(1) 原文
563. Notum est, quod consuetudo faciat alteram naturam, et quod inde facile sit uni, quod alteri difficile; ita quoque explorare se, et explorata confiteri. Quid facilius est mercenario, bajulo et colono, quam laborare brachiis a mane ad vesperam? cum vicissim honoratus et delicatus absque lassitudine et sudore idem non potest facere semisse horae. Facile est praecursori cum baculo et in mollibus calceis carpere viam [1]milliaris, quam assuefactus vehi curru, vix potest lente currere ab una platea in alteram. Omnis artifex assiduus operi suo facile et libenter id peragit, et abiens ab illo avet redire, cum alius ejusdem artificii gnarus, sed socors, vix tandem cogi ad illud potest: similiter omnis qui in aliqua functione aut in aliquo studio est, quid pietatis studioso facilius est quam orare ad Deum, et quid impietati emancipato difficilius? et vicissim. Quis sacerdos prima vice concionans coram rege, non timet ? at postquam instauratus est, intrepide pergit. Quid facilius est homini angelo quam elevare oculos ad caelum, et homini diabolo dejicere oculos ad infernum? at si hic hypocrita fit, potest similiter suspicere ad caelum, sed averso corde: finis propter quem, et inde habitus unumquemvis imbuit.
@1 milliaris (cum Tafel,) pro “millenaris”
(2) 直訳
563. Notum est, quod consuetudo faciat alteram naturam, et quod inde facile sit uni, quod alteri difficile; よく知られている、習慣が第二の性質(天性)をつくること、またある者に容易であるものが、そのものが他の者に困難〔である〕。
ita quoque explorare se, et explorata confiteri. そのように、自分自身を調べることもまた、また見つけたものを告白すること。
Quid facilius est mercenario, bajulo et colono, quam laborare brachiis a mane ad vesperam? 何が雇われ人、荷を運ぶ者(かつぎ人夫)と農夫に容易であるか、腕で働くことよりも、朝から晩まで?
cum vicissim honoratus et delicatus absque lassitudine et sudore idem non potest facere semisse horae. そのとき逆に称賛される人や上品な(優雅な)人に、疲労と汗なしに同じことを行なうことはできない、半分の時間で。
Facile est praecursori cum baculo et in mollibus calceis carpere viam [1]milliaris, quam assuefactus vehi curru, vix potest lente currere ab una platea in alteram. 走る者(使者)に容易である、杖とともにまた柔らかい履き物の中で、1マイルの道を行くこと、馬車に乗るのに慣れている者よりも、やっと遅れて行くことができる、ある街路から他のものの中に。
Omnis artifex assiduus operi suo facile et libenter id peragit, et abiens ab illo avet redire, cum alius ejusdem artificii gnarus, sed socors, vix tandem cogi ad illud potest: すべての頑固な(根気強い)職人は、自分を仕事することに容易であり、それを喜んで行なう(従事する)、またそれらから立ち去って、戻ることを熱望する、そのとき他の同じ熟練の職人に、しかし、怠惰なもの、やっと最後にそれへ強制されることができる――
similiter omnis qui in aliqua functione aut in aliquo studio est, quid pietatis studioso facilius est quam orare ad Deum, et quid impietati emancipato difficilius? 同様に、すべての者は、その者は何らかの役目の中にまたは何らかの関心(熱中)の中にいる、何が敬虔な献身的な者に容易か、神に向けて祈ることよりも、また何が不敬虔なものに従属した者に困難か?
et vicissim. また逆に。
Quis sacerdos prima vice concionans coram rege, non timet ? だれが、王の前で最初の機会に説教する聖職者は、恐れないか?
at postquam instauratus est, intrepide pergit. しかし、定着した後、大胆に進み出る(続ける)。
Quid facilius est homini angelo quam elevare oculos ad caelum, et homini diabolo dejicere oculos ad infernum? 何が容易か、天使の人間に、目を天界へ上げることよりも、また悪魔の人間に目を地獄へ落とすこと?
at si hic hypocrita fit, potest similiter suspicere ad caelum, sed averso corde: しかし、もしこの者が偽善者になるなら、同様に天界へ向けて見上げることができる、しかし、心で背いて。
finis propter quem, et inde habitus unumquemvis imbuit. そのための目的が、またここからの習慣がだれをも教え込む。
@1 milliaris (cum Tafel,) pro “millenaris” 注1 「millenaris」の代わりにmilliaris(ターフェルにしたがって)
(3) 訳文
563. 習慣が第二の性質をつくること、またある者に容易であるものが、他の者に困難であることがよく知られている。自分自身を調べること、また見つけたものを告白することもまたそのようである。
雇われ人、荷を運ぶ者と農夫に、朝から晩まで、腕で働くことよりも容易であるものは何か? そのとき逆に、称賛される人や上品な人に、疲労と汗なしに同じことを行なうことはできない、半分の時間で。
走る者(使者)に、杖とともにまた柔らかい履き物で、一マイルの道を行くことは、馬車に乗るのに慣れている者よりも容易である、〔後者は〕ある街路から他の街路へ、遅れてやっと行くことができる。
すべての根気強い職人は、自分を仕事することに容易であり、それに喜んで従事する、またそれらから立ち去っても、戻ることを熱望する、そのとき他の同じ熟練の、しかし、怠惰な職人には、やっと最後にそれへと強制することができる――何らかの役目の中にまたは何らかの関心(熱中)の中にいるすべての者も同様である、敬虔な献身的な者に、神に向けて祈ることよりも何が容易か、また不敬虔なものに従属した者に何が困難か? また逆に。
王の前で説教する聖職者のだれが最初の機会に恐れないか? しかし、定着した後、大胆に続ける。
天使の人間に、目を天界へ上げること、また悪魔の人間に目を地獄へ落とすことよりも何が容易か? しかし、もしこの者が偽善者なら、同様に天界へ向けて見上げることができる、しかし、心で背いている――そのための目的が、またここからの習慣がだれをも教え込む。
日: 2015年5月19日
原典講読『真のキリスト教』564
AUT SE NON INTROSPEXIT ET SCRUTATUS EST,
TANDEM NON SCIAT QUID MALUM DAMNABILE, ET QUID BONUM SALUTARE.
決して悔い改めを行なわなかった者は、
または自分自身をのぞきこまなかった、また注意深く調べなかった、
最後に、何が断罪を免れない悪が知らない、また何が救いとなる善か。
(1) 原文
564. Quoniam pauci in Christiano Reformato orbe paenitentiam agunt, ideo adjectum est hoc, quod qui non se introspexit et scrutatus est, ille tandem non sciat quid malum damnabile, et quid bonum salutare; non enim ei religio est, unde hoc sciat: malum enim, quod homo non videt, cognoscit et agnoscit, manet; et quod manet, radicatur plus et plus, usque dum obstruat interiora mentis ejus, ex quo homo fit primum naturalis, deinde sensualis, et demum corporeus; et hic et ille non scit aliquod malum damnabile, nec bonum salutare. Fit sicut arbor super dura petra, quae inter foramina ejus spargit radices, et tandem, quia deficit humor, marcescit. [2.] Omnis homo rite educatus, est rationalis et moralis, sed ad rationalitatem sunt duae viae, una e mundo, altera e caelo. Ille qui rationalis et moralis factus est e mundo, et non etiam e caelo, non rationalis et moralis est nisi ore et gestu, ac intus est bestia, immo fera, quia unum agit cum illis qui in inferno sunt, ubi omnes tales sunt: at qui rationalis et moralis etiam est e caelo, hic vere rationalis et moralis est, quia simul spiritu, ore et corpore; in his binis est spirituale intus sicut anima, quod actuat naturale, sensuale et corporeum; unum etiam agit cum illis qui in caelo sunt. Quare datur spiritualis rationalis et moralis homo, et quoque mere naturalis rationalis et moralis; et unus ab altero non internoscitur in mundo, imprimis si hypocrisin exercitio imbuit, sed ab angelis in caelo internoscuntur tam probe, sicut columbae a bubonibus, et sicut oves a tigribus. [3.] Mere naturalis homo potest mala et bona videre apud alios, et quoque redarguere illos; sed quia non semet introspexerat et scrutatus est, non videt aliquod malum apud se, et si aliquod ab alio detegitur, medio suo rationali obvelat illud, sicut serpens suum caput pulvere, ac immergit se illi, sicut [1]crabro se fimo. Hoc facit jucundum mali, quod circumfundit illum, sicut nimbus paludem, ac absorbet et suffocat radios lucis: jucundum infernale non aliud est. Hoc inde exhalatur et influit in omnem hominem, sed in plantas pedum, tergum et occipitium ejus: sed si hoc recipitur capite in frontispicio, ac corpore in pectore, homo ille inferno emancipatur. Causa est, quia cerebrum humanum dicatum est intellectui et ibi sapientiae, cerebellum autem voluntati et ejus amori; inde est quod duo cerebra sint. Sed illud jucundum infernale unice per spirituale rationale et morale emendatur, reformatur et invertitur.
@1 crabro pro “craber”
(2) 直訳
564. Quoniam pauci in Christiano Reformato orbe paenitentiam agunt, ideo adjectum est hoc, quod qui non se introspexit et scrutatus est, ille tandem non sciat quid malum damnabile, et quid bonum salutare; 改革派のキリスト教の世界の中で悔い改めを行なう者はわずかであるので、それゆえ、このことが加えられなければならない、自分自身をのぞきこまなかった、また注意深く調べなかった者は、彼は、最後に、何が断罪を免れない悪が知らないこと、また何が救いとなる善か。
non enim ei religio est, unde hoc sciat: というのは、彼に宗教がないから、ここからこのことを知る――
malum enim, quod homo non videt, cognoscit et agnoscit, manet; というのは、悪が、それを人間は見ない、知るまた認める、とどまるから。
et quod manet, radicatur plus et plus, usque dum obstruat interiora mentis ejus, ex quo homo fit primum naturalis, deinde sensualis, et demum corporeus; またとどまる、さらにまたさらに根を張る、彼の心の内的なものをふさぐ(時)まで、そのことから人間は最初に自然的に、その後、感覚的に、また最後に形体的になる。
et hic et ille non scit aliquod malum damnabile, nec bonum salutare. またこれ〔形体的な状態〕とそれ〔感覚的な状態〕は何らかの断罪を免れない悪を知らない、救いとなる善も〔知ら〕ない。
Fit sicut arbor super dura petra, quae inter foramina ejus spargit radices, et tandem, quia deficit humor, marcescit. 〔彼は〕固い岩の上の木のようになる、それはその隙間の間に根を広める、また最後に、湿気が不足するので、枯れる。
[2.] Omnis homo rite educatus, est rationalis et moralis, sed ad rationalitatem sunt duae viae, una e mundo, altera e caelo. [2] 正しく育てられたすべての人間は、理性的で道徳的である、しかし、推理力(正しく推理する力)に向けて二つの道がある、一つは世から、もう一つは天界から。
Ille qui rationalis et moralis factus est e mundo, et non etiam e caelo, non rationalis et moralis est nisi ore et gestu, ac intus est bestia, immo fera, quia unum agit cum illis qui in inferno sunt, ubi omnes tales sunt: 彼は、その者は理性的で道徳的であった、世から、さらにまた天界からでない、理性的で道徳的でない、口と身振り(態度)でないなら、そして内面的に獣である、それどころか野獣、彼らと一緒に行動するから、その者は地獄の中にいる、そこにそのようなすべての者がいる――
at qui rationalis et moralis etiam est e caelo, hic vere rationalis et moralis est, quia simul spiritu, ore et corpore; しかし、天界からもまた理性的で道徳的である者は、この者は真に理性的で道徳的である、霊、口また身体と一緒であるので。
in his binis est spirituale intus sicut anima, quod actuat naturale, sensuale et corporeum; これら二つのもの〔理性的なものと道徳的なもの〕の中に、霊的なものが内的に霊魂のように存在する、それは自然的なもの、感覚的なものまた形体的なものを活動させる。
unum etiam agit cum illis qui in caelo sunt. さらにまた彼らと一緒に活動する、その者は天界の中にいる。
Quare datur spiritualis rationalis et moralis homo, et quoque mere naturalis rationalis et moralis; それゆえ、霊的で理性的で、道徳的な人間が存在する、そしてまた、単に自然的で理性的で、道徳的な〔人間が存在する〕。
et unus ab altero non internoscitur in mundo, imprimis si hypocrisin exercitio imbuit, sed ab angelis in caelo internoscuntur tam probe, sicut columbae a bubonibus, et sicut oves a tigribus. またある者がもう一人の者から世の中で見分けられない、特に、もし偽善を行使して吹き込んでいるなら、しかし、天界の中の天使によりこれほどに正しく(十分に)見分けられる、ハトがフクロウからのように、また羊がトラからのように。
[3.] Mere naturalis homo potest mala et bona videre apud alios, et quoque redarguere illos; [3] 単に自然的な人は他の者のもとの悪と善を見ることができる、そしてまたそれらを批難すること。
sed quia non semet introspexerat et scrutatus est, non videt aliquod malum apud se, et si aliquod ab alio detegitur, medio suo rationali obvelat illud, sicut serpens suum caput pulvere, ac immergit se illi, sicut [1]crabro se fimo. しかし、自分自身をのぞきこまなかった、また注意深く調べなかったので、自分自身のもとに何らかの悪を見ない、またもし、何らかのものを他の者により明かされる(あばかれる)なら、自分の理性的な手段でそれを隠す、ヘビがその頭をちりに、そしてそれ自体をそれに浸す(沈める)、スズメバチがそれ自体を糞に。
Hoc facit jucundum mali, quod circumfundit illum, sicut nimbus paludem, ac absorbet et suffocat radios lucis: このことを悪の快さが行なう、それはそれを注ぎ出す、湿地(沼)のもやのように、そして光の光線を吸い込む、またさえぎる。
jucundum infernale non aliud est. 地獄の快さは他のところからではない。
Hoc inde exhalatur et influit in omnem hominem, sed in plantas pedum, tergum et occipitium ejus: これはここからすべての人間の中に発散するまた流入する、しかし、足の(足の)裏、彼の背中と後頭部の中に――
sed si hoc recipitur capite in frontispicio, ac corpore in pectore, homo ille inferno emancipatur. しかし、もし、これが頭で額(前頭部)の中に、そして身体で胸の中に受け入れられるなら☆、その人間は地獄に引き渡される(従属させられる)。
☆ 補足すれば「背面から入る」すなわち「背を向けている」間は(悪の快さが)表に出て来ないが、正面から受け止めるようだと、地獄行きです。
Causa est, quia cerebrum humanum dicatum est intellectui et ibi sapientiae, cerebellum autem voluntati et ejus amori; 理由がある、人間の大脳は理解力のものとまたそこに知恵のものが割り当てられているからである、けれども、小脳は意志のものとその愛のもの。
inde est quod duo cerebra sint. ここからである、二つの脳があること。
Sed illud jucundum infernale unice per spirituale rationale et morale emendatur, reformatur et invertitur. しかし、その地獄の快さはもっぱら霊的で理性的でまた道徳的なものによって、矯正される、また逆にされる。
@1 crabro pro “craber” 注1 「craber」の代わりにcrabro
(3) 訳文
564. 改革派のキリスト教の世界の中で悔い改めを行なう者はわずかであるので、それゆえ、このことが加えられなければならない、自分自身をのぞきこまなかった、また注意深く調べなかった者は、彼は、最後に、何が断罪を免れない悪が、また何が救いとなる善か知らないことである。というのは、彼に宗教がないから、ここからこのことを知る――というのは、人間が見ない、知らないまた認めない悪がとどまるから。またとどまり、彼の心の内的なものをふさぐまで、さらにまたさらに根を張り、そのことから人間は最初に自然的に、その後、感覚的に、また最後に形体的になる。またこれ〔形体的な状態〕とそれ〔感覚的な状態〕は何らかの断罪を免れない悪を、救いとなる善も知らない。
〔彼は〕固い岩の上の木のようになり、それはその隙間に根を広めるが、最後に、湿気が不足するので枯れる。
[2] 正しく育てられたすべての人間は、理性的で道徳的である、しかし、推理力(正しく推理する力)に向けて、一つは世から、もう一つは天界から二つの道がある。
世から、さらにまた天界からでなく理性的で道徳的であった者は、口と身振り(態度)でないなら理性的で道徳的でない、そして内面的に獣、それどころか野獣である、地獄の中にいる者と一緒に行動するから、そこにそのようなすべての者がいる――しかし、天界からもまた理性的で道徳的である者は、霊、口、身体と一緒であるので、真に理性的で道徳的である。これら二つのもの〔理性的なものと道徳的なもの〕の中に、霊的なものが内的に霊魂のように存在する、それは自然的なもの、感覚的なものまた形体的なものを活動させる。さらにまた天界の中にいる者と一緒に活動する。
それゆえ、霊的で理性的で、道徳的な人間が、そしてまた、単に自然的で理性的で、道徳的な人間が存在する。また世の中である者がもう一人の者から見分けられない、特に、もし偽善を行使して吹き込んでいるなら、しかし、天界の中の天使により、ハトがフクロウからのように、また羊がトラからのように、これほどに十分に見分けられる。
[3] 単に自然的な人は他の者のもとの悪と善を見ること、そしてまたそれらを批難することができる。しかし、自分自身をのぞきこまなかった、また注意深く調べなかったので、自分自身のもとに何らかの悪を見ない、またもし、何らかのものを他の者によりあばかれるなら、自分の理性的な手段でそれを、ヘビがその頭をちりに、そしてそれ自体をそれに、スズメバチがそれ自体を糞に浸すように隠す。
このことを悪の快さが行なう、悪はその快さを、湿地のもやのように注ぎ出し、そして光の光線を吸い込み、さえぎる――地獄の快さは他のところからではない。
これはここからすべての人間の中へと発散する、しかし、足の裏、彼の背中と後頭部の中に流入する――しかし、もし、これが頭で額の中に、そして身体で胸の中に受け入れられるなら☆、その人間は地獄に引き渡される。
その理由は、人間の大脳は理解力のものとまたそこに知恵のものが、けれども、小脳は意志のものとその愛のものが割り当てられているからである。ここから、二つの脳がある。
しかし、その地獄の快さはもっぱら霊的で理性的でまた道徳的なものによって、矯正され、逆にされる。
☆ 補足すれば「背面から入る」すなわち「背を向けている」間は(悪の快さが)表に出て来ないが、正面から受け止めるようだと、地獄行きです。