(1) 原文「1016番」
74 Quoniam odium est ignis infernalis, patet quod id removendum sit, antequam amor, qui est ignis caelestis, potest influere, et per lucem a se vivificare hominem; et infernalis ille ignis nullatenus removeri potest, nisi homo sciat unde odium, et quid odium, et postea id aversetur et fugiat. Unicuique homini ex hereditate est odium contra proximum; nam omnis homo in amorem sui et mundi nascitur; quare odium capit, et ex illo ignescit contra omnes qui non unum cum illo faciunt et ei favent, imprimis qui ejus concupiscentiis obstant; nemo enim potest se super omnia amare, et simul amare Dominum; et nemo potest mundum super omnia amare et simul amare proximum; quia nemo potest duobus dominis simul servire, quin unum contemnat et odio habeat, alterum honoret et amet. Odium est imprimis apud illos qui in amore imperandi super omnes sunt; apud reliquos est inimicitia.
Dicetur etiam quid odium. Odium in se habet ignem, qui est conatus occidendi hominem; ignis ille manifestatur per iram: datur quasi odium et inde ira apud bonos contra malum, at non est odium sed aversatio pro malo, nec est ira sed est zelus pro bono, in quibus intus latet ignis caelestis; nam aversantur malum, et quasi irascuntur proximo, ut malum removeant, et sic bono proximi consulant.
(2) 直訳
Quoniam odium est ignis infernalis, patet quod id removendum sit, antequam amor, qui est ignis caelestis, potest influere, et per lucem a se vivificare hominem; 憎しみは地獄の火であるので、それは遠ざけられなくてはならないことが明らかである、愛が、それは天界の火である、流入することができる前に、またそれ自体の光によって人間を生き生きとさせること。
et infernalis ille ignis nullatenus removeri potest, nisi homo sciat unde odium, et quid odium, et postea id aversetur et fugiat. またこの憎しみの火は決して遠ざけられることができない、人間が知らないなら、どこから憎しみが、また何が憎しみか、またその後、それを退け、避ける。
Unicuique homini ex hereditate est odium contra proximum; それぞれの人間に遺伝から隣人に対する憎しみがある。
nam omnis homo in amorem sui et mundi nascitur; なぜなら、すべての人間は自己と世への愛の中に生まれているから。
quare odium capit, et ex illo ignescit contra omnes qui non unum cum illo faciunt et ei favent, imprimis qui ejus concupiscentiis obstant; それゆえ、憎しみを得ている、またそれ〔憎しみ〕からすべての者に対して火がつく、彼と一緒にならない者、また彼に好意を持つ、特に、彼の欲望を妨害する(じゃまする)者。
nemo enim potest se super omnia amare, et simul amare Dominum; というのは、だれも自分自身をすべての者にまさって愛することができないから、また同時に主を愛すること。
et nemo potest mundum super omnia amare et simul amare proximum; また、だれも世をすべてのものにまさって愛することができない、また同時に隣人を愛すること。
quia nemo potest duobus dominis simul servire, quin unum contemnat et odio habeat, alterum honoret et amet. だれも二人の主人に同時に仕えることができないからである、ある者を軽蔑する、また憎む、もう一人の者を尊敬する、また愛する〔こと〕なしに。
Odium est imprimis apud illos qui in amore imperandi super omnes sunt; 憎しみは特に彼らのもとにある、すべての者の上に支配する愛の中にいる者。
apud reliquos est inimicitia. 他の者のもとで、敵意である。
Dicetur etiam quid odium. 何が憎しみかもまた言われる。
Odium in se habet ignem, qui est conatus occidendi hominem; 憎しみは本質的に(それ自体の中に)火を持っている、それは人間を殺すコナトゥス(努力)である。
ignis ille manifestatur per iram: その火は怒りによって明らかにされる。
datur quasi odium et inde ira apud bonos contra malum, at non est odium sed aversatio pro malo, nec est ira sed est zelus pro bono, in quibus intus latet ignis caelestis; 善い者のもとにいわば悪☆に対する憎しみとそこからの怒りが存在する、しかし、憎しみでなく、(しかし、)悪のための反感である、また怒りでもなく、(しかし、)善のための熱意である、それらの中に天界の火が隠れている。
☆ この「悪」は「悪い者」の訳も十分考えられます。どちらとするかは文脈に、また訳者の論理(読解力)によります。すなわち、男性(の実詞)ととらえれば「悪い者」であり、中性(の実詞)ととらえれば「悪」であり、両者とも語形は同じだからです。それでも、どちらとは決めつけないで両方の意味を含んでいると思って読むのがよいと思います。これはvitaに「いのち」と「生活」の意味があるのとほぼ共通です。vitaの場合、心の中にあるときが「いのち」、それが外面に出るとき「生活」です。malusも抽象的に(心で)とらえれば「悪」、その悪を実行する(外面に出した)者が「悪い者」であり、その両方の意味があり、どうとらえるか、とらえ方の問題ということです。
nam aversantur malum, et quasi irascuntur proximo, ut malum removeant, et sic bono proximi consulant. なぜなら、悪☆を退ける、またいわば隣人☆を怒るから、悪を遠ざけるために、またこのように隣人に(を)思いやる。
☆ 実は訳していて、ここに「悪」がでてきて、その後ろに「隣人」があり、これと対比させれば、ここは「悪い者」が文脈からは正しくなります。それで、直前の文の「悪」をいったんは「悪」としたのですが、ここは「悪い者」が正しいな、と思いました。しかし、ここの文がなければその前の文は「悪」のままで十分に通用します。それで、直さずに、注釈としたのでした。
(3) 訳文(『黙示録講解』1016番)
74 憎しみは地獄の火であるので、それは、天界の火である愛がそれ自体の光によって人間を生き生きとさせ、流入することができる前に、遠ざけられなくてはならないことが明らかである。またこの憎しみの火は、憎しみがどこから、また憎しみとは何か、人間が知らないなら、またその後、それを退け、避けないなら、決して遠ざけられることができない。
それぞれの人間に遺伝から隣人に対する憎しみがある。なぜなら、すべての人間は自己と世への愛の中に生まれているから。それゆえ、憎しみを得ており、またその憎しみから、彼と一緒に、また彼に好意を持たない者、特に、彼の欲望をじゃまするすべての者に対して火がつく。というのは、だれも自分自身をすべての者にまさって愛し、また同時に主を愛することができないし、また、だれも世をすべてのものにまさって愛し、また同時に隣人を愛することができないから。だれも、ある者を軽蔑し、憎み、もう一人の者を尊敬し、愛さないで、二人の主人に同時に仕えることができないからである。憎しみは特に、すべての者を支配する愛の中にいる者のもとにある。他の者のもとでは、敵意である。
憎しみとは何かもまた言われる。憎しみはそれ自体の中に火を持っており、それは人間を殺すコナトゥス(努力)である。その火は怒りによって明らかにされる。善い者のもとにいわば悪(い者)に対する憎しみとそこからの怒りが存在するが、しかし、憎しみでなく、悪のための反感であり、また怒りでもなく、善のための熱意であり、それらの中に天界の火が隠れている。なぜなら、悪を遠ざけ、このように隣人を思いやるために、悪(い者)を退け、いわば隣人に怒るから。
(1) 原文「1017番」
75 Quando homo abstinet ab odio, ac illud ut diabolicum aversatur et fugit, tunc influit per caelum a Domino amor, charitas, misericordia et clementia, et tunc primum opera quae facit sunt opera amoris et charitatis: opera quae prius fecerat, utcunque bona in externa forma apparuerint, fuerunt omnia opera amoris sui et mundi, in quibus latuit odium si non propterea remunerarentur. Quamdiu odium non remotum est, tamdiu homo est mere naturalis, et homo mere naturalis in omni malo hereditario manet, nec potest spiritualis fieri, antequam odium cum sua radice, quae est amor imperandi super omnes, remotum est; ignis enim caeli, qui est amor spiritualis, non potest influere, quamdiu ignis inferni, qui est odium, obstat et praecludit.
(2) 直訳
Quando homo abstinet ab odio, ac illud ut diabolicum aversatur et fugit, tunc influit per caelum a Domino amor, charitas, misericordia et clementia, et tunc primum opera quae facit sunt opera amoris et charitatis: 人間が憎しみをやめる(慎む)時、そしてそれを悪魔として退ける、また避ける、その時、主からの愛が天界を通して流入する、仁愛、慈悲、また慈悲深さ(柔和)、またその時、初めて働きは、それを行なう、愛と仁愛の働きである。
opera quae prius fecerat, utcunque bona in externa forma apparuerint, fuerunt omnia opera amoris sui et mundi, in quibus latuit odium si non propterea remunerarentur. 働きは、それを以前に行なった、どれほど善に外なる形の中で見えても、すべてのものは自己と世への愛の働きであった、それらの中に、憎しみが隠れていた、もしこの〔働きの〕ために報いられなかったなら。
Quamdiu odium non remotum est, tamdiu homo est mere naturalis, et homo mere naturalis in omni malo hereditario manet, nec potest spiritualis fieri, antequam odium cum sua radice, quae est amor imperandi super omnes, remotum est; 憎しみが遠ざけられないかぎり、それだけ長い間、人間は単に自然的である、また単に自然的な人間は遺伝のすべての悪の中にとどまる、霊的になることもできない、憎しみがその根とともに、それはすべての者の上に支配する愛である、遠ざけられない前に。
ignis enim caeli, qui est amor spiritualis, non potest influere, quamdiu ignis inferni, qui est odium, obstat et praecludit. というのは、天界の火は、それは霊的な愛である、流入することができないから、地獄の火が、それは憎しみである、妨害する(じゃまする)、また閉ざすかぎり。
(3) 訳文(『黙示録講解』1017番)
75 人間が憎しみを慎み、そしてそれを悪魔として退け、避ける時、その時、主からの愛、仁愛、哀れみ、また慈悲深さが天界を通して流入し、またその時に初めて、行なう働きは愛と仁愛の働きである。以前に行なった働きは、どれほど善に外なる形の中で見えても、それらの中に、もしこの働きが報いられないなら、憎しみが隠れてをり、すべてのものは自己と世への愛の働きである。憎しみが遠ざけられないかぎり、それだけ長い間、人間は単に自然的であり、また単に自然的な人間は遺伝のすべての悪の中にとどまり、すべての者を支配する愛である憎しみがその根とともに、遠ざけられない前には、霊的になることもできない。というのは、霊的な愛である天界の火は、憎しみである地獄の火がじゃまし、閉ざすかぎり、流入することができないから。