(1) 原文
763. Quod secundum ordinem sit, ut primum procedat ad suum ultimum in communi et in particulari, est ut omnium varietas existat, et per varietates omnis qualitas, nam qualitas per differentias relativas ad plus et minus opposita perficitur. Quis non potest videre quod verum suum quale accipiat, per quod detur falsum, similiter bonum quod detur malum, similiter ut lux quod detur caligo, et calor quod detur frigus? Quid color, si modo daretur album et non nigrum? Aliunde non est colorum intermediorum qualitas nisi imperfecta. Quid sensus absque relatione, et relatio nisi ad opposita? Numne visus oculi infuscatur ex solo albo, et vivificatur ex colore, qui intus aliquid trahit ex nigro, qualis est color viridis? Numne auris surdescit ex uno tono continue stringente organa ejus, et excitatur ex modulamine, quod variatur per relationes? Quid pulchrum absque relatione ad impulchrum? Quare ut pulchritudo alicujus virginis ad vivum sistatur, in quibusdam picturis ad latus apponitur imago deformis. Quid jucundum et faustum absque relatione ad injucundum et infaustum? Quis non delirat ex una constante idea, nisi varietas ex talibus quae vergunt ad opposita, interpolet illam? Simile est ii, spiritualibus ecclesiae, quorum opposita se referunt ad malum et falsum; quae tamen non sunt ex Domino, sed ex homine, cui liberum arbitrium est, quod ad bonum usum et ad malum usum potest flectere: comparative sicut est cum caligine et frigore; haec non sunt ex sole, sed ex tellure, quae per circumvolutiones successive se subducit et vertit, et tamen absque versione et subductione ejus, non foret dies nec annus, et inde non aliquid, nec aliquis super terra. Audivi quod ecclesiae, quae in differentibus bonis et veris sunt, modo bona illorum se referunt ad amorem in Dominum, et vera ad fidem in Dominum, sint veluti totidem clenodia in corona regis.
(2) 直訳
763. Quod secundum ordinem sit, ut primum procedat ad suum ultimum in communi et in particulari, est ut omnium varietas existat, et per varietates omnis qualitas, nam qualitas per differentias relativas ad plus et minus opposita perficitur. 秩序にしたがっていることは、最初のものがその最後のものへ前進するために、全般的なものの中で、また個別のものの中で、すべてのものの多様性が存在するためにであること、また多様性によってすべてのものに性質が〔ある〕、なぜなら、性質は関連している相違によって多いまた少ない反対のものへ、完全にされるからである。
Quis non potest videre quod verum suum quale accipiat, per quod detur falsum, similiter bonum quod detur malum, similiter ut lux quod detur caligo, et calor quod detur frigus? だれが見ることができないか、真理はその性質を受けること、虚偽が存在することによって、同様に善は、悪が存在すること〔によって〕、同様に光のように、暗黒が存在すること〔によって〕、また熱(暑さ)は冷たさ(寒さ)が存在すること〔によって〕?
Quid color, si modo daretur album et non nigrum? 何が色か? もし、白い色だけが存在するなら、また黒い色がない。
Aliunde non est colorum intermediorum qualitas nisi imperfecta. 別の出所からではない、中間の性質の色は、不完全なものでないなら。
Quid sensus absque relatione, et relatio nisi ad opposita? 何が関係なしに感覚か? また関係〔とは何か〕反対(対立する)ものがないなら。
Numne visus oculi infuscatur ex solo albo, et vivificatur ex colore, qui intus aliquid trahit ex nigro, qualis est color viridis? 白色だけから〔では〕目の視覚は、かすまされないか、また色彩から生き生きとされる、それは内部に何らかのものを黒色から得る、緑の色がどんなものであるか。
Numne auris surdescit ex uno tono continue stringente organa ejus, et excitatur ex modulamine, quod variatur per relationes? 耳は、一つの絶え間なく打つ音色からその器官はつんぼにならないか? また転調(抑揚)から刺激される、それは関係によって変えられる。
Quid pulchrum absque relatione ad impulchrum? 何が美か、醜いものへの関係なしに?
Quare ut pulchritudo alicujus virginis ad vivum sistatur, in quibusdam picturis ad latus apponitur imago deformis. それゆえ、何らかの乙女の美のために視覚へ置かれる(示される)、画家のあるもの〔絵〕の中に脇に醜い像が置かれる。
Quid jucundum et faustum absque relatione ad injucundum et infaustum? 何が快さと至福か、不快さ(不愉快)と不幸への関係なしに?
Quis non delirat ex una constante idea, nisi varietas ex talibus quae vergunt ad opposita, interpolet illam? だれが気が狂わないか? 一つの不変の観念から、このようなものからの多様性がないなら、それらを中断する(妨害する)。
Simile est ii, spiritualibus ecclesiae, quorum opposita se referunt ad malum et falsum; それらに同様である、教会の霊的なものに、それらの対立するものは悪と虚偽に関係する。
quae tamen non sunt ex Domino, sed ex homine, cui liberum arbitrium est, quod ad bonum usum et ad malum usum potest flectere: それらは、それでも、主から存在しない、しかし、人間から、その者に選択の自由がある、それは善の役立ちのために(へ)、また悪の役立ちのために(へ)
comparative sicut est cum caligine et frigore; 比較的に(比較によって)暗黒と冷たさとのようである。
haec non sunt ex sole, sed ex tellure, quae per circumvolutiones successive se subducit et vertit, et tamen absque versione et subductione ejus, non foret dies nec annus, et inde non aliquid, nec aliquis super terra. これらは太陽からではない、しかし、地球から、それは継続する回転(旋回)によってそれ自体を遠ざける、また向きを変える、またそれでもその変化と引っ込めることなしに、日も年もなかったであろう、またここから地の上の何らかのもの、だれも。
Audivi quod ecclesiae, quae in differentibus bonis et veris sunt, modo bona illorum se referunt ad amorem in Dominum, et vera ad fidem in Dominum, sint veluti totidem clenodia in corona regis. 私は聞いた、教会は、それは善と真理の相違の中にある、~のかぎり(~する間は)それらの善が主への愛へ関係する(かぎり)、また真理が主への真理に、いわば王の冠の中のそれだけ多くの宝石であること。
(3) 訳文
763. 全般的なものの中で、また個別のものの中で、最初のものがその最後のものへ前進するために、すべてのものの多様性が存在するためであること、また多様性によってすべてのものに性質があることが秩序にしたがっている、なぜなら、性質は反対のものへ多くまた少なく関連する相違によって、完全にされるからである。
だれが見ることができないか、真理は虚偽が存在することによってその性質を受けること、同様に善は、悪が存在すること〔によって〕、同様に暗黒が存在すること〔による〕光のように、また暑さは寒さが存在すること〔によって〕?
もし、白い色だけが存在し、黒い色がないなら、色とは何か?
中間の性質の色は、不完全なものでないなら、別の出所からではない。
関係なしに感覚とは何か? また反対(対立する)ものがないなら関係〔とは何か〕。
白色だけから〔では〕目の視覚は、かすまないか、また緑の色がどんなものであるかは、内部に何らかのものを黒色から得る色彩から生き生きとされる。
耳は、一つの絶え間なく打つ音色からその器官はつんぼにならないか? また転調から刺激され、それは関係によって変えられる。
醜いものへの関係なしに美とは何か?
それゆえ、何らかの乙女の美のために視覚へ、画家のある絵の中に脇に醜い像が置かれて示される。
不快と不幸への関係なしに、快さと至福とは何か?
一つの不変の観念から、それらを中断するこのようなものからの多様性がないなら、だれが気が狂わないか?
それらに、教会の霊的なものも同様である、それらの対立するものは悪と虚偽に関係する。それらは、それでも、主から存在しない、しかし、人間から〔存在する〕、その者に善の役立ちのために、また悪の役立ちのために選択の自由がある。比べれば暗黒と冷たさとのようである。これらは太陽からではない、しかし、地球から〔である〕、それは継続する回転(旋回)によってそれ自体を遠ざけ、向きを変える、またそれでもその変化と引っ込めることなしに、日も年も、またここから地の上の何らかのものも、だれもなかったであろう。
私は、善と真理の相違の中にある教会が、善が主への愛へ、また真理が主への真理に関係するかぎり、いわば王の冠の中のそれだけ多くの宝石であることを聞いた。
◎前回の疑問「それ(qua)は「女」ですが何を指すのでしょうか? わかりません。」に読者から回答がありました。すなわち「夜」または「冬」でしょうと。どちらの「女性」なので、これでよいですね。ありがとうございました。