(1)原文
490. (x.) Quod adulteria tertii gradus sint adulteria rationis, quae fiunt ab illis, qui intellectu confirmant quod non mala peccati sint.― Omnis homo scit, quod detur voluntas et intellectus; nam dum loquitur, dicit, hoc volo et hoc intelligo; at usque non distinguit, sed unum facit idem cum altero. Causa est, quia solum reflectit super illa quae cogitationis ex intellectu sunt, et non super illa quae amoris ex voluntate sunt, haec enim non apparent in luce sicut illa. Attamen qui non discriminat voluntatem et intellectum inter se, non potest discriminare mala et bona inter se, et inde prorsus non scire aliquid de culpa peccati. Sed quis non scit, quod bonum et verum duo distincta sint, sicut amor et sapientia? et quis, dum in rationali lumine est, inde non concludere potest, quod duo sint in homine, quae distincte recipiunt et addicant sibi illa, et quod unum sit voluntas, ac alterum intellectus, ex causa quia id quod voluntas recipit et reproducit dicitur bonum, ac id quod intellectus recipit dicitur verum? nam quod voluntas amat et facit appellatur bonum, et quod intellectus percipit et cogitat, appellatur verum. [2] Nunc quia de conjugio boni et veri in Parte Prima hujus operis actum est, ac ibi de voluntate et intellectu, ac de utriusque variis attributis et praedicatis, plura adducta sunt, (quae, ut autumo, percipiuntur etiam ab illis, qui non aliquid distincte de intellectu et voluntate cogitaverant; ratio enim humana talis est, ut vera ex luce illorum, tametsi illa non prius distinxit, intelligat;) ut ergo discrimina intellectus et voluntatis clarius percipiantur, aliqua hic tradam, propter finem, ut sciatur, qualia sunt adulteria rationis seu intellectus, et postea qualia sunt adulteria voluntatis. [3] Pro cognitione de his, inserviant haec: (1.) Quod voluntas sola ex se nihil agat, sed quod quicquid agit per intellectum agat. (2.) Vicissim etiam, quod intellectus solus ex se nihil agat, sed quod quicquid agit ex voluntate agat. (3.) Quod voluntas in intellectum influat, non autem intellectus in voluntatem, sed quod intellectus doceat quid bonum et malum est, et consulat voluntatem ut ex duobus illis eligat et faciat quod placiti ejus est. (4.) Quod post haec fiat conjunctio dupla; una in qua voluntas ab intra agit et intellectus ab extra; altera, in qua intellectus ab intra agit, et voluntas ab extra: ita distinguuntur adulteria rationis, de quibus hic, ab adulteriis voluntatis, de quibus sequitur: distinguuntur, quia unum est gravius altero; est enim adulterium rationis minus grave quam adulterium voluntatis: causa est, quia in adulterio rationis agit intellectus ab intra, et voluntas ab extra; at in adulterio voluntatis agit voluntas ab intra ac intellectus ab extra; ac voluntas est ipse homo, ac intellectus est homo ex voluntate; ac id quod intra agit, dominatur super id quod extra agit.
(2)直訳
490. (x.) Quod adulteria tertii gradus sint adulteria rationis, quae fiunt ab illis, qui intellectu confirmant quod non mala peccati sint.― 490.(10) 第三の段階の姦淫は、理性の姦淫であること、それは彼らにより行なわれる、その者は理解力で確信する、罪の悪でないことを。
Omnis homo scit, quod detur voluntas et intellectus; すべての人間は知っている、意志と理解力が存在すること。
nam dum loquitur, dicit, hoc volo et hoc intelligo; なぜなら、〔人々が〕話す時、言うからである、これを私は欲する、これを私は理解する。
at usque non distinguit, sed unum facit idem cum altero. しかし、それでも、区別しない、しかし、一つのものにする、もう一つのものと同じもの。
Causa est, quia solum reflectit super illa quae cogitationis ex intellectu sunt, et non super illa quae amoris ex voluntate sunt, haec enim non apparent in luce sicut illa. 理由がある、それらについてだけ熟考するからである、それらは理解力からの思考のものである、またそれらについて〔熟考し〕ない、それらは意志からの愛のものである、というのは、これら〔後者〕は光の中でそれら〔前者〕のように見えないから。
Attamen qui non discriminat voluntatem et intellectum inter se, non potest discriminare mala et bona inter se, et inde prorsus non scire aliquid de culpa peccati. しかしながら、意志と理解力をそれ自体の間で区別しない者は、善と悪をそれ自体の間で区別することができない、またここからまったく知ることが〔でき〕ない、罪の責任(過失)について何らかのものを。
Sed quis non scit, quod bonum et verum duo distincta sint, sicut amor et sapientia? しかし、だれが知らないか? 善と真理が二つの区別のある(別々の)ものであること、愛と知恵のように。
et quis, dum in rationali lumine est, inde non concludere potest, quod duo sint in homine, quae distincte recipiunt et addicant sibi illa, et quod unum sit voluntas, ac alterum intellectus, ex causa quia id quod voluntas recipit et reproducit dicitur bonum, ac id quod intellectus recipit dicitur verum? まただれが、理性的な光の中にいる時、ここから結論することができないか? 人間の中に二つのものがあること、それらは明瞭に(区別して)それら自身にそれらを受け入れ、また割り当てる、また、一つは意志、そしてもう一つは理解力であること、理由から、それは、意志が受け入れ、また再現するものは善と呼ばれる、そして、それは、理解力が受け入れるものは真理と呼ばれる。
nam quod voluntas amat et facit appellatur bonum, et quod intellectus percipit et cogitat, appellatur verum. なぜなら、意志が愛する、また行なうものは善と呼ばれる、また、理解力が知覚する、また考えるものは真理と呼ばれるからである。
[2] Nunc quia de conjugio boni et veri in Parte Prima hujus operis actum est, ac ibi de voluntate et intellectu, ac de utriusque variis attributis et praedicatis, plura adducta sunt, (quae, ut autumo, percipiuntur etiam ab illis, qui non aliquid distincte de intellectu et voluntate cogitaverant; [2] さて、善と真理の結婚についてこの著作の「第一部」の中で扱われているので、そしてそこに意志と理解力について、そして両方の特質(属性)と属性のいろいろなものについて、多くのものが示されている、(それらは、私が推測する(思う)ように、彼らにもまた知覚されている、その者は理解力と意志について何らかのものを明瞭に考えなかった。
ratio enim humana talis est, ut vera ex luce illorum, tametsi illa non prius distinxit, intelligat;) というのは、人間の理性はこのようなものであるから、真理をそれらの光から、理解するような〔ものである〕、たとえそれらのもの〔真理〕を以前に区別しなかったにしても)。
ut ergo discrimina intellectus et voluntatis clarius percipiantur, aliqua hic tradam, propter finem, ut sciatur, qualia sunt adulteria rationis seu intellectus, et postea qualia sunt adulteria voluntatis. それゆえ、理解力と意志の相違がはっきりと知覚されるために、何らかのものをここに私は伝えよう(述べよう)、目的のために、知られるために、理性の、すなわち理解力の姦淫がどんなものか、またその後、意志の姦淫がどんなものか。
[3] Pro cognitione de his, inserviant haec: [3] これらについて認識のために、これらが役立つであろう。
(1.) Quod voluntas sola ex se nihil agat, sed quod quicquid agit per intellectum agat. (1) 意志だけでは、それ自体から何も働かない、しかし、どんなものでも働く、理解力によって働くこと。
(2.) Vicissim etiam, quod intellectus solus ex se nihil agat, sed quod quicquid agit ex voluntate agat. (2) さらにまた逆に、理解力だけでは、それ自体から何も働かない、しかし、どんなものでも働く、意志から働くこと。
(3.) Quod voluntas in intellectum influat, non autem intellectus in voluntatem, sed quod intellectus doceat quid bonum et malum est, et consulat voluntatem ut ex duobus illis eligat et faciat quod placiti ejus est. (3) 意志は理解力の中へ流入すること、けれども、理解力は意志の中に〔流入し〕ない、しかし、理解力は何が善と悪であるか教えること、また意志に諮る(相談する)、それら二つのものから選ぶ、また行なう、その気に入る(心地よい)ものを。
(4.) Quod post haec fiat conjunctio dupla; (4) この後、二重の結合が生じること。
una in qua voluntas ab intra agit et intellectus ab extra; 一つは、その中で意志が内部から働く、また理解力が外部から。
altera, in qua intellectus ab intra agit, et voluntas ab extra: もう一つは、その中で理解力が内部から働く、また意志が外部から。
ita distinguuntur adulteria rationis, de quibus hic, ab adulteriis voluntatis, de quibus sequitur: そのように理性の姦淫は区別される、それらについてここに、意志の姦淫から、それらについて続けられる。
distinguuntur, quia unum est gravius altero; 区別される、一つのものはさらにきびしいから、もう一つのもの〔よりも〕。
est enim adulterium rationis minus grave quam adulterium voluntatis: というのは、理性〔から〕の姦淫は意志〔から〕の姦淫よりもきびしさが少ないからである。
causa est, quia in adulterio rationis agit intellectus ab intra, et voluntas ab extra; 理由がある、理性の姦淫は理解力が内部から働くからである、また意志が外部から。
at in adulterio voluntatis agit voluntas ab intra ac intellectus ab extra; しかし、意志の姦淫は意志が内部から働くからである、そして理解力が外部から。
ac voluntas est ipse homo, ac intellectus est homo ex voluntate; そして、意志は人間そのものである、そして理解力は意志から人間である。
ac id quod intra agit, dominatur super id quod extra agit. そして、それが、内部で働くもの、それ(の上)を支配する、外部で働くもの。
(3)訳文
490.(10) 第三段階の姦淫は、理性の姦淫であり、それは理解力で、罪の悪でないことを確信する者により行なわれる。
すべての人間は、意志と理解力が存在することを知っている。なぜなら、〔人々は〕話す時、これを私は欲する、これを私は理解すると言うからである。しかし、それでも、区別しないで、一つのもの、もう一つものと同じものにする。
その理由は、理解力からの思考に属すものについてだけ熟考するからである、また意志からの愛に属すものについては〔熟考し〕ない、というのは、これら〔後者〕は光の中でそれら〔前者〕のように見えないからである。
しかしながら、意志と理解力をそれ自体の間で区別しない者は、善と悪をそれ自体の間で区別することができない、またここから罪の責任(過失)について何らかのものをまったく知ることが〔でき〕ない。
しかし、善と真理が、愛と知恵のように二つの区別のあるものであることを、だれが知らないか? また、理性的な光の中にいる時、だれが、ここから結論することができないか? 人間の中に二つのものがあり、それらは区別してそれら自身にそれら二つのもの〔善と真理〕を受け入れ、割り当て、また、その一つが意志、そしてもう一つが理解力であることである。その理由は、意志が受け入れ、再現するものが善と呼ばれ、そして、理解力が受け入れるものが真理と呼ばれるからである。
なぜなら、意志が愛し、行なうものは善と呼ばれ、また、理解力が知覚し、考えるものは真理と呼ばれるからである。
[2] さて、善と真理の結婚についてこの著作の「第一部」の中で扱われ、そしてそこに意志と理解力について、そして両方の特質と属性のいろいろなものについて、多くのものが示されているので、(それらは、私が推測するに、理解力と意志について何らかのものを明瞭に考えなかった者にもまた知覚されている、というのは、人間の理性は、たとえそれらのもの〔真理〕を以前に区別しなかったにしても、真理をそれらの光から、理解するようなものであるから)。それゆえ、理解力と意志の相違がはっきりと知覚されるために、何らかのものを私はここに述べよう、理性の、すなわち理解力の姦淫がどんなものか、またその後、意志の姦淫がどんなものか知られる目的のために。
[3] これらについて認識するために、これらが役立つであろう。
(1) 意志だけでは、それ自体から何も働かない、しかし、働くどんなものでも、理解力によって働くこと。
(2) また逆に、理解力だけでは、それ自体から何も働かない、しかし、働くどんなものでも、意志から働くこと。
(3) 意志は理解力の中へ流入する、けれども、理解力は意志の中に流入しないこと、しかし、理解力は何が善と悪であるか教え、意志に諮り、それら二つのものから、その心地よいものを選び、行なうこと。
(4) この後、二重の結合が生じること。一つは、その中で意志が内部から、理解力が外部から働く。もう一つは、その中で理解力が内部から、意志が外部から働く。そのように理性の姦淫は意志の姦淫から区別され、ここにその理性の姦淫について、それらについて区別が続けられる、一つのものは、もう一つのもの〔よりも〕さらにきびしいからである。というのは、理性〔から〕の姦淫は意志〔から〕の姦淫よりもきびしさが少ないからである。その理由は、理性の姦淫は理解力が内部から、意志が外部から働くからである。しかし、意志の姦淫は意志が内部から、そして理解力が外部から働くからである。そして、意志は人間そのものであり、そして理解力は意志からの人間である。そして、内部で働くものが、外部で働くものを支配する。