原典講読『真のキリスト教』658

[X.]
QUOD NULLI IMPUTETUR COGITATIO, SED VOLUNTAS.
思考はだれにも転嫁されないこと、しかし、意志は。

 
(1) 原文
658. Omnis eruditus scit quod duae facultates seu partes mentis sint, voluntas et intellectus; sed pauci sciunt juste discernere illas, et proprietates illarum singulatim lustrare, et has deinde conjungere. Qui hoc non possunt, nec possunt aliquam notionem nisi obscurissimam de mente sibi comparare; quare nisi prius proprietates cujusvis per se describuntur, non comprehenditur hoc, quod nulli imputetur cogitatio, sed voluntas. Proprietates utriusque in compendio, sunt hae:I. Quod ipse amor, et quae amoris sunt, resideant in voluntate; et quod scientia, intelligentia, et sapientia in intellectu; et quod his voluntas inspiret suum amorem, ac operetur favorem et assensum: inde est, quod qualis amor et inde intelligentia, talis homo. [2.] 2. Ex hoc etiam sequitur, quod omne bonum et quoque omne malum sit voluntatis; nam quicquid ex amore procedit, vocatur bonum, tametsi foret malum, nam jucundum quod facit vitam amoris, producit hoc: voluntas per hoc jucundum intrat intellectum, et producit consensum. [3.] 3. Est itaque voluntas Esse seu essentia vitae hominis, intellectus autem est Existere seu existentia inde: et quia essentia non est aliquid nisi in quadam forma, ita voluntas nisi in intellectu; quare voluntas se format in intellectu, et sic in lucem prodit. [4.] 4. Amor in voluntate est finis, et in intellectu conquirit et invenit causas, per quas se promoveat ad effectum. Et quia finis est propositum, et hoc intendit, est quoque propositum voluntatis, et per intentionem intrat intellectum, et hunc agit ad versandum et volvendum media, et ad concludendum talia quae tendunt ad effectus. [5.] 5. Omne proprium hominis inest voluntati, et hoc est malum a prima nativitate, et fit bonum ex altera. Prima nativitas est ex parentibus, altera autem ex Domino. [6.] Ex his paucis videri potest, quod alia proprietas sit voluntatis, et alia intellectus, et quod ex creatione conjunctae sint sicut Esse et Existere; consequenter, quod homo sit homo primario ex voluntate, et secundario ex intellectu: inde est quod homini imputetur voluntas, non autem cogitatio; proinde malum et bonum; quia haec, ut dictum est, in voluntate, et inde in intellectus cogitatione resident.
 
(2) 直訳
658. Omnis eruditus scit quod duae facultates seu partes mentis sint, voluntas et intellectus; すべての教養ある者は知っている、心の二つの能力または部分があること、意志と理解力。
sed pauci sciunt juste discernere illas, et proprietates illarum singulatim lustrare, et has deinde conjungere. しかし、わずかな者が知っている、それらを正しく区別する(見分ける)こと、またそれらの個々の特性(属性)を調べる(熟考する)こと、またこれらをその後、結合すること。
Qui hoc non possunt, nec possunt aliquam notionem nisi obscurissimam de mente sibi comparare; このことをできない者は、何らかの疑念(大雑把な考え方)~できない、あいまいなものでないなら心について自分自身に得ること。
quare nisi prius proprietates cujusvis per se describuntur, non comprehenditur hoc, quod nulli imputetur cogitatio, sed voluntas. それゆえ、最初にそれぞれの特性(属性)がそれ自体によって記述されないなら、このことは把握されない、何も思考は転嫁されないこと、しかし意志が〔転嫁される〕。
Proprietates utriusque in compendio, sunt hae:― 要約の中の両方の特性(属性)は、これらである――
I. Quod ipse amor, et quae amoris sunt, resideant in voluntate; 1 愛そのものは、また愛のものであるものは、意志の中に住むこと。
et quod scientia, intelligentia, et sapientia in intellectu; また、知識、知性、また知恵は理解力の中に〔住む〕こと。
et quod his voluntas inspiret suum amorem, ac operetur favorem et assensum: またこれらに意志はその愛を吹き込むこと、そして好意と同意を働きかける。
inde est, quod qualis amor et inde intelligentia, talis homo. ここからである、愛とここからの知性がどのようなものであるか〔によって〕、人間はそのようなもの〔である〕こと。
[2.] 2. Ex hoc etiam sequitur, quod omne bonum et quoque omne malum sit voluntatis; [2] このことからもまたいえる、すべての善とすべての悪もまた意志のものであること。
nam quicquid ex amore procedit, vocatur bonum, tametsi foret malum, nam jucundum quod facit vitam amoris, producit hoc: なぜなら、何でも愛から発出するものは、善と呼ばれるから、たとえ悪であっても、なぜなら、快さが、それは愛のいのちをつくる、このことを生み出すからである。
voluntas per hoc jucundum intrat intellectum, et producit consensum. 意志は、この快さによって理解力の中に入る、また同意(一致)を生み出す。
[3.] 3. Est itaque voluntas Esse seu essentia vitae hominis, intellectus autem est Existere seu existentia inde: [3] そこで、意志は人間のいのちのエッセまたは本質である、けれども、理解力はここからのエキシステレまたは実在である。
et quia essentia non est aliquid nisi in quadam forma, ita voluntas nisi in intellectu; また、本質はある種の形の中でないなら存在しないからである、そのように意志は理解力の中でないなら。
quare voluntas se format in intellectu, et sic in lucem prodit. それゆえ、意志は理解力の中にそれ自体を形作る、またこのように光の中に示す。
[4.] 4. Amor in voluntate est finis, et in intellectu conquirit et invenit causas, per quas se promoveat ad effectum. [4] 意志の中の愛は目的である、また理解力の中で捜し求める、また原因を見つける、それによってそれ自体を結果へ進める。
Et quia finis est propositum, et hoc intendit, est quoque propositum voluntatis, et per intentionem intrat intellectum, et hunc agit ad versandum et volvendum media, et ad concludendum talia quae tendunt ad effectus. また目的は意図〔するもの〕であるので、またこれを目指す、意志の意図でもある、また意図によって理解力に入る、またこれを行なう、手段を熟考し、また思案することへ向けて、またこのようなものを結論することへ向けて、それは結果へ進む(伸びる)
[5.] 5. Omne proprium hominis inest voluntati, et hoc est malum a prima nativitate, et fit bonum ex altera. [5] 人間のすべてのプロプリウムは意志に内在する、またこれは出生の最初から悪である、またもう一つ〔の出生〕から善になる。
Prima nativitas est ex parentibus, altera autem ex Domino. 最初の出生は両親から、けれどももう一つ〔の出生〕は主から。
[6.] Ex his paucis videri potest, quod alia proprietas sit voluntatis, et alia intellectus, et quod ex creatione conjunctae sint sicut Esse et Existere; [6] これらのわずからものから見られることができる、意志で他の特性(属性)であること、また理解力で他のもの、また創造からエッセとエキシステレのように結合していること。
consequenter, quod homo sit homo primario ex voluntate, et secundario ex intellectu: したがって、人間は第一に意志から人間であること、また第二に理解力から。
inde est quod homini imputetur voluntas, non autem cogitatio; ここからである、人間に意志が転嫁されること、けれども、思考は〔転嫁され〕ない。
proinde malum et bonum; それゆえに、悪と善は〔転嫁される〕。
quia haec, ut dictum est, in voluntate, et inde in intellectus cogitatione resident. これらは、言われたように、意志の中にあるからである、またここから理解力の中に思考が住む。
 
(3) 訳文
658. すべての教養ある者は、意志と理解力である心の二つの能力または部分があることを知っている。しかし、それらを正しく区別する(見分ける)こと、またそれらの個々の特性を調べること、またこれらをその後、結合することを知っている者はわずかである。
 このことをできない者は、心について何らかの疑念、あいまいなものでないなら、自分自身に得ることができない。それゆえ、最初にそれぞれの特性がそれ自体によって記述されないなら、思考は何も転嫁されない、しかし意志が転嫁されることは把握されない
両方の特性要約して、これらである――
 1 愛そのもの、また愛のものであるものは、意志の中に、また、知識、知性、知恵は理解力の中に住むこと。またこれらに意志はその愛を吹き込み、そして好意と同意を働きかけること。ここから、愛とここからの知性がどのようなものであるか〔によって〕、人間はそのようなもの〔である〕。
[2] このことからもまた、すべての善とすべての悪もまた意志のものであることがいえる。なぜなら、何でも愛から発出するものは、たとえ悪であっても、善と呼ばれるから、なぜなら、愛のいのちをつくる快さが、このことを生み出すからである――意志は、この快さによって理解力の中に入る、また一致を生み出す。
 [3] そこで、意志は人間のいのちのエッセまたは本質である、けれども、理解力はここからのエキシステレまたは実在である。本質はある種の形の中でないなら、そのように意志は理解力の中でないなら、存在しないの「からである。それゆえ、意志は理解力の中にそれ自体を形作り、またこのように光の中に示す。
 [4] 意志の中の愛は目的である、また理解力の中で原因を捜し求め、見つける、それによってそれ自体を結果へ進める。
 また目的は意図であり、またこれを目指すので、意志の意図でもあり、また意図によって理解力に入り、これを、手段を熟考し、また思案することへ向けて、また結果へ進ようなものを結論することへ向けて行なう。
 [5] 人間のすべてのプロプリウムは意志に内在し、これは最初の出生から悪であり、もう一つ〔の出生〕から善になる。
 最初の出生は両親から、けれども、もう一つ〔の出生〕は主から。
[6] これらのわずからものから、意志と理解力は他の別の特性であること、また創造からエッセとエキシステレのように結合していること、したがって、人間は第一に意志から、また第二に理解力から人間であること。見られることができる。ここから、人間には意志が転嫁され、けれども、思考が転嫁されない。それゆえ、悪と善は〔転嫁される〕。これらは、言われたように、意志の中に、またここから理解力の中に思考が住むからである。
 
◎「雑感」 海の近くの庭で、深々と椅子に座って、(なにもすることもなく)ぼけっと風に吹かれていたら、「ゆっくりした時間が流れている」ことを感じた。夏休みには15年間も「水泳指導」をした、懐かしい、第2の故郷ともいえるところです。ここで11年ぶりに訪れました。
 場所は私のことろからバイクで(夜明け前の渋滞のない時間)5時間ブっ通しでついた千葉・館山の先です。ついでに洲崎神社・安房神社なども見てきました。

コメントを残す