原典講読『驚くべきこと』 33

 

(1) 原文「444番」


33. Locutus cum quodam qui dum vixit in mundo, credidit spiritum non esse extensum, ex quo principio nec ullam vocem admittere voluit qua involveret extensum; quaesivi quid nunc sentiat de se, qui est anima aut spiritus, quod visum habeat, quod auditum, quod olfactum, quod tactum exquisitum, quod cupiditates, quod cogitationem, usque adeo ut se putet prorsus quasi in corpore: tenebatur in idea in qua fuit cum ita cogitavit in mundo; tunc dixit quod spiritus sit cogitatio; sed ei respondere dabatur, sicut vixisset in mundo, anne sciat quod visus corporeus non possit existere absque organo visus seu oculo; quomodo visus internus seu cogitatio; annon ei substantia organica, ex qua: tunc agnovit quod in vita corporis phantasia ea laboraverit, quod putaverit spiritum modo esse cogitationem absque omni organico seu extenso: addebatur si anima seu spiritus cogitatio modo esset, quod non homini opus tanto cerebro, cum totum cerebrum sit organicum sensuum interiorum; si hoc non foret potuisset cranium esse excavatum, et cogitatio usque inibi agere spiritum; ex solo hoc, tum ex operatione animae in musculos, usque ut motus tanti existant, constare ei potuerat quod spiritus sit organicus seu substantia organica; quare fassus errorem suum et miratus quod tam fatuus fuerit.


 


(2) 直訳


33. Locutus cum quodam qui dum vixit in mundo, credidit spiritum non esse extensum, ex quo principio nec ullam vocem admittere voluit qua involveret extensum; ある者と話した、その者は、世で生きた時、霊を信じた、広がりが存在しないこと、その原理から何の言葉()入れる(許す)ことを欲しなかった、それらは広がりを含む。


quaesivi quid nunc sentiat de se, qui est anima aut spiritus, quod visum habeat, quod auditum, quod olfactum, quod tactum exquisitum, quod cupiditates, quod cogitationem, usque adeo ut se putet prorsus quasi in corpore: 私質問した、今や、何を自分自身に感じたか、その者は霊魂または霊である、視覚を持っていること、聴覚を〔持っている〕こと、嗅覚を〔持っている〕こと、敏感な触覚を〔持っている〕こと、欲望を〔持っている〕こと、思考を〔持っている〕こと、自分自身を完全にあたかも身体の中に〔いる〕かのように思うまでに。


tenebatur in idea in qua fuit cum ita cogitavit in mundo; 彼は観念の中に保たれた、その中にいた、世の中でそのように考えたとき。


tunc dixit quod spiritus sit cogitatio; その時、彼は言った、霊は思考であること。


sed ei respondere dabatur, sicut vixisset in mundo, anne sciat quod visus corporeus non possit existere absque organo visus seu oculo; しかし、彼に答えることが〔私に〕与えられた、世の中で生きたように、知ったのではないか、身体の視覚は存在するようになることができなかったこと、視覚の器官、すなわち、目なしに。


quomodo visus internus seu cogitatio; どのようにして内なる視覚、すなわち、思考が〔存在するようなることができるのか〕。


annon ei substantia organica, ex qua: それに有機体(器官)の実体が〔ある〕のではないか、それらから〔思考がある(働いている)☆〕。


ここは見解が分かれるでしょう。すなわち、ex qua「それら(有機体)ら」をどう解釈するかです。直前に「思考」が問題となっているので、①感覚器官があるからこそ思考もある、とするのか、②思考からそれらの感覚器官が働いている、と思うかです。どちらにしろ、感覚器官と思考が切り離せないものであることは共通です。英訳のSF版は①、SS版は②です。


tunc agnovit quod in vita corporis phantasia ea laboraverit, quod putaverit spiritum modo esse cogitationem absque omni organico seu extenso: その時、彼は認めた、身体のいのちの中でその幻想に苦しんだ(困った)こと、霊を単なる思考であると考えたこと、すべての有機体(器官)または広がりなしに。


addebatur si anima seu spiritus cogitatio modo esset, quod non homini opus tanto cerebro, cum totum cerebrum sit organicum sensuum interiorum; 付言された、もし霊魂または霊が単なる思考であったなら、人間にそれほど大きな脳は必要されない☆こと、脳全体が内的な感覚の器官であるとき。


opus est「+奪格」で「必要とされる」という意味であり、ここではestが省略されている、と見なします。


si hoc non foret potuisset cranium esse excavatum, et cogitatio usque inibi agere spiritum; もしこれが〔必要とされ〕なかったなら、頭蓋は空洞化されたことができた、また思考はそれでもそこに霊を〔として〕働くこと〔ができた〕。


ex solo hoc, tum ex operatione animae in musculos, usque ut motus tanti existant, constare ei potuerat quod spiritus sit organicus seu substantia organica; このことだけから、なおまた筋肉の中での霊魂の働きから、このように多くの運動が存在するようになるようにまでも、彼に明らかにすることができた、霊は有機体、すなわち、有機体(器官)の実体であること。


quare fassus errorem suum et miratus quod tam fatuus fuerit. それゆえ、自分の誤りを認めた(告白した)、またいぶかった(不思議に思った)、これほどの愚かさにいたこと。


 


(3) 訳文


33. 世で生きた時、霊に広がりが存在しない、と信じた者と話した。その者は、その原理から広がりを含む何の言葉入れることを欲しなかった。私質問した。今や、霊魂または霊であり、自分自身を完全にあたかも身体の中にいるかと思うようにまでも、視覚、聴覚、嗅覚、敏感な触覚、欲望、思考を持っている自分自身を何と感じたか。彼でそのようにえたときの観念たれその時、霊が思考であるったしかし、彼えることが〔私〕与えられた。世きたように、視覚器官、すなわち、目なしに身体視覚存在するようになることができなかった、っっていたのではないか。どのようにして、内なる視覚、すなわち、思考が〔存在するようなることができるのか〕。①それに思考が働く器官の実体があるのではないか、②それらから思考があって、それに器官の実体があるのではないか。〔二通り考えられます〕。その時、彼は、いのちが身体の中にあったとき、霊をすべての有機体または広がりのない単なる思考であると考えた、その幻想に困ったことを認めた――もし霊魂または霊が単なる思考であったなら、脳全体が内的な感覚の器官であるとき、人間にそれほど大きな脳は必要されず、必要とされなかったなら、頭蓋は空洞化され、それでも思考はそこで霊として働くことができたであろう、と付言された。このことだけから、なおまた筋肉の中で、このように多くの運動が存在するようになるような霊魂の働きから、彼に、霊は有機体、すなわち、器官の実体であることを明らかにすることができた。それゆえ、彼は自分の誤りを認め、また、これほどの愚かさにいたことを不思議に思った