(1) 原文「2880番」
366(2880). Nihil aliud apparet homini ut suum, seu quod idem, ut ejus proprium, quam quod fluit ex libero; causa est quia omnis affectio quae est amoris, est ipsissima ejus vita, et ex affectione agere est ex vita, hoc est, ex semet, ita a suo, seu quod idem, ex proprio: ut itaque homo proprium caeleste accipiat quale proprium est angelis in caelo, tenetur homo in libero, et per liberum ita, sicut dictum, introducitur. Notum cuivis esse potest quod colere Dominum ex libero, appareat ut a se, seu ex proprio; at colere ex coacto, quod sit non a se, sed a vi extrinsecus aut aliunde ad id faciendum adigente; ita quod cultus ex libero sit ipse cultus et quod cultus ex coacto sit nullus cultus.
(2) 直訳
366(2880). Nihil aliud apparet homini ut suum, seu quod idem, ut ejus proprium, quam quod fluit ex libero; 366(2880) 人間に自分のものとして、すなわち、同じこと〔である〕が、自分のプロプリウム(自己固有のもの)として見られる何らかのものは何もない、自由から流入するもの以外に。
causa est quia omnis affectio quae est amoris, est ipsissima ejus vita, et ex affectione agere est ex vita, hoc est, ex semet, ita a suo, seu quod idem, ex proprio: 理由がある、なぜなら、すべての情愛は、それは愛のものである、彼のいのちまさにそのものであるからである、また情愛から行動することはいのちから、すなわち、自分自身から、そのように、自分のものから、すなわち、同じこと〔である〕が、プロプリウム(自己固有のもの)から〔行動することである〕。
ut itaque homo proprium caeleste accipiat quale proprium est angelis in caelo, tenetur homo in libero, et per liberum ita, sicut dictum, introducitur. そこで、人間は天界のプロプリウム(固有のもの)を受け入れるために、天界の中の天使にあるような、人間は自由の中に保たれる、またそのような自由によって、言われたように、〔天界のプロプリウムに〕導き入れられる。
Notum cuivis esse potest quod colere Dominum ex libero, appareat ut a se, seu ex proprio; それぞれの者によく知られていることができる、自由から主を礼拝することは、自分自身から、すなわち、プロプリウム(自己固有のもの)からのように見える。
at colere ex coacto, quod sit non a se, sed a vi extrinsecus aut aliunde ad id faciendum adigente; しかし、強制から礼拝することは、自分自身からではないこと、しかし、外部のまたは別の源泉からの力から、それを行なうことへ駆り立てて(強いて)。
ita quod cultus ex libero sit ipse cultus et quod cultus ex coacto sit nullus cultus. そのように(したがって)、自由からの礼拝は礼拝そのものであること、また強制からの礼拝は何も礼拝ではないこと。
(3) 訳文
366(2880) 自由から流入するもの以外に、人間に自分のものとして、すなわち、同じことであるが、自分のプロプリウム(自己固有のもの)として見られる何らかのものは何もない。その理由は、愛のものであるすべての情愛は、、彼のいのちまさにそのものであり、また情愛から行動することはいのちから、すなわち、自分自身から、そのように、自分のものから、すなわち、同じことであるが、プロプリウム(自己固有のもの)から行動することであるからである。そこで、人間が天界の中の天使にあるような天界のプロプリウム(固有のもの)を受け入れるために、人間は自由の中に保たれ、またそのような自由によって、言われたように、〔天界のプロプリウムに〕導き入れられる。
自由から主を礼拝することは、自分自身から、すなわち、プロプリウム(自己固有のもの)からのように見えることが、だれにもよく知ることができる。しかし、強制から礼拝することは自分自身からではなく、外部のまたは別の源泉からの力から、それを行なうことへ強いることである。したがって、自由からの礼拝は礼拝そのものであり、強制からの礼拝は何ら礼拝ではない。