原典講読『結婚愛』298

(1)原文

298. (iii.) Quod feminam oporteat consulere parentes, aut illos qui loco parentum sunt, et dein apud se deliberare, antequam consentit. Quod Parentes consulendi sint, est quia illi ex judicio, scientia et amore, deliberant et consulunt: ex judicio, quia in aetate provecta sunt, et haec aetas pollet illo, et perspicit conformitates et inconvenientias: ex scientia, tam de proco quam de filia; de proco comparant sibi cognitiones, et de filia sciunt; quare juncto oculo de utroque simul concludunt: ex amore, quia consulere bonis filiae, et prospicere ejus domui, est quoque suae et sibi.

 

(2)直訳

298. (iii.) Quod feminam oporteat consulere parentes, aut illos qui loco parentum sunt, et dein apud se deliberare, antequam consentit.― 298.(3) 女は両親に相談するべきであること、また彼らに、その者は両親に代わる、またその後、自分自身のもとで熟慮すること――

Quod Parentes consulendi sint, est quia illi ex judicio, scientia et amore, deliberant et consulunt: 両親に相談すべきであることは、彼らは判断、知識また愛から、熟慮する、また相談するからである。

ex judicio, quia in aetate provecta sunt, et haec aetas pollet illo, et perspicit conformitates et inconvenientias: 「判断」から、進んだ年齢の中にいるからである、またこの年齢はそれを授けられている、また適合(一致)と不適当(不似合い)を見通す。

ex scientia, tam de proco quam de filia; 「知識」から、求婚者についても〔自分の〕娘についても。

de proco comparant sibi cognitiones, et de filia sciunt; 求婚者について自分自身に知識(認識力)を得る〔であろう〕、また娘について知っている。

quare juncto oculo de utroque simul concludunt: それゆえ、複合的見地から(直訳:結合された目で)両方のものについて一緒に(総合的視野から)結論する。

ex amore, quia consulere bonis filiae, et prospicere ejus domui, est quoque suae et sibi. 「愛」から、娘の善(利益)を慮る(思いやる・相談する)こと、またその家に用心する(備える)こと、彼女の〔善〕でもあり、自分自身の〔善でもある〕からである。

 

(3)訳文

 298.(3) 女は両親に、または両親に代わる者に相談し、その後、自分自身のもとで熟慮すべきであること。

 両親に相談すべきであることは、彼らは、判断・知識・愛から、熟慮し、相談するからである。〔両親の〕「判断」から〔であるのは〕、進んだ年齢の中にいて、この年齢はそれを授けられている、また適合(一致)と不適当(不似合い)を見通すからである。〔両親の〕「知識」から〔であるのは〕、求婚者についても〔自分の〕娘についても、求婚者について自分たちに知識(認識力)を得る〔であろうし〕、娘について知っている。それゆえ、複合的見地から両方の者について総合的に結論する〔からである。〔両親の〕「愛」から〔であるのは〕、娘の善(利益)を慮る(思いやる・相談する)こと、またその家に備えることは、彼女の〔善〕でもあり、自分自身の〔善でもある〕からである。

原典講読『結婚愛』299

(1)原文

299. Aliter prorsus fieret, si filia ex se, inconsultis parentibus, aut illis qui loco illorum sunt, ad clientem procum consentit; non enim ex judicio, scientia, et amore, rem illam, quae est futurae salutis ejus, ad lancem potest expendere; non ex judicio, quia hoc ejus de vita conjugiali adhuc in ignorantia est, et non in statu conferendi rationes inter se, ac perspiciendi mores virorum ex geniis illorum: non ex scientia seu cognitione, quia pauca ultra domestica apud parentes, et apud aliquas sodales, cognoscit; et ad expiscandum talia, quae familiaria et propria suo proco sunt, inepta est: neque ex amore, quia hic filiarum, in prima illarum nubili aetate, et quoque in altera, paret concupitis ex sensibus, et nondum desideriis ex mente elimata. [2] Quod tamen filiam oporteat rem illam apud se deliberare, antequam consentit, est causa, ne invita feratur ad copulam cum viro inamato; sic enim non accedit consensus a parte ejus, et tamen hic facit conjugium, ac initiat spiritum ejus in amorem illum; ac consensus invitus seu extorsus non initiat spiritum, sed potest corpus; et sic vertit castitatem, quae residet in spiritu, in libidinem, ex qua amor conjugialis in primo suo calore vitiatur.

 

(2)直訳

299. Aliter prorsus fieret, si filia ex se, inconsultis parentibus, aut illis qui loco illorum sunt, ad clientem procum consentit; 299.まったく異なったであろう、もし、娘が自分自身から、両親に相談しないで、または彼らに、その者は彼らに代わりである、求婚者の従者(依頼人)☆に同意するなら。

ここのcliensは〔意向に〕隷属して、すなわち「意のままに」と意訳すべきでしょうか?

non enim ex judicio, scientia, et amore, rem illam, quae est futurae salutis ejus, ad lancem potest expendere; というのは、判断、知識また愛からでない、その事柄を、それは将来の福祉のものである、〔天秤ばかりの〕さらに、はかりにかける(評価する)とができるから。

non ex judicio, quia hoc ejus de vita conjugiali adhuc in ignorantia est, et non in statu conferendi rationes inter se, ac perspiciendi mores virorum ex geniis illorum: 「判断」からでない、彼女のこれ〔判断〕は結婚の生活についてまだ無知の中にあるからである、また自分たちの間で理性(思慮)を比較する状態の中にない、そして男たちの振る舞いを彼らの性質から見通す。

non ex scientia seu cognitione, quia pauca ultra domestica apud parentes, et apud aliquas sodales, cognoscit; 「知識」または知識(認識力)からでない、両親のもとの家事を超えるわずなものを、また仲間のある者のもとの、知っているからである。

et ad expiscandum talia, quae familiaria et propria suo proco sunt, inepta est: また、このようなものを探り出すために、それらは自分の求婚者の家族のものまた自己のものである、不適当である。

neque ex amore, quia hic filiarum, in prima illarum nubili aetate, et quoque in altera, paret concupitis ex sensibus, et nondum desideriis ex mente elimata. 「愛」からでもない、娘たちのこれ〔愛〕は、彼女たちの適齢期の最初の年齢の中で、そしてまた第二ものの中で、感覚からの欲したものに従う、またまだ心で精錬されたものからの望むものでないからである。

[2] Quod tamen filiam oporteat rem illam apud se deliberare, antequam consentit, est causa, ne invita feratur ad copulam cum viro inamato; [2] それにもかかわらず、娘を、その事柄を自分自身のもとで熟慮することをすべきである(=させるべきである)、同意する前に、理由がある、不本意(気が向かない)の者(娘)が愛せない男とのむすびつき☆に向けて導かれないように。

これはcopulatio「性交」としてもよいでしょう。

sic enim non accedit consensus a parte ejus, et tamen hic facit conjugium, ac initiat spiritum ejus in amorem illum; というのは、このように彼女の側から同意が加わっていないから、またそれにもかかわらずこれが結婚☆をつくる、そして彼女の霊をその愛の中に導く。

英訳書(アクトン訳)には、文脈からこの「結婚」は「結婚愛」とすべきであろう、と注釈があります。私も(「その愛の中に導く」とあるので、また最後に結婚愛とあるので)賛成です。

ac consensus invitus seu extorsus non initiat spiritum, sed potest corpus; そして不本意なまたは外側に向かう同意は霊を導かない、しかし身体を〔導くことが〕できる。

et sic vertit castitatem, quae residet in spiritu, in libidinem, ex qua amor conjugialis in primo suo calore vitiatur. またこのように貞潔を変える、それは霊の中に住んでいる、情欲の中に、そこから結婚愛はその最初の熱の中で腐敗させられる(害される)

 

(3)訳文

 299.まったく異なったであろう、もし、娘が自分自身から、両親にまたは良心に代わる者に相談しないで、求婚者の従者(依頼人)に同意するなら。というのは、判断・知識・愛からでなく、将来の福祉のものであるその事柄を、〔天秤ばかりの〕さらにかけるとができるからである。「判断」からでない〔のは〕、彼女のこれ〔判断〕は結婚の生活についてまだ無知の中にあり、自分たちの間で理性(思慮)を比較し、そして男たちの振る舞いを彼らの性質から見通す状態の中にないからである。「知識」または知識(認識力)からでない〔のは〕、両親のもとの家事を、また仲間のある者のもとの家事を超えるものを、わずなものしか知らないからである。また、自分の求婚者の家族のものまた自己のものであるようなものを探り出すために不適当である〔からである〕。「愛」からでもない〔のは〕、娘たちのこれ〔愛〕は、彼女たちの適齢期の最初の年齢の中で、そしてまた第二ものの中で、感覚からの欲したものに従い、まだ心で精錬されたものからの望むものでないからである。

 [2] それにもかかわらず、娘を、その事柄を自分自身のもとで同意する前に熟慮することをさせるべきである、その理由は、不本意の者(娘)が愛せない男とのむすびつきに導かれないためである。というのは、このように彼女の側から同意が加わっていない、またそれにもかかわらずこれが結婚愛☆をつくり、そして彼女の霊をその愛の中に導くからである。そして不本意なまたは外側に向かう同意は霊を導かないで、身体を〔導くことが〕できる。またこのように霊の中に住んでいる貞潔を、情欲に変え、そこから結婚愛はその最初の熱の中で腐敗させられる。

 

原文は「結婚」ですが文脈から判断して「結婚愛」としました。