原典講読『驚くべきこと』 289

(1) 原文「2477番」

289(2477). Quondam audivi spiritus inter se loquentes de eo quod quicquid pro principio arripitur, qualecumque sit, possit innumeris confirmari, et tandem apud eum qui se conformavit, usque ut appareat prorsus sicut verum tametsi falsum sit, et quod de falso potius quam de vero possint persuaderi; ut de eo convincerentur, proponebatur illis hoc ut inter se cogitarent et loquerentur, num conducat spiritibus uti memoria exteriore. {1}(Spiritus inter se de talibus loquuntur multo excellentius, quam homo credere, immo capere potest, sed quisque secundum suam affectionem.) Spiritus qui pro corporeis et mundanis erant, confirmabant hoc multis, ex his causis: quod sic nihil amisissent quin post mortem aeque forent homines ac fuerunt ante; quod sic potuissent iterum per hominem venire in mundum; quod in memoria exteriore sit jucundum vitae; quodque in nulla alia facultate et dote sit intelligentia et sapientia; praeter plura alia, quibus se confirmabant in principio suo, usque ut hoc appareret illis ut verum. Sed alii tunc ex principio opposito cogitarunt et locuti sunt, scientes quod verum, quia ex ordine Divino; dicebant, si liceret spiritibus uti memoria exteriore, quod tunc in simili imperfectione forent, in qua prius cum fuerunt homines: quod sic in crassis et obscuris ideis prae illis qui sunt in memoria interiore: et sic non modo stultescerent magis et magis, sed etiam descenderent non ascenderent, ita nec viverent in aeternum; {2}immergere enim (o)se’ iterum mundanis et corporeis, foret se iterum dare in statum mortis: tum si spiritibus uti liceret memoria exteriore, quod humanum genus periret, unusquisque enim homo regitur a Domino per spiritus et angelos, si spiritus ex memoria exteriore influerent in hominem, non potuisset homo ex sua memoria, sed ex spiritus, cogitare, ita homo non suae vitae et sui juris fieret amplius, sed foret obsessus; obsessiones olim non aliud fuisse; praeter plura.

 @1 A o parentheses. @2 immergi.

 

(2) 直訳

289(2477). Quondam audivi spiritus inter se loquentes de eo quod quicquid pro principio arripitur, qualecumque sit, possit innumeris confirmari, et tandem apud eum qui se conformavit, usque ut appareat prorsus sicut verum tametsi falsum sit, et quod de falso potius quam de vero possint persuaderi; 289(2477) かつて、私は霊たちが自分たちの間でそのことについて話しているのを聞いた、何でも原理として捕えられるものは、どんな種類であっても、数え切れないもので確信されることができること、また最後に彼のもとで、その者は自分自身に確信した、まったく真理のように見えるまでも、たとえ虚偽であっても、また虚偽から(について)むしろ真理から(について)よりも説得される(確信される)ことができる。

ut de eo convincerentur, proponebatur illis hoc ut inter se cogitarent et loquerentur, num conducat spiritibus uti memoria exteriore. そのことについて納得させられるために、彼らにこのことが提出された、自分たちの間で考える、また話すように、貢献する(役立つ・益する)かどうか、霊たちに外的な記憶を用いること☆。)

☆ ここのutiはutor「使用する・用いる」の不定詞です。なので前回の228番で「許されないような〔ものである〕」と訳した部分は誤訳でした(utiをutの別形と見なした)。この部分を訳していて、このままでは意味が通じないので、よく見直したら、このことに気づきました。

{1}(Spiritus inter se de talibus loquuntur multo excellentius, quam homo credere, immo capere potest, sed quisque secundum suam affectionem.) (霊たちは自分たちの間でこのようなものについて大いに卓越して話す、人間が信じること、それどころか把握することができるよりも、しかし、それぞれの者が自分の情愛にしたがって。)

Spiritus qui pro corporeis et mundanis erant, confirmabant hoc multis, ex his causis: 霊たちは、その者は形体的なものと世俗的なものに賛成(味方)していた、このことを大いに確信した、これらの理由から――

quod sic nihil amisissent quin post mortem aeque forent homines ac fuerunt ante; このように何も失わなかったこと、むしろ、死後、等しく人間であるそして以前に〔そう〕であった。

quod sic potuissent iterum per hominem venire in mundum; このように再び人間を通して世の中にやって来ることができたこと。

quod in memoria exteriore sit jucundum vitae; 外的な記憶の中にいのちの快さがあること。

quodque in nulla alia facultate et dote sit intelligentia et sapientia; そして他の能力と才能(賜物)の中に何もないこと、知性と知恵が。

praeter plura alia, quibus se confirmabant in principio suo, usque ut hoc appareret illis ut verum. さらに(ほかに)多くの他のもの、それらで自分自身に自分の原理を確信した、このことが彼らに真理として見えるまでも。

Sed alii tunc ex principio opposito cogitarunt et locuti sunt, scientes quod verum, quia ex ordine Divino; しかし、他の者たちは、その時、正反対の原理から考えたまた話した、真理〔である〕ことを知っていて、神的な秩序からなので。

dicebant, si liceret spiritibus uti memoria exteriore, quod tunc in simili imperfectione forent, in qua prius cum fuerunt homines: 彼らは言った、もし霊たちに外的な記憶を用いることが許されない☆なら、その時、同様の不完全なものの中にいる☆であろう、その中に以前、そのとき人間であった(直接・完了)。

☆ここは条件文なので接続法「未完了」ですが、意味は「現在」です。

quod sic in crassis et obscuris ideis prae illis qui sunt in memoria interiore: このように粗野で不明確な観念の中に〔いるであろう〕こと、彼らよりも、その者は内的な記憶の中にいる。

et sic non modo stultescerent magis et magis, sed etiam descenderent non ascenderent, ita nec viverent in aeternum; またこのようにさらにまたさらに愚かになるだけでなく、しかし降りもする、上らない、そのように永遠に生きない。

{2}immergere enim (o)se’ iterum mundanis et corporeis, foret se iterum dare in statum mortis: というのは、自分自身を☆再び世俗のものと形体的なものに沈めることは、自分自身を再び死の状態の中に与える(可能にする・許す)ことになるから。

☆「自分自身」の言葉は初版にあるが原稿にはない。

tum si spiritibus uti liceret memoria exteriore, quod humanum genus periret, unusquisque enim homo regitur a Domino per spiritus et angelos, si spiritus ex memoria exteriore influerent in hominem, non potuisset homo ex sua memoria, sed ex spiritus, cogitare, ita homo non suae vitae et sui juris fieret amplius, sed foret obsessus; なおまた、もし霊たちに外的な記憶を用いることが許されるなら、人類が滅びること、というのは、それぞれの人間は主により霊と天使たちを通して統制(支配)されているから、もし霊たちが外的な記憶から人間の中に流入するなら、人間は自分の記憶から考えることができなかった、しかし、霊から、そのように人間は自分のいのちをまた自分の責任で(自分自身の支配のもとに)ならなかった(生じなかった)、しかし、取りつかれた(包囲された)であろう。

obsessiones olim non aliud fuisse; 昔は(以前に)、霊に取りつかれること(包囲)は別のものでなかった。 

praeter plura. ほかに多くのもの。

@1 A o parentheses. 注1 原稿にはカッコがない。

@2 immergi. 注2 immergiをimmergereに変えた。

 

(3) 訳文

289(2477) かつて、私は霊たちが自分たちの間で、何でも原理として捕えられるものは、どんな種類のものであっても、数え切れないもので確信されることができること、また最後に、たとえ虚偽であっても、まったく真理のように見えるまでも自分自身に確信した者のもとで〔確信され〕、また真理からよりもむしろ虚偽から説得されることができることについて話しているのを聞いた。そのことについて納得させられるために、外的な記憶を用いることが霊たちに益するかどうか、彼らに自分たちの間で考える、また話すようにと提出された。 (霊たちは自分たちの間でこのようなものについて大いに卓越して話す、人間が信じる、それどころか把握することができるよりも、しかし、それぞれの者が自分の情愛にしたがって話す。)

 形体的なものと世俗的なものに賛成していた霊たちは、このことを大いに確信した、これらの理由から――このように何も失わなかった、むしろ、死後、以前に〔そう〕であったと等しく人間であること。このように再び人間を通して世の中にやって来ることができること。外的な記憶の中にいのちの快さがあること。そして知性と知恵は他の能力と才能の中に何もないこと。さらに他の多くのもの〔があり〕、それらで自分自身に自分の原理を、このことが彼らに真理として見えるまでも確信した。

 しかし、他の者たちは、神的な秩序からなので真理〔である〕ことを知っていて、その時、正反対の原理から考え、話した。彼らは言った、もし霊たちに外的な記憶を用いることが許されないなら、その時、同様の不完全なものの中にいるであろう、その中に以前、そのとき人間であった――このように内的な記憶の中にいる者よりも粗野で不明確な観念の中に〔いるであろう〕こと。またこのようにさらにまたさらに愚かになるだけでなく、降り、上らない、そのように永遠に生きない。というのは、自分自身を再び世俗のものと形体的なものに沈めることは、自分自身を再び死の状態の中に与えることになるから。なおまた、もし霊たちに外的な記憶を用いることが許されるなら、人類は滅びる、というのは、それぞれの人間は主により霊と天使たちを通して統制されているからである、もし霊たちが外的な記憶から人間の中に流入するなら、人間は自分の記憶から考えることができず、、霊から考え、そのように人間は自分のいのちがなく、自分自身の支配のもとになく、〔霊たちに〕取りつかれでしまったであろう。昔、霊に取りつかれることはこのことでしかなかった。ほかに多くのもの。