原典講読『最大の人とその対応』 32

 

(1) 原文「3747番」


32 Locutus sum aliquoties cum spiritibus de eruditis nostri saeculi, quod nihil sciant quam distinguere hominem in internum et externum, et hoc non ex reflexione ad interiora cogitationum et affectionum apud se, sed ex Verbo Domini; et quod usque nesciant quid internus homo, et magis quod plures dubitent num sit, et quoque negent, ex causa quia non vivunt vitam interni sed externi hominis; et quod multum eos seducat, quod animalia bruta appareant illis similia quoad organa, viscera, sensus, appetitus et affectus: et dictum quod eruditi minus sciant de talibus quam simplices, et quod usque videantur sibi multo plura scire; disceptant enim de commercio animae et corporis, immo de ipsa anima quid sit, cum tamen simplices sciunt quod anima sit internus homo, et quod sit spiritus ejus qui post mortem corporis victurus est, tum quod sit ipse homo qui in corpore; [2] praeterea quod eruditi plus quam simplices assimilent se brutis, et adscribant omnia naturae et vix quicquam Divino; tum quod non reflectant quod homo, secus ac bruta animalia, possit cogitare de caelo et de Deo, ac sic elevari supra se, consequenter per amorem conjungi Domino, ac ita quod post mortem non possint quin vivant in aeternum; et quod {1}imprimis ignorent quod omnia et singula apud hominem dependeant per caelum a Domino, et quod caelum sit Maximus Homo cui correspondent omnia et singula quae in homine, et quoque singula quae in natura; et forte cum haec audituri et lecturi, quod illis talia paradoxa erunt ut nisi experientia confirmaret, rejicerent sicut quoddam phantasticum; similiter cum audituri {2} quod tres gradus vitae in homine sint sicut sunt tres gradus vitae in caelis, hoc est, tres caeli, et quod homo tribus caelis ita correspondeat ut sit in imagine ipse parvulum caelum cum in vita boni et veri est, et per illam vitam imago Domini. [3] Instructus sum de gradibus illis vitae, quod ultimus gradus vitae sit qui externus {3}seu naturalis homo vocatur, per quem homo similis est animalibus quoad concupiscentias et phantasias; quodque alter gradus sit qui internus et rationalis homo dicitur, per quem homo supra animalia est, nam per illum cogitare et velle potest {4} bonum et verum, et imperare naturali homini, ejus concupiscentias et inde phantasias inhibendo et quoque rejiciendo, et insuper {5}intra se de caelo, immo de Divino, reflectendo, quod animalia bruta prorsus nequeunt. Quod tertius gradus vitae sit qui ignotissimus homini, et quod sit usque ille per quem Dominus in mentem rationalem influit, unde ei facultas cogitandi sicut homo, et unde ei conscientia, et unde ei perceptio boni et veri, et quoque a Domino elevatio {6} versus Se: sed haec remota sunt ab eruditorum hujus saeculi ideis, qui modo disceptant num sit, et tamdiu {7} non scire possunt quod sit, et minus quid sit.


@1 alte @2 i sint @3 et @4 i quod @5 supra @6 i usque @7 i prorsus


 


(2) 直訳


32 Locutus sum aliquoties cum spiritibus de eruditis nostri saeculi, quod nihil sciant quam distinguere hominem in internum et externum, et hoc non ex reflexione ad interiora cogitationum et affectionum apud se, sed ex Verbo Domini; 私数回、霊たちとたちの世紀(時代)学問のある(学者)たちについて話した、何も知らないこと、人間が内なるものと外なるものに区別されること以外に、またこのことを熟考からではない、自分自身のもとの思考と情愛の内的なものによってから、しかし、主のみことばから。


et quod usque nesciant quid internus homo, et magis quod plures dubitent num sit, et quoque negent, ex causa quia non vivunt vitam interni sed externi hominis; またそれでも知らないこと、何が内なる人か、またさらに多くの者は存在するかどうか疑っていること、そしてまた否定する、理由から、人間の内なるものにでなく、しかし外なるものに生きるので。


et quod multum eos seducat, quod animalia bruta appareant illis similia quoad organa, viscera, sensus, appetitus et affectus: またくのものが彼らを誤りへ導く(迷わす)、動物の獣が彼らに同様に見えること、器官、内臓、感覚、欲望(食欲など)と情愛に関して。


et dictum quod eruditi minus sciant de talibus quam simplices, et quod usque videantur sibi multo plura scire; またわれた、学問のある(学者)たちはよりなくることこれらのものについて単純(無学)たちよりもまたそれでも自分自身られることもっとくのものを知っていること。


disceptant enim de commercio animae et corporis, immo de ipsa anima quid sit, cum tamen simplices sciunt quod anima sit internus homo, et quod sit spiritus ejus qui post mortem corporis victurus est, tum quod sit ipse homo qui in corpore; というのは、〔彼らは〕霊魂と身体の相互作用(交流)について論ずるから、それどころか霊魂そのものについて何であるか、そのときそれでも、単純(無学)な者たちは霊魂が内なる人であることを知っている、また彼の霊は身体の死後に生きるものであること、なおまた人間そのものがあること、その者が身体の中に。


[2] praeterea quod eruditi plus quam simplices assimilent se brutis, et adscribant omnia naturae et vix quicquam Divino; [2] さら(加えて)学問のある(学者)たちは単純(無学)な者たちよりもより多く自分自身を獣に似たものとして扱う(なぞらえる)、またすべてのものを自然に帰する、またほとんど何も神性に〔帰さ〕ない。


tum quod non reflectant quod homo, secus ac bruta animalia, possit cogitare de caelo et de Deo, ac sic elevari supra se, consequenter per amorem conjungi Domino, ac ita quod post mortem non possint quin vivant in aeternum; なおまた、熟考しないこと、人間は動物の獣とは異なって、天界についてと神について考えることができること、そしてこのように自分自身の上に高揚されること、したがって愛によって主に結合されること、そしてこのように死後、永遠に生き〔ることが〕できないのではないこと。


et quod {1}imprimis ignorent quod omnia et singula apud hominem dependeant per caelum a Domino, et quod caelum sit Maximus Homo cui correspondent omnia et singula quae in homine, et quoque singula quae in natura; また、特に〔大いに☆〕知らないこと、人間のもとのすべてと個々のものは主から天界を通して従属している(たれさがっている)こと、また、天界は「最大の人」であること、それに人間の中のすべてと個々のものは対応する、そしてまた個々のものは、それらは自然の中の。


ここは「大いに」もありうると思います〔脚注参照〕。


et forte cum haec audituri et lecturi, quod illis talia paradoxa erunt ut nisi experientia confirmaret, rejicerent sicut quoddam phantasticum; またおそらく、これらのことを聞かされ、また読まされるとき、彼らにこのようなものは背理☆となるであろう、経験が確信させないなら、ある空想のように退けるように。


パラドックスとは逆説であり、これは一見矛盾または不合理であっても、じつは正しい説を意味します。それで、スヴェーデンボリのこの言葉の用い方は間違いです。スヴェーデンボリの著作に限っては「背理・矛盾」と訳すのが正しくなります。ある人間がある言葉を「辞書通りの意味で用いている」とは限らない実例です。


similiter cum audituri {2} quod tres gradus vitae in homine sint sicut sunt tres gradus vitae in caelis, hoc est, tres caeli, et quod homo tribus caelis ita correspondeat ut sit in imagine ipse parvulum caelum cum in vita boni et veri est, et per illam vitam imago Domini. 同様に、聞かされるとき、人間の中に三つの段階があること、天界の中のいのちの三つの段階のように、すなわち、三つの天界、また人間は三つの天界にこのように対応していること、小さい天界の映像そのものの中にいるように、善と真理のいのち(生活)の中にいるとき、またそれらのいのち(生活)によって主の映像〔の中にいる〕。


[3] Instructus sum de gradibus illis vitae, quod ultimus gradus vitae sit qui externus {3}seu naturalis homo vocatur, per quem homo similis est animalibus quoad concupiscentias et phantasias; [3] 私はこれらのいのちの三つの段階について教えられた、いのちの最後の段階は、それは外なるまたは自然的な人と呼ばれること、それによって人間は動物と似ている、欲望と想像力に関して。


quodque alter gradus sit qui internus et rationalis homo dicitur, per quem homo supra animalia est, nam per illum cogitare et velle potest {4} bonum et verum, et imperare naturali homini, ejus concupiscentias et inde phantasias inhibendo et quoque rejiciendo, et insuper {5}intra se de caelo, immo de Divino, reflectendo, quod animalia bruta prorsus nequeunt. もう一つの段階もまたある、それは内なるまた理性的な人と呼ばれる、それによって人間は動物の上にいる、なぜなら、それによって善と真理〔であるもの〕を考えることと意志することができるから、また自然的な人を支配する(統制する)こと〔ができる〕、彼の欲望とそこからの想像力を引きとめて(ふさいで)た退けてもまた、また加えて、自分自身の内に☆天界について、それどころか神性について、熟考して、動物の獣がまったくできないこと。


ここは修正しないで「上に」も表現としてありうると思います(脚注参照)


Quod tertius gradus vitae sit qui ignotissimus homini, et quod sit usque ille per quem Dominus in mentem rationalem influit, unde ei facultas cogitandi sicut homo, et unde ei conscientia, et unde ei perceptio boni et veri, et quoque a Domino elevatio {6} versus Se: いのちの第三の段階は、それは人間に最も知られていない、またそれでもそれはそれによって主が理性的な心の中に流入する、ここから彼に人間のように考える能力がある、またここから彼に良心が、またここから彼に善と真理の知覚が、そしてまた主からの高揚がその方に向かって〔までも☆〕。


ここの「やはり(~までも)」は補う必要はないでしょう(脚注参照)


sed haec remota sunt ab eruditorum hujus saeculi ideis, qui modo disceptant num sit, et tamdiu {7} non scire possunt quod sit, et minus quid sit. しかし、これらのことは今世紀(この時代)学問の観念から遠く離れている、存在する(ある)どうか単に論ずる者、またそれだけ長く、存在する(ある)ことを〔まったく〕知ることができない、またまして何であるか。


@1 alte 注1 alteimprimisに換えた


@2 i sint 注2 sintを補うとよい


@3 et 注3 etseuに換えた


@4 i quod 注4 quodを補うとよい


@5 supra 注5 supraintraに換えた


@6 i usque 注6 usqueを補うとよい


@7 i prorsus 注7 prorsusを補うとよい 

原典講読『最大の人とその対応』 33

 

(1) 原文「3748番」


33 Quidam spiritus qui dum vixit in mundo, inter vulgus eruditum famigeratus, subtilis ingenio ad confirmanda falsa, et admodum crassus quantum ad bona et vera; is putabat sicut prius in mundo, quod omnia sciret, nam tales se credunt sapientissimos, et illos nihil latere, et quales fuerunt in vita corporis, tales sunt in altera vita; {1}omnia enim quae sunt vitae alicujus, hoc est, quae sunt amoris et affectionis, sequuntur illum, et insunt ei sicut anima suo corpori, quia animam suam quoad quale ex illis formavit: ille qui tunc spiritus, ad me venit et mecum locutus est, et quia talis, interrogavi quis plus intelligit, qui multa falsa novit, quam qui paucum veri; respondit qui paucum veri, quia putabat falsa quae novit fuisse vera, et sic quod sapiens; [2] ratiocinari dein voluit de Maximo Homine, et de influxu in singula hominis inde, sed cum nihil intellexit de eo, dicebam ei, quomodo intelligit quod cogitatio quae est spiritualis, moveat totam faciem, et sistat {2}sui vultum; et quoque moveat omnia organa loquelae, et hoc distincte ad perceptionem spiritualem ejus cogitationis; et quod voluntas moveat musculos totius corporis, et millia fibrarum quae sparsae sunt, ad unam actionem, cum illud spirituale sit quod movet, et hoc corporeum quod movetur; sed nescivit quid responderet locutus {3} porro de conatu, num sciat quod conatus producat actus et motus, et quod actui et motui insit conatus ut existat et subsistat; dixit quod hoc nesciret; quare dictum ei, quomodo tunc velit ratiocinari cum ne quidem sciat principia, et quod tunc se habeat ratiocinatio sicut pulvis sparsus nullius cohaerentiae, quem falsa {4} dissipant ita ut tandem nihil sciat, ita nihil credat.


@1 nam omnia @2 ejus @3 i sum @4 i tunc


 


(2) 直訳


33 Quidam spiritus qui dum vixit in mundo, inter vulgus eruditum famigeratus, subtilis ingenio ad confirmanda falsa, et admodum crassus quantum ad bona et vera; あるいたそのきた時、大衆の間で、学問のある者〔として〕有名〔であった〕、虚偽を確信することに向けて鋭い才気(才能)〔があった〕、また大いに粗雑(鈍い)、どれほど☆、善と真理に向けて(について)


quandumには「感嘆」の意味があります。


is putabat sicut prius in mundo, quod omnia sciret, nam tales se credunt sapientissimos, et illos nihil latere, et quales fuerunt in vita corporis, tales sunt in altera vita; 彼以前のようにえたすべてのことをっていること、なぜなら、このような者〔であった〕から、自分自身を最も賢いと信じる、また他のものは何も隠れていないこと、また「そのようなものが身体のいのちの中にあった、このようなものが来世の中にある」☆。


この個所の文字通りの直訳です。ここをどのように読みとりますか? 彼の考えている内容であり、今は霊の世界にいるので、「ここにはこのようなものがある」が「そのようなものは世にもあった」ということです。「そのようなもの」の例がその次に述べることです。


{1}omnia enim quae sunt vitae alicujus, hoc est, quae sunt amoris et affectionis, sequuntur illum, et insunt ei sicut anima suo corpori, quia animam suam quoad quale ex illis formavit: というのはすべてのものはそれらはあるのいのち(生活)するからすなわちそれらは情愛する、彼に従う、また彼に内在する、霊魂のようにその身体に、自分の霊魂をそれら〔身体〕からどんなものか(性質)に関して形成したので。


ille qui tunc spiritus, ad me venit et mecum locutus est, et quia talis, interrogavi quis plus intelligit, qui multa falsa novit, quam qui paucum veri; 彼そのはその時、霊〔である〕、私にやって、私したまたこのような者〔であったので、私質問しただれがさらに理解するか、多くの虚偽っている(った)、比べて(よりも)、真理のわずかである〕者。


respondit qui paucum veri, quia putabat falsa quae novit fuisse vera, et sic quod sapiens; 〔彼〕答えた、真理のわずかである〕者、〔彼〕〔自分〕知った(っている)虚偽真理であったとえたので、またこのように賢明〔である〕こと。


[2] ratiocinari dein voluit de Maximo Homine, et de influxu in singula hominis inde, sed cum nihil intellexit de eo, dicebam ei, quomodo intelligit quod cogitatio quae est spiritualis, moveat totam faciem, et sistat {2}sui vultum; [2] その後、「最大人」について推論することをしたまたここから人間個々ものの中への流入について、しかし、そのことについて何も理解しなかったからには☆、私は彼に言った、どのように理解するのか、思考が、それは霊的なものである、顔全体を動かすこと、またその顔つきを見せる(もたらす)


cumはたいていの場合「~とき」と訳せますが、「~である点から見ると」という意味もあります。


et quoque moveat omnia organa loquelae, et hoc distincte ad perceptionem spiritualem ejus cogitationis; そしてまた、言葉のすべての器官を動かす、またこれを思考のその霊的なものの知覚に向けて明瞭に〔動かす〕。


et quod voluntas moveat musculos totius corporis, et millia fibrarum quae sparsae sunt, ad unam actionem, cum illud spirituale sit quod movet, et hoc corporeum quod movetur; また、意志全身筋肉を動かす、また無数の繊維は、それらは散在している、一つの行動へ向けて、そのとき、その〔前者の〕霊的なものである、動かすものは、またこの〔後者の〕身体〔である〕、動かされるものは☆。


ここの後半はポッツの英訳から抜け落ちており、それで柳瀬訳からも抜け落ちています。


sed nescivit quid responderet locutus {3} porro de conatu, num sciat quod conatus producat actus et motus, et quod actui et motui insit conatus ut existat et subsistat; しかし、何を答える(未来)か知らなかった、さらにコナトゥスについて話された、コナトゥスが活動と運動を生み出すことを知っているかどうか、また活動と運動にコナトゥスが内在すること、〔活動と運動が〕存在するようになり、存続するために。


dixit quod hoc nesciret; 言った、このことを知らないこと。


quare dictum ei, quomodo tunc velit ratiocinari cum ne quidem sciat principia, et quod tunc se habeat ratiocinatio sicut pulvis sparsus nullius cohaerentiae, quem falsa {4} dissipant ita ut tandem nihil sciat, ita nihil credat. それゆえ、彼に言われた、その時、どのように推論することを欲するのか、決して原理を知らないとき、またその時、推論はちりのように散在する(ばらばらになる)何も密着しない(首尾一貫しない)で、それを虚偽はこのように消散させる、ついに何も知らないように、そのように何も信じない。


@1 nam omnia1 nam omniaomnia enimに換えた


@2 ejus 注2 ejussuiに換えた


@3 i sum 注3 sumを補うとよい


@4 i tunc 4 tuncを補うとよい


 


(3) 訳文


33 世きた時、大衆の間で、学問のある者として有名であり、虚偽を確信することに鋭い才気がありた〕、また善と真理に向けては何ともに大いに鈍いがいた。彼以前のようにすべてのことをっているとえた、なぜなら、自分自身を最も賢い、また〔自分の前に〕隠されていないものは何もない、また身体のいのちの中にあったようなものは、来世の中にもある、と信じるような者であったから。というのはあるのいのち(生活)するすべてのものはすなわち、愛情愛するものは、彼に従い、また自分の霊魂をそれらの身体から、どんなものか形成したので、彼に、霊魂のようにその身体に内在するから。


その時に霊であった、私にやって、私したまたこのようなであったので、私、真理がわずかである者と多くの虚偽っていると比べてより理解する者はだれか、と質問した。〔彼〕真理がわずかである者、と答えた。〔彼〕〔自分っている虚偽真理である、またこのように賢明である、思ったからである。


[2] 彼は、その後、「最大人」についてまたここから人間個々ものの中への流入について推論することをした。しかし、そのことについて何も理解しなかったので、私は彼に言った。霊的なものである思考が、顔全体を動かし、またその顔つきを見せることを、そしてまた、言葉のすべての器官を、またこれを思考のその霊的なものの知覚に向けて明瞭に動かすことを、また、意志全身筋肉を、また散在している無数の繊維を一つの行動へ向けて動かすことを、どのように理解しているのか、と。そのとき、動かすものは霊的なものであり、また動かされるものはこの身体である。しかし、彼は何を答えるべきか知らなかった。さらにコナトゥスについて、コナトゥスが活動と運動を生み出すこと、また活動と運動が存在するようになり、存続するために、活動と運動にコナトゥスが内在することを知っているかどうか、話された。彼は、このことを知らない、と言った。それゆえ、彼に言われた。原理を何も知らない時、どのようにして推論することを欲するのか、その時、推論は首尾一貫しないで、ちりのようにばらばらになり、その推論を虚偽は、ついに何も知らないように、そのように何も信じないように消散させる。