(1)原文
329. Postquam archididascalus et reliqui a me abiverunt, aliqui pueri, qui etiam in ludo gymnasiaco fuerunt, sequebantur me domum, et ibi paulum adstiterunt mihi scribenti; et ecce tunc videbant blattam currentem super charta mea, et mirati quaesiverunt, "Quid hoc animalculum tam velox?" Et dixi, quod dicatur blatta, et de illa vobis dicam mirabilia; et dixi, quod in tam parvulo vivo sint totidem membra et viscera, quae in camelo; ut quod sint cerebra, corda, fistulae pulmonales, organa sensuum, motuum, et generationum, ventriculus, intestina, et plura; ac singula contexta ex fibris, nervis, vasis sanguineis, musculis, tendinibus, membranis, et haec singula ab adhuc purioribus, quae alte intra aciem omnis oculi latent:
[2] Dicebant tunc, quod usque parvulum hoc vivum appareat illis non aliter quam sicut substantia simplex.
Et dixi, "Sunt tamen intus innumerabilia; haec dico, ut sciatis, quod simile sit in omni objecto quod coram vobis apparet sicut unum, simplex, et minimum, tam in actionibus quam in affectionibus et cogitationibus vestris; possum asseverare vobis, quod unaquaevis mica cogitationis, et unaquaevis stilla affectionis vestrae, sit dividua usque ad infinitum, et quod sicut ideae vestrae dividuae sunt, ita vos sapiatis: scitote, quod omne divisum sit plus et plus multiplex, et non plus et plus simplex, quia divisum et divisum propius et propius accedit ad infinitum, in quo infinite omnia sunt; hoc novum prius inauditum vobis refero."
[3] His dictis, pueri a me abiverunt ad archididascalum, et illum rogaverunt, ut in gymnasio aliquando proponeret aliquod novum inauditum ut problema,
Et dixit, "Quid?"
Dixerunt, "Quod omne divisum sit plus et plus multiplex, et non plus et plus simplex, quia propius et propius accedit ad infinitum, in quo infinite omnia sunt."
Et spopondit quod proponeret; et dixit, "Hoc video, quia percepi, quod una idea naturalis sit continens innumerabilium idearum spiritualium; imo quod una idea spiritualis sit continens innumerabilium idearum caelestium; inde est discrimen inter sapientiam coelestem in qua sunt angeli tertii caeli, et inter sapientiam spiritualem in qua sunt angeli secundi caeli, ut et inter sapientiam naturalem, in qua sunt angeli ultimi caeli, et quoque homines."
(2)直訳
329. Postquam archididascalus et reliqui a me abiverunt, aliqui pueri, qui etiam in ludo gymnasiaco fuerunt, sequebantur me domum, et ibi paulum adstiterunt mihi scribenti; 329.上級の教師(師匠)と他の者が私から立ち去った後に、ある少年たちが、その者もまたギムナジウム(学校)の学校の中にいた、私に従った、家で、またそこにしばらくいた、私に書いて(現在分詞奪格)。
et ecce tunc videbant blattam currentem super charta mea, et mirati quaesiverunt, "Quid hoc animalculum tam velox?" また、見よ、その時、彼らは私の紙の上を走っているシミを見た、また驚かされて言った、「この小さい動物(昆虫)は何か、これほどにすばやい?」
Et dixi, quod dicatur blatta, et de illa vobis dicam mirabilia; また、私は言った、シミと言われること、またそれについてあなたがたに私は驚くべきことを言う(未来・接続☆)。
☆ 文法事項です。第一人称では直接法未来と接続法現在は同一形です(このdicamのように)。それでも、同一形でまったく困りません、表現したい内容が変わらないからです。ここでは「~したい」「~しよう」を意味します。あえて違いを言えば「(これから)言おう」と「(今)言おう(と思っている)」です。
et dixi, quod in tam parvulo vivo sint totidem membra et viscera, quae in camelo; また私は言った、これほどにやや小さな生きているものの中に同じ数の肢体と内臓があること、それらはラクダの中に。
ut quod sint cerebra, corda, fistulae pulmonales, organa sensuum, motuum, et generationum, ventriculus, intestina, et plura; そのように、脳、心臓、肺の気管、感覚と運動と生殖の器官、胃、腸、また多くのものがあること。
ac singula contexta ex fibris, nervis, vasis sanguineis, musculis, tendinibus, membranis, et haec singula ab adhuc purioribus, quae alte intra aciem omnis oculi latent: そして、個々の複合体(組織・構造)〔がある〕、繊維、神経、血管、筋肉、腱、膜からの、またこれらの個々のものはさらに純粋なものから、それらは鋭いすべての目の内部に☆深く隠れている。
☆ ここの「内部に」は鋭いすべての目を「逃れて」と意味でしょう。
[2] Dicebant tunc, quod usque parvulum hoc vivum appareat illis non aliter quam sicut substantia simplex. [2] その時、彼らは言った、それでも(やはり)このやや小さな生きているものは彼らに異なって見えないこと、単純な(単一の)物体のように以外に。
Et dixi, "Sunt tamen intus innumerabilia; また、私は言った、「それでも内部に無数のものがある。
haec dico, ut sciatis, quod simile sit in omni objecto quod coram vobis apparet sicut unum, simplex, et minimum, tam in actionibus quam in affectionibus et cogitationibus vestris; これらを私は言う、あなたがたが知る(接続)ために、すべての対象に同様であること、それはあなたがたの前に一つのもののように見える、単純な(単一の)もの、また最小のもの、あなたがたの行動のものにも情愛と思考のものにも。
possum asseverare vobis, quod unaquaevis mica cogitationis, et unaquaevis stilla affectionis vestrae, sit dividua usque ad infinitum, et quod sicut ideae vestrae dividuae sunt, ita vos sapiatis: 私はあなたがたに断言することができる、あなたがたの思考のどの(それぞれの)小片も、また情愛のどの一滴も無限にまでも分割されること、またあなたがたの観念が分割されるように、そのように☆あなたがたは賢明である。
☆ 直訳はこれですが、sicut…ita は「~と同じく」、「~ほど」の意味があり、後者がよいでしょう。
scitote, quod omne divisum sit plus et plus multiplex, et non plus et plus simplex, quia divisum et divisum propius et propius accedit ad infinitum, in quo infinite omnia sunt; あなたがたは知れ(未来)、すべてのものはさらにまたさらに多種多様なものに分割されること、またさらにまたさらに単純な(単一の)もの〔に分割されるのでは〕ない、分割されたものまた分割されたものは、さらに近くまたさらに近く無限なものへ近づくからである、その中に無限にすべてのものが存在する。
hoc novum prius inauditum vobis refero." 以前に聞いたことのないこの新しいことを、あなたがたに私は語る(話している)」。
[3] His dictis, pueri a me abiverunt ad archididascalum, et illum rogaverunt, ut in gymnasio aliquando proponeret aliquod novum inauditum ut problema, [3] これらで聞いて、少年たちは私から上級の教師(師匠)へ立ち去った、また彼を請い求めた、ギムナジウムの中で、いつか、何か聞いたことのない新しいものを、問題として、示すように。
Et dixit, "Quid?" また言った、「何を?」
Dixerunt, "Quod omne divisum sit plus et plus multiplex, et non plus et plus simplex, quia propius et propius accedit ad infinitum, in quo infinite omnia sunt." 彼らは言った、「すべてのものはさらにまたさらに多種多様なものに分割されること、またさらにまたさらに単純な(単一の)もの〔に分割されるのでは〕ない、分割されたものまた分割されたものは、さらに近くまたさらに近く無限なものへ近づくからである、その中に無限にすべてのものが存在すること」。
Et spopondit quod proponeret; また約束した(spondeo)、示すことを。
et dixit, "Hoc video, quia percepi, quod una idea naturalis sit continens innumerabilium idearum spiritualium; また言った、「このことを私は見る、私は知覚したからである、自然的な一つの観念は霊的な無数の観念の容器であること。
imo quod una idea spiritualis sit continens innumerabilium idearum coelestium; それどころか、霊的な一つの観念は天的な無数の観念の容器であること。
inde est discrimen inter sapientiam caelestem in qua sunt angeli tertii caeli, et inter sapientiam spiritualem in qua sunt angeli secundi caeli, ut et inter sapientiam naturalem, in qua sunt angeli ultimi caeli, et quoque homines." ここからである、天的な知恵の間の違いは、その中に第三の天界の天使がいる、また霊的な知恵の間の〔違い〕、その中に第二の天界の天使がいる、そのようにまた自然的な知恵の間の〔違い〕、その中に最も外部の天界の天使がいる、そしてまた人間」。
(3)訳文
329.上級の教師と他の者が私から立ち去った後に、ギムナジウム(学校)の中にいたある少年たちが私に家へと従った、また私が書いているときそこにしばらくいた。また、見よ、その時、彼らは私の紙の上を走っているシミを見た、また驚いて言った、「これほどにすばやいこの小動物は何か?」
また、私は言った、「シミと言われている、それについて私はあなたがたに驚くべきことを言おう」。また私は言った、「これほどに小さな生き物の中に、ラクダと同じ数の肢体と内臓があること。そのように、脳、心臓、肺の気管、感覚と運動と生殖の器官、胃、腸、また多くのものがあること。そして、繊維、神経、血管、筋肉、腱、膜からの個々の組織がある、またこれらの個々のものはさらに純粋なものから〔であり〕、それらは鋭いすべての目〔を逃れて〕その内部に深く隠れている。
[2] その時、彼らは言った、「それでも、この小さな生き物は自分たちに単純な物体のようにしか見えない」。
また、私は言った、「それでも内部に無数のものがある。これらを私は、あなたがたに知ってほしいために言う、すべての対象も同様であること、それはあなたがたの前に、あなたがたの行動のものにも情愛と思考のものにも、一つのもの、単純なもの、また最小のもののように見える。
私はあなたがたに断言することができる、あなたがたの思考のどの小片も、また情愛のどの一滴も無限にまでも分割され、またあなたがたの観念が分割されるほど、あなたがたは賢明であることを。あなたがたは知れ(=知ってほしい)、すべてのものはさらにまたさらに多種多様なものに分割され、さらにまたさらにと単純なものに分割されるのではないことを。分割されまた分割されたものは、近くまたさらに近く、その中に無限にすべてのものが存在する無限なものへ近づくからである。以前に聞いたことのないこの新しいことを、私はあなたがたに話している」。
[3] これらを聞いて、少年たちは私から上級の教師へと立ち去り、彼に、ギムナジウムの中で、いつか、何か聞いたことのない新しいものを、問題として、示すように請い求めた。
彼は言った、「何を?」
彼らは言った、「すべてのものはさらにまたさらにと多種多様なものに分割され、さらにまたさらにと単純なものに分割されるのではないことを。分割されまた分割されたものは、近くまたさらに近くその中に無限にすべてのものが存在する無限なものへ近づくからであること」。
また、彼は示すことを約束した。また言った、「このことを私は見る。私は、自然的な一つの観念は霊的な無数の観念の容器であること、それどころか、霊的な一つの観念は天的な無数の観念の容器であることを知覚したからである。第三の天界の天使がいる天的な知恵の間と第二の天界の天使がいる霊的な知恵の間の違い、そのようにまた最も外部の天界の天使がいる自然的な知恵また人間の知恵との違いはここからである」。