原典講読『結婚愛』329

(1)原文

329. Postquam archididascalus et reliqui a me abiverunt, aliqui pueri, qui etiam in ludo gymnasiaco fuerunt, sequebantur me domum, et ibi paulum adstiterunt mihi scribenti; et ecce tunc videbant blattam currentem super charta mea, et mirati quaesiverunt, "Quid hoc animalculum tam velox?" Et dixi, quod dicatur blatta, et de illa vobis dicam mirabilia; et dixi, quod in tam parvulo vivo sint totidem membra et viscera, quae in camelo; ut quod sint cerebra, corda, fistulae pulmonales, organa sensuum, motuum, et generationum, ventriculus, intestina, et plura; ac singula contexta ex fibris, nervis, vasis sanguineis, musculis, tendinibus, membranis, et haec singula ab adhuc purioribus, quae alte intra aciem omnis oculi latent:

[2] Dicebant tunc, quod usque parvulum hoc vivum appareat illis non aliter quam sicut substantia simplex.

Et dixi, "Sunt tamen intus innumerabilia; haec dico, ut sciatis, quod simile sit in omni objecto quod coram vobis apparet sicut unum, simplex, et minimum, tam in actionibus quam in affectionibus et cogitationibus vestris; possum asseverare vobis, quod unaquaevis mica cogitationis, et unaquaevis stilla affectionis vestrae, sit dividua usque ad infinitum, et quod sicut ideae vestrae dividuae sunt, ita vos sapiatis: scitote, quod omne divisum sit plus et plus multiplex, et non plus et plus simplex, quia divisum et divisum propius et propius accedit ad infinitum, in quo infinite omnia sunt; hoc novum prius inauditum vobis refero."

[3] His dictis, pueri a me abiverunt ad archididascalum, et illum rogaverunt, ut in gymnasio aliquando proponeret aliquod novum inauditum ut problema,

Et dixit, "Quid?"

Dixerunt, "Quod omne divisum sit plus et plus multiplex, et non plus et plus simplex, quia propius et propius accedit ad infinitum, in quo infinite omnia sunt."

Et spopondit quod proponeret; et dixit, "Hoc video, quia percepi, quod una idea naturalis sit continens innumerabilium idearum spiritualium; imo quod una idea spiritualis sit continens innumerabilium idearum caelestium; inde est discrimen inter sapientiam coelestem in qua sunt angeli tertii caeli, et inter sapientiam spiritualem in qua sunt angeli secundi caeli, ut et inter sapientiam naturalem, in qua sunt angeli ultimi caeli, et quoque homines."

 

(2)直訳

329. Postquam archididascalus et reliqui a me abiverunt, aliqui pueri, qui etiam in ludo gymnasiaco fuerunt, sequebantur me domum, et ibi paulum adstiterunt mihi scribenti; 329.上級の教師(師匠)と他の者が私から立ち去った後に、ある少年たちが、その者もまたギムナジウム(学校)の学校の中にいた、私に従った、家で、またそこにしばらくいた、私に書いて(現在分詞奪格)

et ecce tunc videbant blattam currentem super charta mea, et mirati quaesiverunt, "Quid hoc animalculum tam velox?" また、見よ、その時、彼らは私の紙の上を走っているシミを見た、また驚かされて言った、「この小さい動物(昆虫)は何か、これほどにすばやい?」

Et dixi, quod dicatur blatta, et de illa vobis dicam mirabilia; また、私は言った、シミと言われること、またそれについてあなたがたに私は驚くべきことを言う(未来・接続☆)

文法事項です。第一人称では直接法未来と接続法現在は同一形です(このdicamのように)。それでも、同一形でまったく困りません、表現したい内容が変わらないからです。ここでは「~したい」「~しよう」を意味します。あえて違いを言えば「(これから)言おう」と「(今)言おう(と思っている)」です。

et dixi, quod in tam parvulo vivo sint totidem membra et viscera, quae in camelo; また私は言った、これほどにやや小さな生きているものの中に同じ数の肢体と内臓があること、それらはラクダの中に。

ut quod sint cerebra, corda, fistulae pulmonales, organa sensuum, motuum, et generationum, ventriculus, intestina, et plura; そのように、脳、心臓、肺の気管、感覚と運動と生殖の器官、胃、腸、また多くのものがあること。

ac singula contexta ex fibris, nervis, vasis sanguineis, musculis, tendinibus, membranis, et haec singula ab adhuc purioribus, quae alte intra aciem omnis oculi latent: そして、個々の複合体(組織・構造)〔がある〕、繊維、神経、血管、筋肉、腱、膜からの、またこれらの個々のものはさらに純粋なものから、それらは鋭いすべての目の内部に☆深く隠れている。

ここの「内部に」は鋭いすべての目を「逃れて」と意味でしょう。

[2] Dicebant tunc, quod usque parvulum hoc vivum appareat illis non aliter quam sicut substantia simplex. [2] その時、彼らは言った、それでも(やはり)のやや小さな生きているものは彼らに異なって見えないこと、単純な(単一の)物体のように以外に。

Et dixi, "Sunt tamen intus innumerabilia; また、私は言った、「それでも内部に無数のものがある。

haec dico, ut sciatis, quod simile sit in omni objecto quod coram vobis apparet sicut unum, simplex, et minimum, tam in actionibus quam in affectionibus et cogitationibus vestris; これらを私は言う、あなたがたが知る(接続)ために、すべての対象に同様であること、それはあなたがたの前に一つのもののように見える、単純な(単一の)もの、また最小のもの、あなたがたの行動のものにも情愛と思考のものにも。

possum asseverare vobis, quod unaquaevis mica cogitationis, et unaquaevis stilla affectionis vestrae, sit dividua usque ad infinitum, et quod sicut ideae vestrae dividuae sunt, ita vos sapiatis: 私はあなたがたに断言することができる、あなたがたの思考のどの(それぞれの)片も、また情愛のどの一滴も無限にまでも分割されること、またあなたがたの観念が分割されるように、そのように☆あなたがたは賢明である。

直訳はこれですが、sicut…ita は「~と同じく」、「~ほど」の意味があり、後者がよいでしょう。

scitote, quod omne divisum sit plus et plus multiplex, et non plus et plus simplex, quia divisum et divisum propius et propius accedit ad infinitum, in quo infinite omnia sunt; あなたがたは知れ(未来)、すべてのものはさらにまたさらに多種多様なものに分割されること、またさらにまたさらに単純な(単一の)もの〔に分割されるのでは〕ない、分割されたものまた分割されたものは、さらに近くまたさらに近く無限なものへ近づくからである、その中に無限にすべてのものが存在する。

hoc novum prius inauditum vobis refero." 以前に聞いたことのないこの新しいことを、あなたがたに私は語る(話している)」。

[3] His dictis, pueri a me abiverunt ad archididascalum, et illum rogaverunt, ut in gymnasio aliquando proponeret aliquod novum inauditum ut problema, [3] これらで聞いて、少年たちは私から上級の教師(師匠)へ立ち去った、また彼を請い求めた、ギムナジウムの中で、いつか、何か聞いたことのない新しいものを、問題として、示すように。

Et dixit, "Quid?"  また言った、「何を?」

Dixerunt, "Quod omne divisum sit plus et plus multiplex, et non plus et plus simplex, quia propius et propius accedit ad infinitum, in quo infinite omnia sunt." 彼らは言った、「すべてのものはさらにまたさらに多種多様なものに分割されること、またさらにまたさらに単純な(単一の)もの〔に分割されるのでは〕ない、分割されたものまた分割されたものは、さらに近くまたさらに近く無限なものへ近づくからである、その中に無限にすべてのものが存在すること」。

Et spopondit quod proponeret; また約束した(spondeo)、示すことを。

et dixit, "Hoc video, quia percepi, quod una idea naturalis sit continens innumerabilium idearum spiritualium; また言った、「このことを私は見る、私は知覚したからである、自然的な一つの観念は霊的な無数の観念の容器であること。

imo quod una idea spiritualis sit continens innumerabilium idearum coelestium; それどころか、霊的な一つの観念は天的な無数の観念の容器であること。

inde est discrimen inter sapientiam caelestem in qua sunt angeli tertii caeli, et inter sapientiam spiritualem in qua sunt angeli secundi caeli, ut et inter sapientiam naturalem, in qua sunt angeli ultimi caeli, et quoque homines." ここからである、天的な知恵の間の違いは、その中に第三の天界の天使がいる、また霊的な知恵の間の〔違い〕、その中に第二の天界の天使がいる、そのようにまた自然的な知恵の間の〔違い〕、その中に最も外部の天界の天使がいる、そしてまた人間」。

 

(3)訳文

 329.上級の教師と他の者が私から立ち去った後に、ギムナジウム(学校)の中にいたある少年たちが私に家へと従った、また私が書いているときそこにしばらくいた。また、見よ、その時、彼らは私の紙の上を走っているシミを見た、また驚いて言った、「これほどにすばやいこの小動物は何か?」

 また、私は言った、「シミと言われている、それについて私はあなたがたに驚くべきことを言おう」。また私は言った、「これほどに小さな生き物の中に、ラクダと同じ数の肢体と内臓があること。そのように、脳、心臓、肺の気管、感覚と運動と生殖の器官、胃、腸、また多くのものがあること。そして、繊維、神経、血管、筋肉、腱、膜からの個々の組織がある、またこれらの個々のものはさらに純粋なものから〔であり〕、それらは鋭いすべての目〔を逃れて〕その内部に深く隠れている。

 [2] その時、彼らは言った、「それでも、の小さな生き物は自分たちに単純な物体のようにしか見えない」。

 また、私は言った、「それでも内部に無数のものがある。これらを私は、あなたがたに知ってほしいために言う、すべての対象も同様であること、それはあなたがたの前に、あなたがたの行動のものにも情愛と思考のものにも、一つのもの、単純なもの、また最小のもののように見える。

私はあなたがたに断言することができる、あなたがたの思考のどの片も、また情愛のどの一滴も無限にまでも分割され、またあなたがたの観念が分割されるほど、あなたがたは賢明であることを。あなたがたは知れ(=知ってほしい)、すべてのものはさらにまたさらに多種多様なものに分割され、さらにまたさらにと単純なものに分割されるのではないことを。分割されまた分割されたものは、近くまたさらに近く、その中に無限にすべてのものが存在する無限なものへ近づくからである。以前に聞いたことのないこの新しいことを、私はあなたがたに話している」。

 [3] これらを聞いて、少年たちは私から上級の教師へと立ち去り、彼に、ギムナジウムの中で、いつか、何か聞いたことのない新しいものを、問題として、示すように請い求めた。

 彼は言った、「何を?」

 彼らは言った、「すべてのものはさらにまたさらにと多種多様なものに分割され、さらにまたさらにと単純なものに分割されるのではないことを。分割されまた分割されたものは、近くまたさらに近くその中に無限にすべてのものが存在する無限なものへ近づくからであること」。

 また、彼は示すことを約束した。また言った、「このことを私は見る。私は、自然的な一つの観念は霊的な無数の観念の容器であること、それどころか、霊的な一つの観念は天的な無数の観念の容器であることを知覚したからである。第三の天界の天使がいる天的な知恵の間と第二の天界の天使がいる霊的な知恵の間の違い、そのようにまた最も外部の天界の天使がいる自然的な知恵また人間の知恵との違いはここからである」。

原典講読『結婚愛』330

(1)原文

330. Alterum Memorabile.

 

Quondam audivi ventilationem amaenam inter viros, quae erat de sexu feminino, num aliqua mulier possit amare suum virum, quae constanter amat suam pulchritudinem, hoc est, quae amat se ex sua forma. Convenerunt inter se primum, quod feminis duplex pulchritudo sit, una naturalis, quae est faciei et corporis, et altera spiritualis quae est amoris et morum; convenerunt etiam, quod binae illae pulchritudines saepius sint divisae in mundo naturali, et quod semper sint unitae in mundo spirituali; nam in hoc mundo pulchritudo est forma amoris et morum; quare post mortem saepius contingit, quod mulieres deformes fiant pulchritudines, ac mulieres pulchrae fiant deformitates.

[2] Cum viri hoc ventilabant, venerunt aliquae uxores, et dixerunt, "Admittite nostram praesentiam, quia vos id quod ventilatis, docet scientia, nos autem id docet experientia; et quoque tam parum scitis de amore uxorum, ut vix aliquid; num scitis, quod prudentia sapientiae uxorum sit, amorem suum ad maritos in intimo pectoris sui, aut in medio cordis sui, recondere?"

Inchoabatur ventilatio, et primum conclusum a viris erat, quod omnis femina velit pulchra facie et pulchra moribus videri, quia nata est affectio amoris, et forma hujus affectionis est pulchritudo; quare femina quae non vult pulchra esse, non est femina quae vult amare et amari, et inde non vere femina.

Ad haec uxores dixerunt, "Pulchritudo feminae habitat in molli teneritate, et inde in exquisita sensatione; inde est amor feminae ad virum, et amor viri ad feminam; vos forte hoc non intelligitis."

[3] Alterum conclusum virorum erat, quod femina ante conjugium velit pulchra esse pro viris, at post conjugium, si casta est, pro solo viro, et non pro viris.

Ad hoc dixerunt uxores, "Maritus postquam libaverat pulchritudinem naturalem uxoris, non videt illam amplius, sed videt ejus pulchritudinem spiritualem, et ex hac redamat, ac revocat naturalem, sed sub alia specie."

[4] Conclusum tertium ventilationis illorum erat, quod si femina post conjugium vult similiter pulchra videri, sicut ante illud, amet viros et non virum, "quia femina se amans ex pulchritudine sua, continue vult ut pulchritudo sua libetur, et quia haec non amplius apparet viro, ut dixistis, vult ut a viris, coram quibus apparet; quod huic sit amor sexus, et non amor unius ex sexu, patet."

Ad haec conticuerunt uxores; murmurabant tamen haec, "Quae mulier datur ita expers vanitatis, ut non velit pulchra videri etiam viris, simul dum suo unico?

Audiebant haec aliquae uores e caelo, quae erant pulchrae, quia affectiones caelestes, et tria conclusa virorum confirmabant; sed addiderunt, "Modo ament suam pulchritudinem et ejus ornatus, propter suos maritos, et ab illis."

 

(2)直訳

330. Alterum Memorabile.― 330.第二のメモラビリア――

Quondam audivi ventilationem amaenam inter viros, quae erat de sexu feminino, num aliqua mulier possit amare suum virum, quae constanter amat suam pulchritudinem, hoc est, quae amat se ex sua forma. かつて私は男(夫)たちの間の楽しい討議を聞いた、それは女性についてであった、ある女は自分の男(夫)を愛することができるかどうか、彼女は常に自分の美しさを愛している、すなわち、彼女は自分の形から自分自身を愛する。

Convenerunt inter se primum, quod feminis duplex pulchritudo sit, una naturalis, quae est faciei et corporis, et altera spiritualis quae est amoris et morum; 自分たちの間で最初に一致(合意)た、女に二様の(二重の)しさがあること、一つは自然的なもの、それは顔と身体のものである、またもう一つは霊的なもの、それは愛と振る舞い(物腰)のものである。

convenerunt etiam, quod binae illae pulchritudines saepius sint divisae in mundo naturali, et quod semper sint unitae in mundo spirituali; さらにまた一致(合意)た、それら二様の(二重の)しさはしばしば自然界の中で分離されていること、また常に霊界の中で結合している。

nam in hoc mundo pulchritudo est forma amoris et morum; なぜなら、この世〔霊界〕の中で美しさは愛と振る舞い(物腰)のものであるからである。

quare post mortem saepius contingit, quod mulieres deformes fiant pulchritudines, ac mulieres pulchrae fiant deformitates. それゆえ、死後、しばしば起こる(生じる)、醜い女が美しいものになること、そして美しい女が醜くなること。

[2] Cum viri hoc ventilabant, venerunt aliquae uxores, et dixerunt, "Admittite nostram praesentiam, quia vos id quod ventilatis, docet scientia, nos autem id docet experientia; [2] 男(夫)たちがこのことを討議していたとき、ある妻たちがやって来た、また言った、「入れることを許せ(入れよ)、私たちを、居合わせることを、あなたがたはそれを、それは討議のもの、知恵で(から)教える、けれども、私たちは、それを経験で(から)教えるからである。

et quoque tam parum scitis de amore uxorum, ut vix aliquid; そしてまた、これほどに、あなたがたは妻の愛についてこれほど少し(ほとんど~ない)知っている、ほとんど何もないかのように。

num scitis, quod prudentia sapientiae uxorum sit, amorem suum ad maritos in intimo pectoris sui, aut in medio cordis sui, recondere?" あなたがたは知っているのか? 妻の知恵の思慮分別であること、夫への自分の愛を自分の胸の最内部の中に、または、自分の心の真ん中の中に、隠すこと」。

Inchoabatur ventilatio, et primum conclusum a viris erat, quod omnis femina velit pulchra facie et pulchra moribus videri, quia nata est affectio amoris, et forma hujus affectionis est pulchritudo; 討議が始められた、また男たちによる最初の結論があった、すべての女は顔の美しさと振る舞い(物腰)の美しさを見られることを欲すること、愛の情愛〔として〕生まれているからである、またこの情愛の形が美しさである。

quare femina quae non vult pulchra esse, non est femina quae vult amare et amari, et inde non vere femina. それゆえ、女は、彼女は美であることを欲しない、女ではない、彼女は愛し、また愛されることを欲する、またここから真の女ではない。

Ad haec uxores dixerunt, "Pulchritudo feminae habitat in molli teneritate, et inde in exquisita sensatione; これらに妻たちは言った、「女の美しさは柔らかな優しさの中に住んでいる、またここから敏感な感覚(感情)の中に。

inde est amor feminae ad virum, et amor viri ad feminam; ここからである、男への女の愛、また女への男の愛。

vos forte hoc non intelligitis." おそらく、あなたがたは、このことを理解しない」。

[3] Alterum conclusum virorum erat, quod femina ante conjugium velit pulchra esse pro viris, at post conjugium, si casta est, pro solo viro, et non pro viris. [3] 男たちの第二の結論であった、結婚前の女たちは男たちのために美しさであることを欲すること、しかし、結婚後、もし貞潔であるなら、一人の男のために、また男たちのためでない。

Ad hoc dixerunt uxores, "Maritus postquam libaverat pulchritudinem naturalem uxoris, non videt illam amplius, sed videt ejus pulchritudinem spiritualem, et ex hac redamat, ac revocat naturalem, sed sub alia specie." これに妻たちは言った、「夫は妻の自然的な美しさを味わった(楽しんだ)(libo)後に、もはやそれを見ない、しかし彼女の霊的な美しさを見る、またこれから愛し返す、そして自然的なもの(美しさ)を思い出す、しかし、他の姿の下に」。

[4] Conclusum tertium ventilationis illorum erat, quod si femina post conjugium vult similiter pulchra videri, sicut ante illud, amet viros et non virum, "quia femina se amans ex pulchritudine sua, continue vult ut pulchritudo sua libetur, et quia haec non amplius apparet viro, ut dixistis, vult ut a viris, coram quibus apparet; [4] 彼らの第三の結論であった、もし、女が結婚後、同様に美しさが見られることを欲するなら、その前のように、男たちを愛する、また〔一人の〕男ではない、「自分の美しさから自分自身を愛している女は、絶えず自分の美しさが味われる(楽しまれる)うに欲するからである、またこれはもはや〔一人の〕男に見られないので、あなたがた〔妻たち〕が言うように、男たちから〔見られる〕ように欲する、それらの者の前に見られる。

quod huic sit amor sexus, et non amor unius ex sexu, patet." この者に性愛があること、また〔異〕性からの一人への愛がない、明らかである」。

Ad haec conticuerunt uxores; これらに妻たちは黙っていた。

murmurabant tamen haec, "Quae mulier datur ita expers vanitatis, ut non velit pulchra videri etiam viris, simul dum suo unico? それでもなお、これらをブツブツ言った(つぶやいた)、「どんな女が存在するのか? そのように虚栄の欠いている、男たちからもまた美しさを見られることを欲しないような、同時に、その時、自分の唯一の者〔から〕」。

Audiebant haec aliquae uores e caelo, quae erant pulchrae, quia affectiones caelestes, et tria conclusa virorum confirmabant; これらを天界からのある妻たちが聞いた、彼女たちは美しかった、天界の情愛〔であった〕ので、また男たちの三つの結論を確認した。

sed addiderunt, "Modo ament suam pulchritudinem et ejus ornatus, propter suos maritos, et ab illis." しかし、言い足した、「単に〔彼女たちは〕美しさとその装飾(品)を愛する(未来)自分の夫たちのために、また彼らから」。

 

(3)訳文

 330.第二のメモラビリア――

 かつて私は男(夫)たちの間の楽しい討議を聞いた、それは女性についてであった、ある女は自分の男(夫)を愛することができるかどうか、彼女は常に自分の美しさを愛している、すなわち、彼女は自分の形(=容姿)から自分自身を愛している。

 自分たちの間で最初に一致た、女に二様のしさがあること、一つは顔と身体のものである自然的な美しさ、またもう一つは愛と振る舞い(物腰)のものである霊的な美しさである。さらにまた、それら二様のしさは、しばしば自然界の中で分離されている、また霊界の中で常に結合していることで一致た。なぜなら、この霊界の中で美しさは愛と振る舞い(物腰)のものであるからである。それゆえ、死後、しばしば、醜い女が美しくなり、そして美しい女が醜くなることが生じる。

 [2] 男(夫)たちがこのことを討議していたとき、ある妻たちがやって来て、言った、「私たちが居合わせることを許せ、あなたがたは、討議中のもの、知恵から教える、けれども、私たちは、それを経験から教える、そしてまた、これほどに、あなたがたは妻の愛についてほとんど何も知らないかのようにこれほどに知らないからである。あなたがたは、夫への自分の愛を自分の胸の最内部の中に、または、自分の心の真ん中の中に、隠すことが妻の知恵の思慮分別であることが知っているのか?」

 討議が始められ、男たちによる最初の結論があった、それは、すべての女は顔の美しさと振る舞い(物腰)の美しさを見られることを欲する、愛の情愛〔として〕生まれている、またこの情愛の形が美しさであるからである。それゆえ、美であることを欲しない女は、愛し、また愛されることを欲する女ではない、またここから真の女ではない。

 これらに妻たちは言った、「女の美しさは柔らかな優しさの中に、またここから敏感な感覚(感情)の中に住んでいる。

男への女の愛、また女への男の愛はここからである。おそらく、あなたがたは、このことを理解しない」。

 [3] 男たちの第二の結論は、結婚前の女たちは男たちのために美しさであることを欲する、しかし、結婚後、もし貞潔であるなら、一人の男のために、また男たちのためでないことであった。

 これに妻たちは言った、「夫は妻の自然的な美しさを味わった後に、もはやそれを見ない、しかし彼女の霊的な美しさを見る、またこれから愛し返す、そして自然的な美しさを、しかし、他の姿の下に思い出す」。

 [4] 彼らの第三の結論であった、もし、女が結婚後、その前のようにと同様に美しさが見られることを欲するなら、男たちを愛する〔のであって〕、〔一人の〕男〔を愛するの〕ではない、「自分の美しさから自分自身を愛している女は、絶えず自分の美しさが味われるうに欲するからである、またこれはもはや〔一人の〕男に見られないので、あなたがた〔妻たち〕が言うように、男たちから、それらの者の前に見られるように欲する。この者に性愛があり、〔異〕性からの一人への愛がないことが明らかである」。

 これらに妻たちは黙っていた。それでもなお、これらをつぶやいた、「男たちからも、同時に、その時、自分の唯一の者〔から〕また美しさを見られることを欲しないような、そのように虚栄のない、どんな女が存在するのか?」

 これらを天界からのある妻たちが聞いた、彼女たちは、天界の情愛〔であった〕ので美しかった、また男たちの三つの結論を確認した。しかし、言い足した、「単に〔彼女たちは〕美しさとその装飾(品)を愛すればよい自分の夫たちのために、また夫たちから」。