[5.] His auditis dixerunt omnes qui ad mensas sedebant, "Oh qualia nunc in terris tempora; [5] これらで聞いて、すべての者は言った、その者は机に向かって座っていた、「おお、どのような時代が、今、地の中に。
heu sapientia quas vices subiit; ああ、知恵はどんな変化(交替)を被ったのか。
versane est in ingeniositatem fatuam? 向きを変えていないか? 愚かな才気の中に。
Sol occidit, et sub terra est e diametro oppositus suae meridiei. 太陽は沈み、地の下にある、その真昼と正反対に(から)反対側〔である〕
Quis non ex documento ex relictis et inventis in silvis scire potest, quod homo non instructus talis sit?
Estne sicut instruitur? だれが、森の中に残され、また見つけられた〔こと〕からの実例(証拠)から、知ることができないか? 教育のない人間がこのような者であること。
Nasciturne in ignorantia prae bestiis? 獣よりも無知の中に生まれていないか?
Discetne [1]gradi et loqui? 歩くことまた話すことを学ばないか?
Si non disceret [1]gradi, num se super pedes erigeret? もし、歩くことを学ばないなら、自分自身を足の上に立てるのか?
Et si non disceret loqui, num mutiret aliquid cogitationis? また、もし話すことを学ばないなら、何らかの考えをつぶやくのか?
Estne omnis homo sicut instruitur, insaniens ex falsis, ac sapiens ex veris? すべての人間は教えられるようなものではないか? 虚偽から狂っている者、そして真理から賢明な者。
et insaniens ex falsis in omni phantasia quod sit sapientior sapiente ex veris? また虚偽から狂っている者はすべての幻想の中に〔いる〕、真理から賢明である者よりも賢明であること。
Danturne homines fatui et vesani, qui non plus homines sunt, quam inventi in silvis? 愚かで、気違いじみた人間が存在しないか? その者はさらに人間でない、森の中で見つけられた者よりも。
Nonne cassi memoria his similes sunt? 記憶を失った者は、これらの者と同様でないか?
[6.] Nos ex his et illis conclusimus, quod homo absque instructione non sit homo, nec bestia, sed quod sit forma quae recipere potest in se id quod facit hominem, et sic quod non nascatur homo, sed quod fiat homo; [6] 私たちは、これらとそれらから結論する、人間は教育なしに人間でないこと、獣でもない、しかし、形であること、それはそれ自体の中にそれを受け入れることができる、人間をつくるもの、またこのように人間は生まれていないこと、しかし、人間になること。
et quod homo talis forma nascatur, ut sit organum recipiens vitae a Deo, propter finem ut sit subjectum, in quod Deus omne bonum posset inferre, et per unionem Secum beatificare in aeternum. また、人間はこのような形に生まれていること、神からのいのちを受け入れる器官であるように、主体であるような目的のために、その中に神はすべての善をもたらすことができる、またご自分との結合によって永遠に幸福にすること。
Percipimus ex sermone vestro, quod sapientia hodie in tantum exstincta aut infatuata sit, ut de statu vitae hominum relativo ad statum vitae bestiarum, prorsus nihil sciant; あなたがたの話しから私たちは知覚する、今日の知恵は、それほどに消滅した、また愚鈍にされた、獣のいのちの状態について関係して(関連させて)人間のいのちの状態について、まったく何も知らない。
inde est, quod nec sciant statum vitae hominis post mortem; ここからである、死後の人間のいのちの状態も知らないこと。
at illi qui hunc scire possunt, sed non volunt scire, et inde illum negant, ut faciunt multi ex vestris Christianis, assimilare possumus inventis in silvis; しかし、彼らは、その者はこれを知ることができる、しかし知ることを欲しない、またここからそれを否定する、あなたがキリスト教からの多くの者が行なうように、私たちは森の中で見つけられた者にたとえることができる。
non quod ex privatione instructionis ita stupidi facti sint, sed quod per fallacias sensuum, quae sunt tenebrae veritatum, semetipsos ita stupidos fecerint. 教育を取り去ることからそのように愚かにされることではない、しかし、感覚の欺きによって〔である〕こと、それらは真理の暗やみである、自分自身をそのように愚かな者にする。