(1) 原文「3748番」
33 Quidam spiritus qui dum vixit in mundo, inter vulgus eruditum famigeratus, subtilis ingenio ad confirmanda falsa, et admodum crassus quantum ad bona et vera; is putabat sicut prius in mundo, quod omnia sciret, nam tales se credunt sapientissimos, et illos nihil latere, et quales fuerunt in vita corporis, tales sunt in altera vita; {1}omnia enim quae sunt vitae alicujus, hoc est, quae sunt amoris et affectionis, sequuntur illum, et insunt ei sicut anima suo corpori, quia animam suam quoad quale ex illis formavit: ille qui tunc spiritus, ad me venit et mecum locutus est, et quia talis, interrogavi quis plus intelligit, qui multa falsa novit, quam qui paucum veri; respondit qui paucum veri, quia putabat falsa quae novit fuisse vera, et sic quod sapiens; [2] ratiocinari dein voluit de Maximo Homine, et de influxu in singula hominis inde, sed cum nihil intellexit de eo, dicebam ei, quomodo intelligit quod cogitatio quae est spiritualis, moveat totam faciem, et sistat {2}sui vultum; et quoque moveat omnia organa loquelae, et hoc distincte ad perceptionem spiritualem ejus cogitationis; et quod voluntas moveat musculos totius corporis, et millia fibrarum quae sparsae sunt, ad unam actionem, cum illud spirituale sit quod movet, et hoc corporeum quod movetur; sed nescivit quid responderet locutus {3} porro de conatu, num sciat quod conatus producat actus et motus, et quod actui et motui insit conatus ut existat et subsistat; dixit quod hoc nesciret; quare dictum ei, quomodo tunc velit ratiocinari cum ne quidem sciat principia, et quod tunc se habeat ratiocinatio sicut pulvis sparsus nullius cohaerentiae, quem falsa {4} dissipant ita ut tandem nihil sciat, ita nihil credat.
@1 nam omnia @2 ejus @3 i sum @4 i tunc
(2) 直訳
33 Quidam spiritus qui dum vixit in mundo, inter vulgus eruditum famigeratus, subtilis ingenio ad confirmanda falsa, et admodum crassus quantum ad bona et vera; ある霊が〔いた〕その者は世の中で生きた時、大衆の間で、学問のある者〔として〕有名〔であった〕、虚偽を確信することに向けて鋭い才気(才能)〔があった〕、また大いに粗雑(鈍い)、どれほど☆、善と真理に向けて(について)。
☆ quandumには「感嘆」の意味があります。
is putabat sicut prius in mundo, quod omnia sciret, nam tales se credunt sapientissimos, et illos nihil latere, et quales fuerunt in vita corporis, tales sunt in altera vita; 彼は世の中で以前のように考えた、すべてのことを知っていること、なぜなら、このような者〔であった〕から、自分自身を最も賢いと信じる、また他のものは何も隠れていないこと、また「そのようなものが身体のいのちの中にあった、このようなものが来世の中にある」☆。
☆ この個所の文字通りの直訳です。ここをどのように読みとりますか? 彼の考えている内容であり、今は霊の世界にいるので、「ここにはこのようなものがある」が「そのようなものは世にもあった」ということです。「そのようなもの」の例がその次に述べることです。
{1}omnia enim quae sunt vitae alicujus, hoc est, quae sunt amoris et affectionis, sequuntur illum, et insunt ei sicut anima suo corpori, quia animam suam quoad quale ex illis formavit: というのは、すべてのものは、それらはある者のいのち(生活)に属するから、すなわち、それらは愛と情愛に属する、彼に従う、また彼に内在する、霊魂のようにその身体に、自分の霊魂をそれら〔身体〕からどんなものか(性質)に関して形成したので。
ille qui tunc spiritus, ad me venit et mecum locutus est, et quia talis, interrogavi quis plus intelligit, qui multa falsa novit, quam qui paucum veri; 彼が、その者はその時、霊〔である〕、私にやって来て、私と話した、またこのような者〔であった〕ので、私は質問した、だれがさらに理解するか、多くの虚偽を知っている(知った)者、比べて(よりも)、真理のわずか〔である〕者。
respondit qui paucum veri, quia putabat falsa quae novit fuisse vera, et sic quod sapiens; 〔彼は〕答えた、真理のわずか〔である〕者、〔彼は〕〔自分の〕知った(知っている)虚偽を真理であったと考えたので、またこのように賢明〔である〕こと。
[2] ratiocinari dein voluit de Maximo Homine, et de influxu in singula hominis inde, sed cum nihil intellexit de eo, dicebam ei, quomodo intelligit quod cogitatio quae est spiritualis, moveat totam faciem, et sistat {2}sui vultum; [2] その後、「最大の人」について推論することを欲した、またここから人間の個々のものの中への流入について、しかし、そのことについて何も理解しなかったからには☆、私は彼に言った、どのように理解するのか、思考が、それは霊的なものである、顔全体を動かすこと、またその顔つきを見せる(もたらす)。
☆ cumはたいていの場合「~とき」と訳せますが、「~である点から見ると」という意味もあります。
et quoque moveat omnia organa loquelae, et hoc distincte ad perceptionem spiritualem ejus cogitationis; そしてまた、言葉のすべての器官を動かす、またこれを思考のその霊的なものの知覚に向けて明瞭に〔動かす〕。
et quod voluntas moveat musculos totius corporis, et millia fibrarum quae sparsae sunt, ad unam actionem, cum illud spirituale sit quod movet, et hoc corporeum quod movetur; また、意志は全身の筋肉を動かす、また無数の繊維は、それらは散在している、一つの行動へ向けて、そのとき、その〔前者の〕霊的なものである、動かすものは、またこの〔後者の〕身体〔である〕、動かされるものは☆。
☆ ここの後半はポッツの英訳から抜け落ちており、それで柳瀬訳からも抜け落ちています。
sed nescivit quid responderet locutus {3} porro de conatu, num sciat quod conatus producat actus et motus, et quod actui et motui insit conatus ut existat et subsistat; しかし、何を答える(未来)か知らなかった、さらにコナトゥスについて話された、コナトゥスが活動と運動を生み出すことを知っているかどうか、また活動と運動にコナトゥスが内在すること、〔活動と運動が〕存在するようになり、存続するために。
dixit quod hoc nesciret; 言った、このことを知らないこと。
quare dictum ei, quomodo tunc velit ratiocinari cum ne quidem sciat principia, et quod tunc se habeat ratiocinatio sicut pulvis sparsus nullius cohaerentiae, quem falsa {4} dissipant ita ut tandem nihil sciat, ita nihil credat. それゆえ、彼に言われた、その時、どのように推論することを欲するのか、決して原理を知らないとき、またその時、推論はちりのように散在する(ばらばらになる)何も密着しない(首尾一貫しない)で、それを虚偽はこのように消散させる、ついに何も知らないように、そのように何も信じない。
@1 nam omnia注1 nam omniaをomnia enimに換えた
@2 ejus 注2 ejusをsuiに換えた
@3 i sum 注3 sumを補うとよい
@4 i tunc 注4 tuncを補うとよい
(3) 訳文
33 世で生きた時、大衆の間で、学問のある者として有名であり、虚偽を確信することに鋭い才気がありた〕、また善と真理に向けては何ともに大いに鈍い霊がいた。彼は世で以前のように、すべてのことを知っていると考えた、なぜなら、自分自身を最も賢い、また〔自分の前に〕隠されていないものは何もない、また身体のいのちの中にあったようなものは、来世の中にもある、と信じるような者であったから。というのは、ある者のいのち(生活)に属するすべてのものは、すなわち、愛と情愛に属するものは、彼に従い、また自分の霊魂をそれらの身体から、どんなものか形成したので、彼に、霊魂のようにその身体に内在するから。
その時に霊であった彼が、私にやって来て、私と話した。またこのような者であったので、私は、真理がわずかである者と多くの虚偽を知っている者と比べて、より理解する者はだれか、と質問した。〔彼は〕真理がわずかである者、と答えた。〔彼は〕〔自分の〕知っている虚偽を真理である、またこのように賢明である、と思ったからである。
[2] 彼は、その後、「最大の人」について、またここから人間の個々のものの中への流入について推論することを欲した。しかし、そのことについて何も理解しなかったので、私は彼に言った。霊的なものである思考が、顔全体を動かし、またその顔つきを見せることを、そしてまた、言葉のすべての器官を、またこれを思考のその霊的なものの知覚に向けて明瞭に動かすことを、また、意志は全身の筋肉を、また散在している無数の繊維を一つの行動へ向けて動かすことを、どのように理解しているのか、と。そのとき、動かすものは霊的なものであり、また動かされるものはこの身体である。しかし、彼は何を答えるべきか知らなかった。さらにコナトゥスについて、コナトゥスが活動と運動を生み出すこと、また活動と運動が存在するようになり、存続するために、活動と運動にコナトゥスが内在することを知っているかどうか、話された。彼は、このことを知らない、と言った。それゆえ、彼に言われた。原理を何も知らない時、どのようにして推論することを欲するのか、その時、推論は首尾一貫しないで、ちりのようにばらばらになり、その推論を虚偽は、ついに何も知らないように、そのように何も信じないように消散させる。