi concentrat, ac impedit, ne in universalia eat, 幾何学や同様なもの〔については〕、これもまた心を、あたかも集中させる、そして費やす(振り向ける)、普遍的なものの中に入らないように、
praeter quod{a} putet, nihil dari nisi quod sit Geometricum, seu mechanicum, そのことなしに☆思っている、幾何学的なもの、または機械的なものがあることでないなら、何も存在しない、
☆「注」参照、
cum tamen Geometriae extensio non vadit ultra formas terrestres{1} et corporeas. そのときそれでも幾何学の範囲は、地上的なものや形体的なものの形を超えて行かない。
770. Quod historica attinet, ea sunt quae non nocent, modo ne sint modo res memoriae. 歴史については、それは~である、それは害にならない、~でないかぎり(mode ne)、単なる記憶の事柄である。
771. Qui memoriae solum indulget, seu talibus studiis, quae memoriae sunt, seu aliis{1} solum memoriae causa, tunc [is] homo in altera vita perparum intelligit quid veritas spiritualis, minus coelestis, 記憶のものだけにふける者は、すなわち、そのようなものに専心する者は、それらは記憶のものである、または他のものに記憶だけのために、その時〔その〕人間は、来世の中で、ごくわずかに理解する、何が霊的な〝真理〟か、まして天的な〔〝真理〟〕、
permanet in suis ideis particularibus, quae quasi callum formant{2}, quo cerebrum ejus, tanquam osse, seu cranio cinctum est, 彼は自分の個別の観念の中にとどまる、それらはいわばたこを形成する、それで彼の脳は、あたかも骨のような、すなわち、頭がい骨で取り巻かれる、
quod callosum prius excutiendum est, antequam penetrare possit veritas, et cognitiones spirituales et coelestes aliquem locum habere possunt; たこでおおわれたものが、最初に振り払われなければならない、〝真理〟が浸透することができる前に、また霊的なまた天的な認識が、ある場所を持つことができる。
talis callus aegre dissipatur, et quidem cum dolore, fortassis si aliter, per multum temporis, debet quasi mollescere, このようなたこはほとんど消散させられない、実際に、苦痛とともに、おそらく、もし、さもなければ、多く時間にわたって、いわば柔らかにされなければならない、
tale mihi per plurem experientiam ostensum est, et toties miratus repraesentationem calli. このようなものが私に多くの経験によって示された、またこれほど何度も、たこの表象に驚かされた。
772. Experientia naturalis, sicut hortulana, ac similia, non impediunt cognitiones spiritualis{1} [apud doctos], quin [hi] similiter ac ii qui non docti sunt, queant perfici, 自然的な経験は、園芸のような、そして同様のもの、霊的な認識を妨げない〔学識のある者のもとの〕、むしろ〔これらの者は〕同様にそして彼らは、その者は学識のない者である、完全にされることができる、
sicut in quodam etiam observavi. 私がある者にもまた観察した(認めた)ように。
773. Omnes cognitiones non sunt nocumento, seu damno, modo non in iis ponatur omne, sed alius finis intendatur, すべての認識は有害なもの〔述語与格〕ではない、すなわち、害〔述語与格〕、それらの中にすべてのものが置かれないかぎり、しかし他の目的が意図されている、
sunt divitiae spirituales, quibus fundari [potest]{1} intellectus rerum; 霊的な富である、それらで物事の理解(力)を基礎づける(確立する)ことができる、
similiter se habent ac divitiae seu opes, ac potentiae, 同様に振る舞う、そして(と)富または財産、そして力(能力、権力)、
quae si aestimentur propter divitias, et potentias, tunc{2} pessimus est talis homo in altera vita, それらがもし富、また権力のために尊重されるなら、その時、そのような人間は、来世の中で最悪である、
at si modo propter ulteriores fines, ut sint modo media, et sic quod nihili aestimentur, si non finis, tunc nulli nocent. しかし、もし単にもっと先の目的のために、単に手段であるために、またこのようにそれを何も尊重しない、もし目的〔からで〕ないなら、その時、何も害にならない。
1748, 14 Febr. 1748年2月14日。
(3) 訳文
いろいろな知識が、どのように人間の心を占め、性質を与えるかについて
767. 私は霊たちといろいろな知識について、どのように人間の心を形成するか、そのように哲学について、また他のものについて話しの中にいた。
哲学については、そのどんな部分もこれまで、心を曇らせること、またこのように内的な熟慮への、なおまたさらにまた普遍的なものへの道を閉ざす以外に何もしなかった。なぜなら、専門語やそれらについての論争だけで成り立っているからである。理性的な哲学を除いて、哲学は、心が細部のものでないなら何もしがみつかないように、またこのようにちりの中に観念を閉じ込める。さらに。内的なものへの道をふさぎ、盲目にもし、信仰をまったく取り除く。そのように哲学者は、来世で、同様の多くのものに固執するかまたは、ふけり、愚かであり、他の者よりも最も無知である。
768. 機械学については、だれかが機械の動きにあまりに没頭する時、自然の全部だけでなく、しかし霊的なものや天的なものもまた、機械でなければ何ものでもないような心を形成する。その者は、それらが力学的なな原理へ、またそれらの力へ還元されることができないなら、無〔である〕と信じ、そのように形体的なものまた地上的なものになる。
769. 幾何学や同様なものについては、これもまた心をあたかも集中させる、そして、普遍的なものの中に入らないように振り向ける。そのことなしに、幾何学的なものまたは機械的なものでないなら、何も存在しないと思っている。そのときそれでも、幾何学の範囲は、地上的なものや形体的なものの形を超えない。
770. 歴史については、それが単なる記憶の事柄でないかぎり、害にならない。
771. 記憶に属すのものだけにふける者は、すなわち、記憶に属すようなもの、または記憶だけのための他のものに専心する者は、その時〔その〕人間は、来世の中で、何が霊的な〝真理〟か、ほとんど理解しない、まして天的な〝真理〟を。彼は自分の個別の観念の中にとどまる、それらはいわば〝たこ〟を形成する、それで彼の脳は、あたかも骨のような、すなわち、頭がい骨で取り巻かれる。〝真理〟が浸透することできる、また霊的なまた天的な認識が、ある場所を持つことができる前に、〝たこ〟でおおわれたものが最初に振り払われなければならない。
このような〝たこ〟はほとんど消散させられない、実際に、苦痛とともに、おそらく、もし、、多く時間にわたってでなければ、いわば柔らかにされなければならない。このようなものが私に多くの経験によって示され、またこれほど何度も、〝たこ〟の表象に驚かされた。
772. 園芸そして同様なもののような自然的な経験は、〔学識のある者のもとの〕霊的な認識を妨げない、むしろ〔これらの者は〕同様にそして学識のない者は、私がある者にもまた認めたように、完全にされることができる。
773. すべての認識は、それらの中にすべてのものが置かれない、しかし他の目的が意図されているかぎり、有害なもの、すなわち、害ではない。それらで物事の理解力を確立することができる霊的な富であり、富または財産そして能力と同様である。それらがもし、富や権力のために尊重されるなら、その時、そのような人間は、来世で最悪である。しかし、もしただもっと先の目的のために、単なる手段であるために、またもし目的からでないなら、このようにそれを何も尊重しないなら、その時、何も害にならない。1748年2月14日。