380. Adjiciam duo Memorabilia; Primum hoc.- 360.私は二つのメモラビリアを加える(未来)。最初のものはこれ――
Quondam eram in stupore de ingente multitudine hominum, qui creationem addicunt naturae, et inde omnia quae sub sole, et quae supra solem sunt; かつて私は驚きの中にいた、人間の莫大な数について、その者は創造を自然に帰する、またここから、すべてのものを、それらは太陽の下、またすべてのものを、それらは太陽の上にある。
dicentes ex agnitione cordis, cum vident aliquid, "Annon hoc naturae est?" 心の承認から言って、あるものを見るとき、「これは自然のものではないのか?」
et cum interrogantur, quare dicunt illa naturae esse, et cur non Dei, cum tamen aliquoties cum communione dicunt, quod Deus creaverit naturam, et inde possunt tam aeque dicere, quod illa, quae vident, Dei sint, quam quod naturae sint; また質問されるとき、それゆえ、それらは自然のものであることを言う、また、なぜ神のものでないか、そのときそれでも、ときどき、大衆(交際)とともに言う、神が自然を創造したこと、またここから等しく言うことができること、それらは、それらを見る、神のものである〔と言う〕ことも、自然のものである〔と言う〕ことも。
respondent sono interno paene tacito, "Quid Deus nisi natura?" ほとんど聞こえない内部の(=内にこもった)声で答える、「自然でないなら、神とは何か?」
Apparent illi omnes ex persuasione de creatione universi ex natura, et ex insania illa sicut ex sapientia, gloriosi, adeo ut aspiciant omnes qui agnoscunt creationem universi a Deo, sicut formicas, quae repunt humi et terunt stratam viam, et quosdam sicut papiliones qui in aere volant; 彼らは、すべての者は、自然からの全世界の創造についての確信から、またその狂気から知恵からのように、自慢する(形容詞)〔ように〕見える、そこまでも、すべての者を眺める、その者は神による全世界の創造を認める、アリのように、それは地面を這う、また広げられた道を使い古す☆、またある者をチョウのように、その者は空中を飛ぶ。
☆ 「道を使い古す」はどのように意訳すればよいでしょうか? 「使い古された道を行く」⇒「いつもの道を行く」でしょうか。
vocantes illorum dogmata somnia, quia vident quae non vident; それらの教えを夢と呼んで、見ないものを見るので。
dicentes, "Quis vidit Deum, et quis non videt naturam?" 言って、「だれが神を見たか、まただれが自然を見なかったか?」
[2] Quando in stupore de multitudine talium eram, adstitit mihi a latere angelus, et dixit mihi, "Quid meditaris?" [2] このような者の多数について、私が驚きの中にいた時、私に脇から天使がそばに立った、また私に言った、「何をあなたは熟考しているのか?」
Et respondi, "De multitudine talium, qui credunt, quod natura creaverit universum." また私は答えた、「このような者の多数について、その者は信じている、自然が全世界を創造したこと」。
Et dixit mihi angelus, "Totum infernum ex talibus est, et vocantur ibi satanae et diaboli; また、私に天使が言った、「全部の地獄はこのような者からである、またそこにサタンと悪魔と呼ばれる。
satanae qui confirmaverunt se pro natura, et inde negaverunt Deum: サタンは、その者は自然として自分自身に確信した、またここから神を否定した。
diaboli qui facinorose vixerunt, et sic e cordibus omnem agnitionem Dei rejecerunt; 悪魔は、その者は無法に生きた、またこのように心から神の認知のすべてをはねつけた(退けた)。
sed deducam te ad gymnasia, quae in plaga meridionali occidentali sunt, ubi tales, et nondum in inferno sunt." しかし、私はあなたを学校☆へ案内する(未来)、それは南に、西にある、そこにこのような者が〔いる〕、またまだ地獄の中にいない」。
☆ gymnasiaは高等学校や単科大学、また体育館、室内競技場などの意味がありますが、ここでは「学校」でよいでしょう。
Et prehendit me manu, et deduxit; また、私を手でつかんだ、また案内した。
et vidi domunculas, in quibus gymnasia, et in medio illarum unam, quae erat sicut praetorium reliquarum; また私は小さい家々を見た、それらの真ん中に学校、またその真ん中に一つ、それは他のものの本部(中心施設)のようであった。
hoc constructum erat ex lapidibus piceis, quibus superinductae erant lamellae sicut vitreae ex auro et argento quasi micantes, quales sunt quae vocantur glacies Mariae, et hic et ibi erant interspersa conchilia similiter nitentia. これはピッチのような色(=黒色)の石から建てられていた、それはあたかもきらめくかのような金や銀からのガラス製の小板(薄板)でおおわれていた、それらは「マリアの氷☆」と呼ばれるものである、またここやそこに同様に光り輝く貝殻がちりばめてあった。
☆ 「マリアの氷」は雲母の薄板に与えられた名前(ドイツ語Marienglas)。
[3] Illuc accessimus et pulsavimus, et mox aliquis aperuit januam, et dixit, "Beneventote;" [3] ここへ私たちは近づいた、また(コツコツと)たたいた、また間もなくある者が扉を開けた、また言った、「ようこそ!」
et cucurrit ad mensam, et apportavit quatuor libros, et dixit, "Hi libri sunt sapientia, cui multitudo regnorum hodie adplaudit; また机へ走った(curro)、また四冊の本を持ってきた、また言った、「これらの本は知恵です、それに国々の大衆が、今日、称賛しています。
huic libro seu sapientiae applaudunt multi in Gallia, huic multi in Germania, huic aliqui in Batavia, et huic aliqui in Britannia." この本、すなわち、知恵の〔本〕はフランスの中で多くの者が称賛しています、これは多くのものがドイツの中で、これはある者がオランダの中で、またこれはある者がイギリスの中で」。
Porro dixit, "Si vultis videre, faciam ut hi quatuor libri coram oculis vestris luceant;" さらに言った、「もし、あなたがたが見ることを欲するなら、私はこれらの四つの本をあながたの目の前で輝くようにします」。
et tunc gloriam famae suae effudit et circumfudit, et libri mox sicut ex luce fulserunt; またその時、自分の名声の栄光(称賛)が拡散した、また取り巻いた、また本は間もなく光からのように輝いた(flugeo)。
sed haec lux coram oculis nostris illico evanuit: しかし、この光は私たちの目の前で直ちに消えた。
Et tunc quaesivimus, "Quid nunc scribis?" またその時、私たちは質問した、何を、今、書いているか。
Et respondit, quod nunc illa, quae intimae sapientiae sunt, e thesauris suis educat et expromat, quae in compendio sunt haec:― また答えた、今、それらを〔書いている〕こと、それらは最内部の知恵のものであり、自分の宝庫から引き出し、また取り出す(明らかにする)、それらは大要(要約)の中でこれらである――
(i.) Num natura sit vitae, vel num vita sit naturae. (1) 自然はいのちからのものであるのか、あるいは、いのちは自然からのものであるのか。
(ii.) Num centrum sit expansi, vel num expansum sit centri. (2) 中心は広がりのものであるのか、あるいは、広がりは中心のものであるのか。
(iii.) De centro et expanso naturae et vitae. (3) 自然のまたいのちの(ものである)中心と広がりについて。
[4] His dictis reposuit se super solio ad mensam; [4] これらで言われて、机へ椅子の上に自分自身を戻した。
nos vero in gymnasio ejus, quod erat spatiosum, ambulavimus. けれども、私たちは彼の学校の中を、それは広かった、歩いた。
Ille super mensa habebat candelam, quia non lux diurna solaris ibi erat, sed lux nocturna lunaris; 彼は机の上にロウソクを持った、そこに太陽の昼の光がなかったからである、しかし、月の夜の光。
et quod miratus sum, candela visa est circum circa ibi ferri, et illuminare; また、私が驚いたこと、ロウソクがそこに周囲☆を歩き回ること(受動)が見られた、また照らすこと。
☆ circum circaはcircumcircaとも綴ります「まわりに、周囲に」。
at quia illa non erat emuncta, illuminabat parum; しかし、それは芯を切っていなかったので、わずかに照らした。
et cum scripsit, vidimus imagines in variis formis e mensa in parietes volantes, quae in nocturna illa luce lunari apparebant sicut volucres pulchrae Indicae; また、彼が書いていたとき、私たちは、いろいろな形で机から内壁の中を飛ぶ像を見た、それらはその夜の月の光の中で、インドの美しい鳥〔クジャクですね〕のように見えた。
sed cum aperuimus januam, ecce illae in luce diurna solari apparebant sicut aves vesperae, quibus alae retiformes sunt; しかし、私たちが扉を開けたとき、見よ、それは太陽の昼間の光の中で、夕方の鳥〔コウモリでしょうか〕のように見えた、その翼に網目がある。
erant enim verosimilitudines, quae per confirmationes factae sunt fallaciae, quae ingeniose in series ab illo erant connexae. というのは、真理の外観であったから、それは確信によって欺きへ作られた、それらは巧妙に連続の中に彼によりつなぎ合わされていた。
[5] Postquam haec vidimus, accessimus ad mensam, et quaesivimus illum, quid nunc scribit. [5] 私たちがこれらを見た後に、私たちは机に近づいた、また彼に質問した、何を、今、書いているのか。
Dixit, "De primo illo, Num natura sit vitae, vel num vita sit naturae;" 彼は言った、「その最初のものについて、自然はいのちからのものであるのか、あるいはいのちは自然からのものであるのか」。
et de hoc inquiit, quod possit utrumque confirmare, et facere ut sit verum; またこのことについて彼は言った、両方とも確認することができる、また真理であるとしてつくること。
sed quia intus latet aliquod reconditum, quod timet, non ausit confirmare nisi hoc, Quod natura sit vitae, hoc est, ex vita, non autem quod vita sit naturae, hoc est, ex natura. しかし、内部に何らかの深遠なものが隠れているので、それを恐れる、このことでないならあえて(audio)確認しない、「自然はいのちのものであること、すなわち、いのちから、けれどもいのちは自然のものであることでない、すなわち、自然から」。
Quaesivimus blande, quid est quod intus latet reconditum quod timet; 私たちは穏やかに質問した、内部に隠れているもの、深遠なものとは何か、それを恐れる。
Respondit, quod sit quod vocari possit naturalista, et sic atheus ex clericis, et quod vir non sanae rationis a laicis, quoniam hi et illi sunt vel credentes ex caeca fide, vel videntes ex visu confirmantium illam. 彼は答えた、このことであること、自然主義者☆、またこのように無神論者と聖職者から呼ばれることができる、また健全な理性のない男と平信徒から〔呼ばれる〕、これ(後者)とそれ(前者)であるので、あるいは盲目の信仰から信じる者たち、あるいはそれ〔信仰〕を確認している視覚から見ている者たち。
☆ 自然主義者とは、自然を神として崇拝する者です。