原典講読『最大の人とその対応』 135([3],[4])(直訳)

 

[3] Locutus cum illo dein de Scientia Analytica, et dabatur dicere quod puerulus per dimidium horae plus philosophice, analytice, et logice loquatur, quam ille potuisset per volumina describere, ex causa quia omnia cogitationis et inde loquelae humanae sunt analytica quorum leges sunt ex mundo spirituali; [3] とその後、分析的議論〔について知識についてしたまたうことがえられた、小さな少年半分時間(して)もっと哲学的、分析的また論理的それ〔知識〕(書物)によって述べることができる、理由から、人間の思考のすべてのものとそこからの話しは分析的なものであるので、それらの法則は霊界からである。


et qui artificialiter ex terminis cogitare vult, quod is non absimilis sit saltatori qui vult discere saltare ex scientia motricium fibrarum et musculorum, in qua si haereret animus ejus cum saltat, tunc vix movere posset pedem; また、術語から人為的に(技巧的に)えることを欲する者は、彼は踊る人に似ていないでないこと、その者は繊維と筋肉の運動の知識から踊ることを学ぶことを欲する、その〔知識〕の中にもしアニムスがしがみつくなら、踊るとき、その時、足をほとんど動かすことができない。


et tamen is absque scientia illa movet omnes fibras motrices sparsas circum universum corpus, et applicate pulmones, diaphragma, latera, brachia, collum, et reliqua {11}, quibus omnibus describendis non sufficerent volumina; またそれでも、彼はその知識なしに全身のまわり(取り巻いて)在しているすべての運動繊維を動かしている、また当てはめて、肺、横隔膜、わき腹、腕、首、また残りの(他の)もの、それらのすべてのものを述べて、巻き物(書物)は十分でない(足りない)


et quod similiter se habeat cum illis cui ex terminis volunt cogitare; また同様に振る舞う(である)と、彼らに、その者に、術語から考えることを欲する。


haec ille approbavit, dicens si illa via addiscantur, quod inverso ordine procedant; これらを彼は是認した、言って、もしその道(方向)が学んで獲得されるなら、〔彼らは〕逆の順序で進む。


addens, si quis fatuus esse velit, {12} ita procedat, sed cogitet jugiter de usu et ex interiore. 加えて、もし、だれかが愚かであることを欲するなら、〔彼は〕このように進む(接続)、しかし、役立ちについて、また内的なものから常に考える(接続)


[4] Dein mihi ostendit qualem ideam habuerat de Summo Numine, quod nempe repraesentaverit sibi Illum facie humana circum caput cinctum circulo radioso; [4] その後、私に示した、「最高の神☆」についてどのような観念をもっているか、すなわち、自分自身に「その者」を表象した、人間の顔で、頭のまわりを取り巻いた、輝く円(輪、環)で。


numenは、特に異教の神やその神性を意味します。


et quod nunc sciat quod Dominus sit Ipse Ille Homo et quod circulus radiosus sit Divinum ab Ipso, quod non modo influit in caelum sed etiam in universum, {13}ac disponit et regit illa; また今や知っていること、主が「その者」人間そのものであること、また輝く円(輪、環)はその方からの神性であること、天界の中だけでなく、しかしまた全世界の中に流入すること、そしてそれらを整える(統制する)、また支配すること。


addens, qui caelum disponit et regit, etiam disponit et regit universum quia unum ab altero separari nequit; 言いたし(加えて)、天界を整え(統制し)支配する者は、全世界もまた整え(統制し)支配する、一つはもう一つから分離されることができないので。


et quoque dixit quod crediderit solum unum Deum, cujus attributa et qualitates insigniverant tot nominibus quot alii deos coluerunt. そしてまた、言った、ひとりの神だけを信じたこと、その属性と特質(性質)は区別された、他の神々とそれと同数のそれだけ多くの☆名前で崇拝した。


tot quot~」の相関文です。有名な例はquot capita toto anima「頭と同数のそれだけ多くの心」すなわち「十人十色」です。


@11 i membra 注11 membraを補うとよい


@12 i is 注12 isを補うとよい


@13 addens, quod qui caelum regit, etiam regat universum 注13 addens, quod qui caelum regit, etiam regat universumac disponit et regit illa; addens, qui caelum disponit et regit, etiam disponit et regit universumに換えたくの名前崇拝されて、区別されたった

原典講読『最大の人とその対応』 135([3],[4])(訳文)

 

(3) 訳文


[3] とその後、分析的なもの知識について、小さな少年半時間もっと哲学的、分析的また論理的、と言うことがえられた。それ〔知識〕を、書物によってべることができる。その理由、人間思考のすべてのものとそこからのしは、それらの法則霊界からの分析的なものであるからであるまた、術語から技巧的えることをする、繊維筋肉運動知識からることをぶことをするていないこともないもしアニムスがその〔知識〕にしがみつくなら、踊時、足をほとんどかすことができないそれでも、彼その知識なしに全身のまわりするすべての運動繊維、肺、横隔膜、わき腹、腕、首、またそのものをかしているそれらのすべてのものをべるなら、その書物りない。術語からえることをする者もまた同様であるこれらを、もしその(方法)んで獲得されるなら、〔彼らは〕逆順序、と言って是認した。加えて〔言った〕もしだれかがかであることをするならこのように進であろう、しかし、役立ちについてまた内的なものからえなくてはならない


[4] その後、私、「最高神」についてどのような観念をもっているかすなわち、自分自身その者」、頭のまわりをいた人間表象また、主がその人間そのものであることまたはそのからの神性であり、天界だけでなく、全世界にもまた流入することそしてそれらを統制、支配することっていること、天界統制支配する、一つはもうつから分離されることができないので、全世界もまた統制支配することをいたししたそしてまたひとりのだけをじたことその属性特質、他神々とそれと同数のそれだけくの名前崇拝されて、区別されたった

原典講読『最大の人とその対応』 135([5],[6])

 

[5] Visa mihi mulier quae exporrigebat manum suam volens genam mulcere, quod cum miratus sum, dixit quod cum in mundo fuit, talis mulier ei {14}saepe visa sit quae quasi mulceret ejus genam, et quod ejus manus pulchra fuisset; [5] られた、彼女自分ばしたほほをなでることをしてそのことを私が驚いた(不思議がった)とき、言った、世の中にいたとき、このような女が彼にしばしば見られたこと、彼女はあたかも彼のほほをなでるかのようであった、またその手は美しかったこと。


spiritus angelici dicebant quod tales priscis quandoque visae fuerint et ab illis vocatae ‘Pallades’, et quod apparuerit ei ex spiritibus qui {15}cum homines antiquis temporibus vixerunt, delectati fuerunt ideis et indulserunt cogitationibus, sed absque philosophia, et quia tales apud illum fuerunt et delectati illo quia cogitavit ab interiore, repraesentative talem mulierem stiterunt. 天使的たちがった、このような者は古代人に時々、見られた、また彼らから「パラスたち」と呼ばれた、また霊たちから彼に見られたこと、その者は古代の(大昔の)時代に人間が生きたとき、観念を楽しんだ(喜んだ)、また思考にふけったこと、しかし哲学☆なしに、また彼のもとにこのような者がいたので、また彼を喜んだ、彼が内的なものから考えたので、このような女が表象的に示された。


「哲学」という言葉は明治期(西周)翻訳語です。しかし、私にはよくない訳語の一つのように思えます。もっと適切な訳語だったら、大げさにいえばその後の学問の流れが変わったかもしれません。語源のギリシア語フィロソフィアは「知恵を愛する人」の意味であり、ここでもずばり「知恵を愛することなしに」、で意味はよく通じます。ただ学問の一分野として捕えられている言葉ではないことは「彼には哲学がある」「人生哲学」と言い方もするように「人生観」といった広い意味があり、その意味での「哲学」ならこのままでよいでしょう。


[6] Ultimo indicavit qualem ideam habuerat de anima seu spiritu hominis, quem vocabat ‘pneuma’, quod nempe esset inconspicuum vitale sicut aliquid aetheris; [6] 最後に、知らせた、人間の霊魂または霊について、〔アリストテレスが〕どのような観念を持っているか、それを「プネウマ」と呼んだ、すなわち、エーテルの何らかのもののように目に見えない生命力であったこと。


et dixit quod noverit spiritum suum victurum post mortem quia esset essentia ejus interior quae non potest mori quia potest cogitare; またった、自分の霊が死後、生きる、と知っていたこと、自分のさらに内的な本質であったので、それは死ぬことができない、考えることができるので。


et quod praeterea de eo non distincte cogitare potuerit, sed modo obscure, quia aliunde {16}de illo aliquam cognitionem non habuerat quam ex se, et parumper etiam ex antiquis. またさらにそのことについて〔言った〕、区別して(明確)えることができなかったことしかし、単にあいまいに(ぼんやりと)、別の源泉からそのことについて何らかの考えを自分自身から以外に持てなかった、またわずかに、古代人からもまた。


Praeterea Aristoteles est inter sanos spiritus in altera vita, et plures ejus asseclae inter fatuos. さらにアリストテレスは健全にいる、来世また信奉者(追随者)くのかな〔霊〕間


@14 saepius 注14 saepiussaepeに換えた


@15 antiquo tempore vixerunt qui 注15 antiquo tempore vixerunt quicum homines antiquis temporibus vixeruntに換えた


@16 ejus 注16 ejusdeに換えた




(3) 訳文


[5] られ、彼女ほほをなでることをして自分ばしたそのことを私が不思議がったとき、〔天使は〕言った、世の中にいたとき、このような女が彼にしばしば見られたこと、彼女はあたかも彼〔アリストテレス〕のほほをなでるかのようであった、またその手は美しかったこと。天使的たちがった、このような者は古代に人間が生きたとき、観念を喜び、また思考にふけったが、しかし哲学なしのない古代人に時々、見られ、また彼らから「パラスたち」と呼ばれ、また霊たちから彼に見られたこと、〔そして〕彼のもとにこのような者がいて、その者は内的なものから考えたので彼を喜んだので、このような女が表象的に示された。


[6] 最後に、〔アリストテレスが〕「プネウマ」と呼んだ人間の霊魂または霊について、どのような観念を持っているか、すなわち、何らかのエーテルのように目に見えない生命力であったことを知らせた。またった、〔アリストテレスは〕自分の霊が死後、考えることができるので死ぬことができない自分のさらに内的な本質であったので、生きる、と知っていたこと。またさらにそのことについて明確にではなく、単にあいまいにしかえることができなかったことそのことについて何らかの考えを自分自身から以外に別の源泉から、古代人からもまたわずかにしか持てなかった〔と言った〕。さらに、来世アリストテレスは健全にいるまた追随者くはかなにいる〔と言った〕。



原典講読『最大の人とその対応』 136

 

(1) 原文「{1}4659番」


136 Dictum n. 4652 f. quod homo sit spiritus et quod corpus inserviat ei pro usibus in mundo, et passim alibi quod spiritus sit internum hominis et corpus externum ejus; qui non capiunt quomodo se habet cum spiritu hominis et cum corpore ejus, inde autumare possunt quod sic spiritus habitet {2}intra corpus et quod corpus quasi cingat et investiat illum; sed sciendum quod spiritus hominis sit in corpore, in toto et in omni parte ejus, et quod sit substantia ejus purior, tam in organis ejus motoriis quam in sensoriis, et ubivis alibi et quod corpus sit materiale ei ubivis annexum, adaequatum mundo in quo tunc est; hoc intelligitur per quod homo sit spiritus et corpus inserviat ei pro usibus in mundo et quod spiritus sit internum hominis et corpus externum ejus; inde etiam patet quod homo post mortem similiter in vita activa et sensitiva sit, tum quoque in forma humana sicut in mundo, sed in perfectiore.


@1 This § is a later addition written after 4660 but marked for insertion here @2 in corpore intra illud


 


(2) 直訳


136 Dictum n. 4652 f. quod homo sit spiritus et quod corpus inserviat ei pro usibus in mundo, et passim alibi quod spiritus sit internum hominis et corpus externum ejus; 4652番〔129〕以降われた、人間が霊であること、身体は彼に仕えること、世の中での役立ちのために、またしばしば他の個所で、霊が人間の内なるものであること、また身体は彼の外なるもの。


qui non capiunt quomodo se habet cum spiritu hominis et cum corpore ejus, inde autumare possunt quod sic spiritus habitet {2}intra corpus et quod corpus quasi cingat et investiat illum; 把握しない、人間また彼の身体とどのように振る舞う(~である)か、ここから推量(憶測)することができる、このように☆霊は身体の内に住むこと、また身体はあたかもそ()を取り巻き、またまとう(衣服を着ける)かのよう〔である〕こと。


sicの意味は「このように」ですが、「先行するもののように」と「続くもののように」の二つの場合があります。ここでは「先行するもの」が見当たらないので、漠然と「このように」とするか、後述するものを指して訳すかです。私は後者として訳します。


sed sciendum quod spiritus hominis sit in corpore, in toto et in omni parte ejus, et quod sit substantia ejus purior, tam in organis ejus motoriis quam in sensoriis, et ubivis alibi et quod corpus sit materiale ei ubivis annexum, adaequatum mundo in quo tunc est; しかし、知らなければならない、人間の霊が身体の中にあること、全体の中にまたそのすべての部分の中に、またそのさらに純粋な実体(本質・物質)あること、その運動の器官の中にも、感覚の〔器官の〕中にも、またどこでも他のところに、また身体はそれ()にどこでも連接(接合)る物質である、その中でその時、世に適当である。


hoc intelligitur per quod homo sit spiritus et corpus inserviat ei pro usibus in mundo et quod spiritus sit internum hominis et corpus externum ejus; このことが、人間でありまたでの役立ちのために身体えることによって意味されるまた人間なるものであるまた身体なるものであること


inde etiam patet quod homo post mortem similiter in vita activa et sensitiva sit, tum quoque in forma humana sicut in mundo, sed in perfectiore. ここからもまた明らかである、人間が死後、同様に、活動的なまた感覚のいのちの中にいること、そのうえまた世の中のように人間の形の中に〔いる〕、しかし、さらに完全なものの中に。


@1 This § is a later addition written after 4660 but marked for insertion here 注1 ここの文節は4660の後ろに後から追加して書かれた、しかし、ここに挿入するよう記されている


@2 in corpore intra illud 注2 in corpore intra illudintra corpusに換えた


 


(3) 訳文


136 129〔4652番〕以降、人間が霊であること、身体は世の中での役立ちのために彼に仕えること、またしばしば他の個所で、霊が人間の内なるもの、また身体は彼の外なるものであることが言われた。人間彼の身体とがどのようであるか把握しない、身体があたかもを取り巻き、また衣服を着けるかのように霊は身体の内に住むことを、ここから憶測することができる(かもしれない)しかし、人間の霊が身体の中に、全体の中にもそのすべての部分の中にもあること、またそのさらに純粋な実体あること、その運動器官の中にも、感覚器官の中にも、またどこでも他のところに、また身体はその霊にどこでも、その中でその時、世で適当なものとなっている接合する物質であることを知らなければならないこのことが、人間でありまたでの役立ちのために身体えることまた人間なるものであり、身体なるものあることによって意味されるここからもまた、人間死後、同様、活動的なまた感覚のいのちのにいること、さらにまたのように人間しかしさらに完全なもののにいることがらかである

原典講読『最大の人とその対応』 137

 

Continuatio de Correspondentia cum Maximo Homine,


hic de Correspondentia Gustus et linguae, et quoque Faciei cum illo


続き、「最大の人」との対応について


ここに、味覚と舌の対応について、そしてまた彼と顔の〔対応〕


 


(1) 原文「4791番」


137 Lingua introitum praebet ad pulmones, et quoque ad ventriculum, {1} ita repraesentat sicut atrium ad spiritualia et ad caelestia, ad spiritualia quia ministrat pulmonibus et inde loquelae, ad caelestia quia ministrat ventriculo qui alimenta praebet sanguini et cordi; quod pulmones correspondeant spiritualibus et cor caelestibus, videatur n. 3635, 3883-3896; quapropter lingua in genere correspondet affectioni veri, seu illis in Maximo Homine qui in affectione veri sunt, et postmodum in affectione boni ex vero; qui itaque amant Verbum Domini, et inde desiderant cognitiones veri et boni, illi ad provinciam illam pertinent; sed cum differentia, quod sint qui ad ipsam linguam, qui ad laryngem et tracheam, qui ad guttura, etiam qui ad gingivas, tum qui ad labra; nam ne quidem minimum apud hominem datur cum quo non est correspondentia. [2] Quod illi qui in affectione veri sunt, ad provinciam illam in lato sensu intellectam pertineant, pluries datum est experiri, et hoc per manifestum influxum nunc in linguam et nunc in labra, cum quibus etiam loqui datum est; et observatum quod etiam quidam interioribus linguae et labrorum correspondeant, et quidam exterioribus; qui exteriora vera cum affectione solum recipiunt, non autem interiora, {2}at haec tamen non rejiciunt, illorum operationem sensi non in linguae interiora sed in exteriora.


@1 i ac ministrat utrique @2 et


 


(2) 直訳


137 Lingua introitum praebet ad pulmones, et quoque ad ventriculum, {1} ita repraesentat sicut atrium ad spiritualia et ad caelestia, ad spiritualia quia ministrat pulmonibus et inde loquelae, ad caelestia quia ministrat ventriculo qui alimenta praebet sanguini et cordi; 舌そしてまたへの(通路)提供する、〔そして両方える〕このように霊的なものへと天的なものへ、このように表象するポーチ(張り出し玄関・前庭)ように、霊的なものへ、肺に、またここから話すことに仕えるので、天的なものへ、胃に仕えるので、それは血と心臓に食べ物を提供する。


quod pulmones correspondeant spiritualibus et cor caelestibus, videatur n. 3635, 3883-3896; 肺霊的なものにまた心臓天的なものに対応することは3635, 3883-3896番〔12、36~49〕に見られる。


quapropter lingua in genere correspondet affectioni veri, seu illis in Maximo Homine qui in affectione veri sunt, et postmodum in affectione boni ex vero; そのために、舌全般的真理情愛対応するすなわち、「最大人」らにその真理情愛にいるまたその後、真理からのの情愛の中に。


qui itaque amant Verbum Domini, et inde desiderant cognitiones veri et boni, illi ad provinciam illam pertinent; そこで、主のみことばを愛する者は、またここから真理と善の知識を望む、彼らはその領域に属する。


sed cum differentia, quod sint qui ad ipsam linguam, qui ad laryngem et tracheam, qui ad guttura, etiam qui ad gingivas, tum qui ad labra; しかし、相違とともに、その者は舌そのものにいる、その者は咽頭と気管に、ある者はのどに、さらにまたある者は歯ぐきに、なおまたある者は唇に。


nam ne quidem minimum apud hominem datur cum quo non est correspondentia. なぜなら、人間のもとに最小のもの(まるでたいしたことのないもの)は決して存在しないから、それに対応がない。


[2] Quod illi qui in affectione veri sunt, ad provinciam illam in lato sensu intellectam pertineant, pluries datum est experiri, et hoc per manifestum influxum nunc in linguam et nunc in labra, cum quibus etiam loqui datum est; [2] 彼らは、その者は真理の情愛の中にいる、その領域に、広い意味で理解される、属することが、たびたび経験により学ぶことが与えられた、またこのことは明らかな流入によって、時には舌の中にまた時には☆唇の中に、彼らとともに話すことが与えられた。


nunc…nuncは「時には~また時には」という意味です。


et observatum quod etiam quidam interioribus linguae et labrorum correspondeant, et quidam exterioribus; また観察された、さらにまたある者は舌と唇の内的なものに対応する、またある者は外的なものに。


qui exteriora vera cum affectione solum recipiunt, non autem interiora, {2}at haec tamen non rejiciunt, illorum operationem sensi non in linguae interiora sed in exteriora. 情愛とともに真理の外的なものだけを受け入れる者は、しかしながら内的なものは〔受け入れ〕ない、しかし、これらをそれでも退けない、彼らの働き(作用)私は感じた、舌の内的なものの中でなく、しかし、外的なものの中に。


@1 i ac ministrat utrique 注1 ac ministrat utriqueを補うとよい


@2 et 注2 etatに換えた


 


(3) 訳文


137 舌、肺そしてまたへの提供、〔そして両方える〕このように霊的なものと天的なものへ張り出し玄関のように表象する。霊的なものへは、肺に、またここから話すことに仕えるからであり、天的なものへは、血と心臓に食べ物を提供する胃に仕えるからである。肺霊的なものにまた心臓天的なものに対応することは、12、36~49〔3635, 3883-3896番〕に見られる。そのために、舌全般的真理情愛すなわち、「最大人」真理情愛にいるまたその後、真理からの情愛にいる者に対応する。そこで、主のみことばをまたここから真理知識その領域するしかし、相違とともに、〔すなわち〕舌そのものにいる者、咽頭気管のどにさらにまたぐきにいる者、なおまたにいる者〔である〕。なぜなら、人間のもとに対応がないような〕最小のもの(まるでたいしたことのないもの)して存在しないから


[2] 真理情愛にいる、、広意味理解されるその領域することがたびたび経験によりぶことがえられたまたこのことはには中へまたにはへのらかな流入によっていた。らとともにすことがえられ、さらにまたある内的なものにまたある外的なものに対応することが観察された。情愛とともに真理外的なものだけを、けれども内的なものは〔受ないしかしこれらをそれでも退けない(作用)、私内的なもののでなくしかし、外的なもののじた