[II.]
QUOD NOVA GENERATIO SEU CREATIO FIAT A SOLO DOMINO
PER CHARITATEM ET FIDEM UT DUO MEDIA, COOPERANTE HOMINE.
新しい再生産、すなわち、創造は、主のみにより行なわれること、
仁愛と信仰によって、二つの手段のように、人間に協力して
(1) 原文
576. Quod regeneratio fiat a Domino per charitatem et fidem, sequitur ex demonstratis in capitibus de Charitate et de Fide, et in specie ab hoc ibi, Quod Dominus, charitas et fides unum faciant, sicut vita, voluntas et intellectus, et quod si dividuntur, unumquodvis ex illis pereat, sicut unio dilapsa in pollinem. Haec duo, charitas et fides, vocantur media, quia conjungunt hominem cum Domino, et faciunt quod charitas sit charitas, et quod fides sit fides; et hoc fieri non potest, nisi homo etiam partem habeat in regeneratione; quare dicitur, cooperante homine. In transactionibus quae praecedunt, aliquoties de cooperatione hominis cum Domino, actum est; sed quia mens humana talis est, ut non aliter percipiat id, quam quod homo ex suamet potentia id efficiat, quare id iterum illustrabitur. In omni motu, et inde in omni actione, est activum et passivum; hoc est, quod agens agat, ac patiens agat, ex agente; inde ex utroque fit una actio; comparative sicut mola a rota, currus ab equo, motus a conatu, effectus a causa, vis mortua a viva, in genere, sicut instrumentale a principali; quod haec duo simul faciant unam actionem, quisque novit. Quoad charitatem et fidem, Dominus agit, et homo agit ex Domino; est enim activum Domini in passivo hominis: quare potentia bene agendi est a Domino, ac inde voluntas agendi est sicut hominis; quia est in libero arbitrio, ex quo potest una agere cum Domino, et sic se conjungere, et potest ex potentia inferni, quae est extra, agere, et sic se separare. Actio hominis concors cum actione Domini est quae hic intelligitur per cooperationem. Ut hoc evidentius percipiatur, illustrabitur adhuc per comparationes infra.
(2) 直訳
576. Quod regeneratio fiat a Domino per charitatem et fidem, sequitur ex demonstratis in capitibus de Charitate et de Fide, et in specie ab hoc ibi, Quod Dominus, charitas et fides unum faciant, sicut vita, voluntas et intellectus, et quod si dividuntur, unumquodvis ex illis pereat, sicut unio dilapsa in pollinem. 再生は主により仁愛と信仰によって生ずることは、「仁愛について」と「信仰について」の章の中に示されたことからいえる、また特にそこにこれらから、「主・仁愛・信仰は一つをつくっていること、いのち・意志・理解力のように、またもし分割されるなら、それらからのそれぞれのものは滅びること、真珠が粉々にされるように粉末の中へ。
Haec duo, charitas et fides, vocantur media, quia conjungunt hominem cum Domino, et faciunt quod charitas sit charitas, et quod fides sit fides; これら二つのものは、仁愛と信仰は、方法と呼ばれる、人間を主に結合させるので、またつくる、仁愛が仁愛であること、また信仰が信仰であること。
et hoc fieri non potest, nisi homo etiam partem habeat in regeneratione; またこのことは生ずることができない、人間もまた部分(役割)を持たないなら、再生の中に。
quare dicitur, cooperante homine. それゆえ、言われる、協力して人間で。
In transactionibus quae praecedunt, aliquoties de cooperatione hominis cum Domino, actum est; 論文(章)の中で、それは先行する、数回、主との人間の協力について、扱われた。
sed quia mens humana talis est, ut non aliter percipiat id, quam quod homo ex suamet potentia id efficiat, quare id iterum illustrabitur. しかし、人間の心はこのようなものであるので、そのことを異なって知覚しないような、人間は自分自身の力からそれを引き起こすこと以外に、それゆえ、そのことが再び説明されなければならない。
In omni motu, et inde in omni actione, est activum et passivum; すべての運動の中に、またここからすべての活動の中に、能動的なもの(原動力)と受動的なものがある。
hoc est, quod agens agat, ac patiens agat, ex agente; すなわち、動因(働きかける力)が働く、そして働きかけられるものが働く、動因(働きかける力)から。
inde ex utroque fit una actio; ここから、両方のものから一つの活動が生ずる。
comparative sicut mola a rota, currus ab equo, motus a conatu, effectus a causa, vis mortua a viva, in genere, sicut instrumentale a principali; 比較によって、〔水車の〕輪からのひき臼のよう〔である〕、馬からの馬車、努力からの運動、原因からの結果、活動的なものから無活動のもの〔への〕力☆、全般的に、主要なものから手段となるもののように。
☆ 直訳は「力、生きている(生き生きとしたもの)から死んだもの(活力のないもの)」です、ここがよくわからなかったので他の訳書をも見てみました。それを(4)で述べます(久々に)。
quod haec duo simul faciant unam actionem, quisque novit. これらの二つのものが同時に一つの活動をつくることは、それぞれの者(だれも)知った(知っている)。
Quoad charitatem et fidem, Dominus agit, et homo agit ex Domino; 仁愛と信仰に関して、主は働く、また人間は主から働く。
est enim activum Domini in passivo hominis: というのは、主の能動的なもの(原動力)は人間の受動的なものの中にあるから――
quare potentia bene agendi est a Domino, ac inde voluntas agendi est sicut hominis; それゆえ、善く行動する力が主からある、そして、ここから人間のもの〔である〕ように働く意志がある。
quia est in libero arbitrio, ex quo potest una agere cum Domino, et sic se conjungere, et potest ex potentia inferni, quae est extra, agere, et sic se separare. 選択の自由の中にあるからである、そのことから主とともに一緒に働くことができる、またこのように自分自身を結合すること、また地獄の力から働くことができる、それは外にある、またこのように自分自身を〔主から〕分離すること。
Actio hominis concors cum actione Domini est quae hic intelligitur per cooperationem. それは主の活動と調和する人間の活動である、これは協力によって意味される〔ものは〕。
Ut hoc evidentius percipiatur, illustrabitur adhuc per comparationes infra. このことがさらにはっきりと知覚されるために、さらに説明される、下のたとえによって。
(3) 訳文
576. 再生は主により仁愛と信仰によって生ずることは、「仁愛について」と「信仰について」の章の中に示されたことからいえる、また特にそこにこれらから、「主・仁愛・信仰は一つをつくっていること、いのち・意志・理解力のように、またもし分割されるなら、それらからのそれぞれのものは真珠が粉々にされるように粉末の中へ滅びること」。
これら二つのもの、仁愛と信仰は、方法と呼ばれ、人間を主に結合させるので、、仁愛が仁愛であること、また信仰が信仰であることをつくる。またこのことは、人間もまた再生の中に役割を持たないなら、生ずることができない。それゆえ、人間と協力して、と言われる。
先行する章の中で、数回、主との人間の協力について、扱われた。しかし、人間の心は、そのことを、人間は自分自身の力からそれを引き起こすとしか知覚しないようなものであるので、それゆえ、そのことが再び説明されなければならない。
すべての運動の中に、またここからすべての活動の中に、能動的なものと受動的なものがある。すなわち、働きかける力が働き、そして働きかける力から働きかけられるものが働く。
ここから、両方のものから一つの活動が生ずる。比較すれば(たとえれば)、〔水車の〕輪からのひき臼、馬からの馬車、努力からの運動、原因からの結果、活動的なものから無活動のものへの力、全般的に、主要なものから手段となるものに働くようなものである。これらの二つのものが同時に一つの活動をつくることは、だれもが知っている。
仁愛と信仰に関して、主は働き、人間は主から働く。というのは、主の能動的なものは人間の受動的なものの中にあるから――それゆえ、善く行動する力が主からあり、そして、ここから人間のものであるように働く意志がある。選択の自由の中にいるからであり、そのことから主とともに一緒に働くこと、またこのように自分自身を結合することができ、また外にある地獄の力から働くこと、またこのように自分自身を〔主から〕分離することができる。
協力によって意味されるものは、主の活動と調和する人間の活動である。
このことがさらにはっきりと知覚されるために、以下のたとえによってさらに説明される。
(4) 「活動的なものから無活動のものへの力」について他の訳は
柳瀬訳は「不動は勢力によって征服され……」とありました! 最初は何のことか全然わかりませんでした、訳してある場所も本来の場所と違っています。他の読者も、これは理解に苦しむ文章でしょう(そして果たしてこんなことが原文に書いてあるのだろうか? という疑問がわくのではないでしょうか? それとも納得するのか?)。
長島訳は「死の力は、生の力によります」でした、なんとなくわかるような、わからないような訳ですが、やはりわかりません。というの「死の力」はと何か? 「生の力」――これはなんとなくわかりますが、それがどのように「死の力」に働きかけることができるのか? という疑問がわいてくるからです。いずれにせよ、疑問がわくような、またわいても、それを解消するようなことをどこかで述べて、そのままとするような文章をスヴェーデンボリが書くはずがありません。
それで私もここがよくわからなかったので、他の訳も調べてみたらこの結果でした。手前味噌ながら新訳の必要性を感じます(『真のキリスト教』の上巻はこの秋、刊行予定です、「読者の会」の皆様は「会報」をごらんください)。