原典講読『宗教と生活』 73

 

(1) 原文「1015番」


 73 Quoniam odium, quod est velle occidere, est oppositum amori in Dominum, et quoque amori erga proximum, et hi amores faciunt caelum apud hominem, patet quod odium, quia est oppositum, faciat infernum apud illum. Ignis infernalis nec aliud est quam odium; quare etiam inferna apparent sicut in igne tetre rubente secundum quale et quantum odii, et in igne tetre flammante secundum quale et quantum vindictae ex odio.


Quoniam odium et amor sunt sibi e diametro opposita, et quoniam inde odium facit infernum apud hominem, sicut amor facit caelum apud illum, ideo Dominus ita docet,


 


“Si .. obtuleris munus tuum super altare, et apud hoc recordatus fueris quod frater tuus habeat aliquid contra te, relinque ibi munus .. coram altari, et abi, prius reconciliare fratri tuo, et tunc veniens offer munus tuum. Esto benevolentiam iniens cum adversario tuo, dum in via es cum illo; ne quando te tradat adversarius judici, et judex tradat te ministro, et in carcerem conjiciaris; amen dico tibi, non exibis .. donec exsolveris ultimum dodrantem” (Matth. v. 21-26):


 


per “tradi judici, et a judice ministro, et ab hoc in carcerem conjici,” describitur status hominis qui in odio est post mortem, ex eo quod in odio contra fratrem fuerat in mundo; et per “carcerem” intelligitur infernum, et per “exsolvere ultimum dodrantem” significatur poena, quae vocatur ignis aeternus.


 


(2) 直訳


Quoniam odium, quod est velle occidere, est oppositum amori in Dominum, et quoque amori erga proximum, et hi amores faciunt caelum apud hominem, patet quod odium, quia est oppositum, faciat infernum apud illum. 憎しみは、それは殺すことを欲することである、主への愛に対立しているので、また隣人に対する愛にも、またこれらの愛は人間のもとに天界をつくる、憎しみは、対立しているので、彼のもとに地獄をつくることが明らかである。


Ignis infernalis nec aliud est quam odium; 地獄の火は憎しみ以外の何らかのものではない。


quare etiam inferna apparent sicut in igne tetre rubente secundum quale et quantum odii, et in igne tetre flammante secundum quale et quantum vindictae ex odio. それゆえ、さらにまた地獄は憎しみの質と量にしたがって赤い忌まわしい火の中に〔ある〕のように見える、また憎しみからの復讐の質と量にしたがって燃えるような忌まわしい火の中に。


Quoniam odium et amor sunt sibi e diametro opposita, et quoniam inde odium facit infernum apud hominem, sicut amor facit caelum apud illum, ideo Dominus ita docet, 憎しみと愛は互いに正反対に対立しているので、またここから憎しみは人間のもとに地獄をつくるので、愛が人間のもとに天界をつくるように、それゆえ、主はそのように教えている、


“Si .. obtuleris munus tuum super altare, et apud hoc recordatus fueris quod frater tuus habeat aliquid contra te, relinque ibi munus .. coram altari, et abi, prius reconciliare fratri tuo, et tunc veniens offer munus tuum. 「もし…祭壇の上にあなたの捧げ物(贈り物)をあなたが捧げた☆1、またこの時に☆2、あなたが思い出す、あなたの兄弟があなたに反する何らかのものを持っている(抱いている)こと、そこに捧げ物(贈り物)を残せ…祭壇の上に、また出かけよ、最初にあなたの兄弟と和解されよ☆3、それから(tunc)やって来て、あなたの捧げ物(贈り物)を捧げよ☆4


1 obtulerisの辞書形はofferoです。その完了形はobtuli。不規則動詞fero「運ぶ」の変化を知っていれば見当がつきますが、初心者にはむずかしいかもしれません。


2 apudに「~の時」の意味があります。


3 reconsiliareは命令法、受動態です。しかし、「受身の命令」のような語法が日本語にあるのでしょうか? 可能かもしれませんが、その具体的な表現はどんなものでしょうか? 「(相手から)和解される、ように、しろ」でしょうが、結局「和解しなさい」と同じになってしまいます。


4 offerは英語「提供する」と同じ形をしています。ちょっと妙な形ですが命令形です。offeroの不定法がofferreであり、そこから-reを除いたものです。


Esto benevolentiam iniens cum adversario tuo, dum in via es cum illo; あなたは〔~で〕あれ☆1、あなたの敵対者と好意に入る☆2、あなたが彼と道の中(途中に)る時。


1 estosumの命令法、2人称単数の未来形です。


2 ここを意訳すれば「仲直りをせよ」です。


ne quando te tradat adversarius judici, et judex tradat te ministro, et in carcerem conjiciaris; その時、あなたを敵対者が裁判官に渡さないように、また裁判官があなたを召使いに渡す、また牢の中にあなたが投げ込まれる(接続)


amen dico tibi, non exibis .. donec exsolveris ultimum dodrantem” (Matth. v. 21-26): アーメン(まことに)わたしはあなたに言う、あなたは出ない…あなたが最後の〔一〕コドラントを支払う(解く)まで」(マタイ521-26)


per “tradi judici, et a judice ministro, et ab hoc in carcerem conjici,” describitur status hominis qui in odio est post mortem, ex eo quod in odio contra fratrem fuerat in mundo; 「裁判官に渡されること、また裁判官から召使いに、またこの者により牢の中に投げ込まれること」によって、人間の状態が述べられている、死後、憎しみの中にいる者、そのことから、世の中で兄弟に対して憎しみの中にいたこと。


et per “carcerem” intelligitur infernum, et per “exsolvere ultimum dodrantem” significatur poena, quae vocatur ignis aeternus. また「牢」によって地獄が意味される、また「最後の〔一〕コドラントを支払う(解く)こと」によって罰が意味される、それは永遠の火と呼ばれる。


 


(3) 訳文(『黙示録講解』1015)


殺すことを欲することである憎しみが、主への愛に、また隣人に対する愛にも対立し、またこれらの愛は人間のもとに天界をつくるので、憎しみは、対立しているので彼のもとに地獄をつくることが明らかである。地獄の火は憎しみ以外の何ものでもない。それゆえ、さらにまた地獄は憎しみの質と量にしたがって赤い忌まわしい火の中にあるように、また憎しみからの復讐の質と量にしたがって燃えるような忌まわしい火の中にあるように見える。


 


 憎しみと愛は互いに正反対に対立しているので、またここから愛が人間のもとに天界をつくるように、憎しみは人間のもとに地獄をつくるので、それゆえ、主はこのように教えている、


 


 「もし…あなたが祭壇の上にあなたの捧げ物を捧げ、またこの時に、あなたの兄弟があなたに反する何らかのものを抱いていることをあなたが思い出すなら、祭壇の上に、そこに捧げ物を残せ…、また出かけ、最初にあなたの兄弟と和解せよ、それからやって来て、あなたの捧げ物を捧げよ。あなたは、彼と道の途中にいる時、あなたの敵対者と仲良くせよ。その時、敵対者があなたを裁判官に渡し、また裁判官があなたを召使いに渡し、牢の中にあなたが投げ込まれないように。まことに、わたしはあなたに言う、あなたは…あなたが最後の一コドラントを支払うまで、出ない(マタイ521-26)


 


「裁判官に、また裁判官から召使いに渡されること、またこの者により牢の中に投げ込まれること」によって、世の中で兄弟に対して憎しみの中にいたことから、死後、憎しみの中にいる人間の状態が述べられている。また「牢」によって地獄が意味され、「最後の一コドラントを支払うこと」によって永遠の火と呼ばれる罰が意味される。

原典講読『宗教と生活』 74, 75

 

(1) 原文「1016番」


 74 Quoniam odium est ignis infernalis, patet quod id removendum sit, antequam amor, qui est ignis caelestis, potest influere, et per lucem a se vivificare hominem; et infernalis ille ignis nullatenus removeri potest, nisi homo sciat unde odium, et quid odium, et postea id aversetur et fugiat. Unicuique homini ex hereditate est odium contra proximum; nam omnis homo in amorem sui et mundi nascitur; quare odium capit, et ex illo ignescit contra omnes qui non unum cum illo faciunt et ei favent, imprimis qui ejus concupiscentiis obstant; nemo enim potest se super omnia amare, et simul amare Dominum; et nemo potest mundum super omnia amare et simul amare proximum; quia nemo potest duobus dominis simul servire, quin unum contemnat et odio habeat, alterum honoret et amet. Odium est imprimis apud illos qui in amore imperandi super omnes sunt; apud reliquos est inimicitia.


Dicetur etiam quid odium. Odium in se habet ignem, qui est conatus occidendi hominem; ignis ille manifestatur per iram: datur quasi odium et inde ira apud bonos contra malum, at non est odium sed aversatio pro malo, nec est ira sed est zelus pro bono, in quibus intus latet ignis caelestis; nam aversantur malum, et quasi irascuntur proximo, ut malum removeant, et sic bono proximi consulant.


 


(2) 直訳


Quoniam odium est ignis infernalis, patet quod id removendum sit, antequam amor, qui est ignis caelestis, potest influere, et per lucem a se vivificare hominem; 憎しみは地獄の火であるので、それは遠ざけられなくてはならないことが明らかである、愛が、それは天界の火である、流入することができる前に、またそれ自体の光によって人間を生き生きとさせること。


et infernalis ille ignis nullatenus removeri potest, nisi homo sciat unde odium, et quid odium, et postea id aversetur et fugiat. またこの憎しみの火は決して遠ざけられることができない、人間が知らないなら、どこから憎しみが、また何が憎しみか、またその後、それを退け、避ける。


Unicuique homini ex hereditate est odium contra proximum; それぞれの人間に遺伝から隣人に対する憎しみがある。


nam omnis homo in amorem sui et mundi nascitur; なぜなら、すべての人間は自己と世への愛の中に生まれているから。


quare odium capit, et ex illo ignescit contra omnes qui non unum cum illo faciunt et ei favent, imprimis qui ejus concupiscentiis obstant; それゆえ、憎しみを得ている、またそれ〔憎しみ〕からすべての者に対して火がつく、彼と一緒にならない者、また彼に好意を持つ、特に、彼の欲望を妨害する(じゃまする)者。


nemo enim potest se super omnia amare, et simul amare Dominum; というのは、だれも自分自身をすべての者にまさって愛することができないから、また同時に主を愛すること。


et nemo potest mundum super omnia amare et simul amare proximum; また、だれも世をすべてのものにまさって愛することができない、また同時に隣人を愛すること。


quia nemo potest duobus dominis simul servire, quin unum contemnat et odio habeat, alterum honoret et amet. だれも二人の主人に同時に仕えることができないからである、ある者を軽蔑する、また憎む、もう一人の者を尊敬する、また愛する〔こと〕なしに。


Odium est imprimis apud illos qui in amore imperandi super omnes sunt; 憎しみは特に彼らのもとにある、すべての者の上に支配する愛の中にいる者。


apud reliquos est inimicitia. 他の者のもとで、敵意である。


Dicetur etiam quid odium. 何が憎しみかもまた言われる。


Odium in se habet ignem, qui est conatus occidendi hominem; 憎しみは本質的に(それ自体の中に)火を持っている、それは人間を殺すコナトゥス(努力)である。


ignis ille manifestatur per iram: その火は怒りによって明らかにされる。


datur quasi odium et inde ira apud bonos contra malum, at non est odium sed aversatio pro malo, nec est ira sed est zelus pro bono, in quibus intus latet ignis caelestis; 善い者のもとにいわば悪☆に対する憎しみとそこからの怒りが存在する、しかし、憎しみでなく、(しかし、)悪のための反感である、また怒りでもなく、(しかし、)善のための熱意である、それらの中に天界の火が隠れている。


この「悪」は「悪い者」の訳も十分考えられます。どちらとするかは文脈に、また訳者の論理(読解力)よります。すなわち、男性(の実詞)ととらえれば「悪い者」であり、中性(の実詞)ととらえれば「悪」であり、両者とも語形は同じだからです。それでも、どちらとは決めつけないで両方の意味を含んでいると思って読むのがよいと思います。これはvitaに「いのち」と「生活」の意味があるのとほぼ共通です。vitaの場合、心の中にあるときが「いのち」、それが外面に出るとき「生活」です。malusも抽象的に(心で)とらえれば「悪」、その悪を実行する(外面に出した)者が「悪い者」であり、その両方の意味があり、どうとらえるか、とらえ方の問題ということです。


nam aversantur malum, et quasi irascuntur proximo, ut malum removeant, et sic bono proximi consulant. なぜなら、悪☆を退ける、またいわば隣人☆を怒るから、悪を遠ざけるために、またこのように隣人に()思いやる。


実は訳していて、ここに「悪」がでてきて、その後ろに「隣人」があり、これと対比させれば、ここは「悪い者」が文脈からは正しくなります。それで、直前の文の「悪」をいったんは「悪」としたのですが、ここは「悪い者」が正しいな、と思いました。しかし、ここの文がなければその前の文は「悪」のままで十分に通用します。それで、直さずに、注釈としたのでした。


 


(3) 訳文(『黙示録講解』1016)


74 憎しみは地獄の火であるので、それは、天界の火である愛がそれ自体の光によって人間を生き生きとさせ、流入することができる前に、遠ざけられなくてはならないことが明らかである。またこの憎しみの火は、憎しみがどこから、また憎しみとは何か、人間が知らないなら、またその後、それを退け、避けないなら、決して遠ざけられることができない。


 それぞれの人間に遺伝から隣人に対する憎しみがある。なぜなら、すべての人間は自己と世への愛の中に生まれているから。それゆえ、憎しみを得ており、またその憎しみから、彼と一緒に、また彼に好意を持たない者、特に、彼の欲望をじゃまするすべての者に対して火がつく。というのは、だれも自分自身をすべての者にまさって愛し、また同時に主を愛することができないし、また、だれも世をすべてのものにまさって愛し、また同時に隣人を愛することができないから。だれも、ある者を軽蔑し、憎み、もう一人の者を尊敬し、愛さないで、二人の主人に同時に仕えることができないからである。憎しみは特に、すべての者を支配する愛の中にいる者のもとにある。他の者のもとでは、敵意である。


 憎しみとは何かもまた言われる。憎しみはそれ自体の中に火を持っており、それは人間を殺すコナトゥス(努力)である。その火は怒りによって明らかにされる。善い者のもとにいわば悪(い者)に対する憎しみとそこからの怒りが存在するが、しかし、憎しみでなく、悪のための反感であり、また怒りでもなく、善のための熱意であり、それらの中に天界の火が隠れている。なぜなら、悪を遠ざけ、このように隣人思いやるために、悪(い者)退け、いわば隣人に怒るから。


 


(1) 原文「1017番」


 75 Quando homo abstinet ab odio, ac illud ut diabolicum aversatur et fugit, tunc influit per caelum a Domino amor, charitas, misericordia et clementia, et tunc primum opera quae facit sunt opera amoris et charitatis: opera quae prius fecerat, utcunque bona in externa forma apparuerint, fuerunt omnia opera amoris sui et mundi, in quibus latuit odium si non propterea remunerarentur. Quamdiu odium non remotum est, tamdiu homo est mere naturalis, et homo mere naturalis in omni malo hereditario manet, nec potest spiritualis fieri, antequam odium cum sua radice, quae est amor imperandi super omnes, remotum est; ignis enim caeli, qui est amor spiritualis, non potest influere, quamdiu ignis inferni, qui est odium, obstat et praecludit.


 


(2) 直訳


Quando homo abstinet ab odio, ac illud ut diabolicum aversatur et fugit, tunc influit per caelum a Domino amor, charitas, misericordia et clementia, et tunc primum opera quae facit sunt opera amoris et charitatis: 人間が憎しみをやめ(慎む)時、そしてそれを悪魔として退ける、また避ける、その時、主からの愛が天界を通して流入する、仁愛、慈悲、また慈悲深さ(柔和)、またその時、初めて働きは、それを行なう、愛と仁愛の働きである。


opera quae prius fecerat, utcunque bona in externa forma apparuerint, fuerunt omnia opera amoris sui et mundi, in quibus latuit odium si non propterea remunerarentur. 働きは、それを以前に行なった、どれほど善に外なる形の中で見えても、すべてのものは自己と世への愛の働きであった、それらの中に、憎しみが隠れていた、もしこの〔働きの〕ために報いられなかったなら。


Quamdiu odium non remotum est, tamdiu homo est mere naturalis, et homo mere naturalis in omni malo hereditario manet, nec potest spiritualis fieri, antequam odium cum sua radice, quae est amor imperandi super omnes, remotum est; 憎しみが遠ざけられないかぎり、それだけ長い間、人間は単に自然的である、また単に自然的な人間は遺伝のすべての悪の中にとどまる、霊的になることもできない、憎しみがその根とともに、それはすべての者の上に支配する愛である、遠ざけられない前に。


ignis enim caeli, qui est amor spiritualis, non potest influere, quamdiu ignis inferni, qui est odium, obstat et praecludit. というのは、天界の火は、それは霊的な愛である、流入することができないから、地獄の火が、それは憎しみである、妨害する(じゃまする)また閉ざすかぎり。


 


(3) 訳文(『黙示録講解』1017)


75 人間が憎しみを慎み、そしてそれを悪魔として退け、避ける、その時、主からの愛、仁愛、哀れみ、また慈悲深さが天界を通して流入し、またその時に初めて、行なう働きは愛と仁愛の働きである。以前に行なった働きは、どれほど善に外なる形の中で見えても、それらの中に、もしこの働きが報いられないなら、憎しみが隠れてをり、すべてのものは自己と世への愛の働きである。憎しみが遠ざけられないかぎり、それだけ長い間、人間は単に自然的であり、また単に自然的な人間は遺伝のすべての悪の中にとどまり、すべての者を支配する愛である憎しみがその根とともに、遠ざけられない前には、霊的になることもできない。というのは、霊的な愛である天界の火は、憎しみである地獄の火がじゃまし、閉ざすかぎり、流入することができないから。

原典講読『宗教と生活』 76, 77     (ブログ掲載2011年8月3日)

 

PRAECEPTI OCTAVI DECALOGI,


“NON ERIS FALSUS TESTIS.”


十戒の第八戒の


「あなたは偽りの証人であってはならない」


 


(1) 原文「1019番」


  7  Sequitur nunc explicatio


 


PRAECEPTI OCTAVI DECALOGI, “NON ERIS FALSUS TESTIS.”


 


Per “false testari” in sensu proximo significatur mentiri in proximum, vituperando illum falso; in sensu autem interno significatur justum dicere injustum ac injustum dicere justum, confirmando illud per falsa; et in sensu intimo significatur verum et bonum Verbi falsificare, ac vicissim falsum doctrinae verificare, confirmando per fallacias, apparentias, figmenta, scientifica false applicata, sophistica, et similia: ipsae confirmationes et inde persuasiones sunt falsa testimonia, nam sunt falsae testificationes. Inde constare potest quod non modo testis falsus coram judice hic intelligatur, sed etiam ipse judex qui justum facit injustum, et vice versa, pervertendo jus, nam is aeque agit testem falsum sicut ipse testis: similiter omnis homo qui facit ut rectum appareat curvum, ac ut curvum appareat rectum: similiter antistes qui verum Verbi falsificat, et bonum ejus pervertit. Verbo, omnis falsificatio veri, tam spiritualis quam moralis et civilis, quae fit ex corde malo, est falsum testimonium.


 


(2) 直訳


Sequitur nunc explicatio PRAECEPTI OCTAVI DECALOGI, “NON ERIS FALSUS TESTIS.” そこで(今から)解説(説明)が続けられる、十戒の第八戒の「あなたは偽りの証人であってはならない」。


Per “false testari” in sensu proximo significatur mentiri in proximum, vituperando illum falso; 「偽って証言すること」によって、最も近い意味の中で隣人にうそをつく(偽る)ことが意味される、彼を虚偽で侮辱して。


in sensu autem interno significatur justum dicere injustum ac injustum dicere justum, confirmando illud per falsa; けれども、内なる意味の中で正しいもの(公正、ほんとう)を不正(不公平)と言うこと、そして不正を正当と言うことが意味される。


et in sensu intimo significatur verum et bonum Verbi falsificare, ac vicissim falsum doctrinae verificare, confirmando per fallacias, apparentias, figmenta, scientifica false applicata, sophistica, et similia: また最も内なる意味の中で、みことばの真理と善を虚偽化することが意味される、そして逆に教えの虚偽を真理とすること、欺き(ごまかし)、外観(見かけ)、作りごと(虚構)、誤って適用した事実(記憶知)、詭弁(屁理屈)また同様のものによって確信して。


ipsae confirmationes et inde persuasiones sunt falsa testimonia, nam sunt falsae testificationes. 〔これらからの〕確信そのものとそこからの説得が偽りの証言(証人)である。


Inde constare potest quod non modo testis falsus coram judice hic intelligatur, sed etiam ipse judex qui justum facit injustum, et vice versa, pervertendo jus, nam is aeque agit testem falsum sicut ipse testis: ここから明らかにすることができる、裁判官の前の偽りの証人だけが意味されないこと、しかし裁判官のそのものもまた〔意味される〕、その者は正しいものを不正なものにする、また逆に☆、法律をねじまげて、なぜなら、彼も等しく偽りの証人を演じる(〔役割を〕果たす)ら、証人自身のように。


vice virsaで「逆に」という意味です。直訳は「逆転(その)代わりに」。


similiter omnis homo qui facit ut rectum appareat curvum, ac ut curvum appareat rectum: 同様にすべての人間、真っ直ぐなもの(正直者)を曲がったもの☆(不正な者)に見えるようにする者、そして曲がったものを真っ直ぐなものに見えるように。


ここの形容詞curvumがチャドウィックの『レキシコン』にありませんでした。同レキシコンは現在脱稿しています。すなわち、印刷所に回してあります。9月上旬あたりで出版となります。もちろんスヴェーデンボリ出版からです。それで、たった今、原稿修正の連絡を入れました。このような修正が、出版ぎりぎりまで続くと思います。なお、予定価格は2万円程度です。これを高いと見るか安いと見るかは、あなたの考え次第(私見:超廉価)。よかったら連絡を下さい。部数について多少考慮しています(品切れの場合、そんなことは当分ないでしょうが、オンデマンドによる追加注文で2万5千円以上となります)。なお、rectumに「正直な」、curvumに「不正な」という意味があるので、「正直者」、「不正な者」と訳すことも十分可能であり、迷いますが、一般的な議論として置くほうがよいでしょう。


similiter antistes qui verum Verbi falsificat, et bonum ejus pervertit. 同様に高位聖職(指導者)、みことばの真理を偽る(虚偽化する)、またその善を曲げる(悪用する)


Verbo, omnis falsificatio veri, tam spiritualis quam moralis et civilis, quae fit ex corde malo, est falsum testimonium. 一言でいえば、真理のすべての曲解(偽造)は、霊的なものも道徳的で市民的なものも、それが悪の心から行なわれる、偽りの証言(証人)である。


 


(3) 訳文(『黙示録講解』1019)


 今から十戒の第八戒の「あなたは偽りの証人であってはならない」の解説が続けられる。


 「偽って証言すること」によって、最も近い意味では、虚偽で侮辱して隣人にうそをつくことが意味される。けれども、内なる意味では、正しいものを不正と言い、不正を正当と言うことが意味される。また最も内なる意味では、欺き(ごまかし)、外観(見かけ)、作りごと(虚構)、誤って適用した事実(記憶知)、詭弁(屁理屈)また同様のものによって確信して、みことばの真理と善を虚偽化すること、また逆に、教えの虚偽を真理とすることが意味される。〔これらからの〕確信そのものとそこからの説得が偽りの証言(証人)である。ここから、裁判官の前の偽りの証人だけでなく、法律をねじまげて正しいものを不正なものに、またその逆にする裁判官のそのものもまた意味されることを明らかにすることができる、なぜなら、彼も証人自身と等しく偽りの証人を演じるら。真っ直ぐなものを曲がったものに見えるように、そして曲がったものを真っ直ぐなものに見えるようにするすべての者も同様である。みことばの真理を虚偽化し、その善を曲げる高位聖職者も同様である。


 一言でいえば、霊的なものも道徳的で市民的なものも、真理のすべての曲解は、それが悪の心から行なわれるなら、偽りの証言(証人)である。


 


(1) 原文「1020番」


 77 Quando homo a testimoniis falsis in sensu morali et spirituali intellectis abstinet, et illa ut peccata fugit et aversatur tunc a Domino per caelum influit amor veritatis et amor justitiae; et cum homo inde amat veritatem et amat justitiam, tunc amat Dominum, nam Dominus est ipsa veritas et ipsa justitia; et cum homo amat veritatem et justitiam, tunc dici potest quod veritas et justitia illum ament, quia Dominus; inde sermones ejus fiunt sermones veritatis, et opera ejus fiunt opera justitiae.


 


(2) 直訳


Quando homo a testimoniis falsis in sensu morali et spirituali intellectis abstinet, et illa ut peccata fugit et aversatur tunc a Domino per caelum influit amor veritatis et amor justitiae; 人間が、道徳的なまた霊的な意味で理解される偽りの証言をやめる(慎む)時、またそれらを罪として避け、離れる、その時主から天界を通って真理への愛と公正への愛が流入する。


et cum homo inde amat veritatem et amat justitiam, tunc amat Dominum, nam Dominus est ipsa veritas et ipsa justitia; また、人間がここから真理を愛し、公正を愛するとき、その時、主を愛する、なぜなら、主は真理そのものと公正そのものであるから。


et cum homo amat veritatem et justitiam, tunc dici potest quod veritas et justitia illum ament, quia Dominus; また、人間が真理と公正を愛するとき、その時、言われることができる、真理と公正は彼を愛すること、主〔が愛する〕ので。


inde sermones ejus fiunt sermones veritatis, et opera ejus fiunt opera justitiae. ここから彼の談話(説教)は真理の談話(説教)となる、また彼の働きは公正の働きとなる。


 


(3) 訳文(『黙示録講解』1020)


 人間が、道徳的なまた霊的な意味で理解される偽りの証言を慎む時、またそれらを罪として避け、離れる時、主から天界を通って真理への愛と公正への愛が流入する。また、人間がここから真理を愛し、公正を愛する時、主を愛する、なぜなら、主は真理そのものと公正そのものであるから。また、人間が真理と公正を愛する時、真理と公正は彼を愛する、と言われることができる、主〔が愛する〕からである。ここから彼の話しは真理の話しとなり、また彼の働きは公正の働きとなる。

原典講読『宗教と生活』 78     (ブログ掲載2011年8月4日)

 

DE NONO PRAECEPTO,


“NON CONCUPISCES DOMUM PROXIMI.”


第九戒について


「隣人の家を欲しがってはならない」


 


(1) 原文「1021番」


 78 HIC DE NONO PRAECEPTO, “NON CONCUPISCES DOMUM PROXIMI.”


 


Sunt duo amores ex quibus omnes concupiscentiae, sicut rivi a suis fontibus scaturiunt et perenniter emanant; illi amores vocantur amor mundi, et amor sui. Concupiscentia est amor continue volens; nam quod homo amat, hoc continue cupit; sed concupiscentiae sunt amoris mali, at desideria et affectiones sunt amoris boni. Nunc quia amor mundi et amor sui sunt fontes omnium concupiscentiarum, et omnes concupiscentiae malae in his binis ultimis praeceptis prohibentur, sequitur quod nonum praeceptum prohibeat concupiscentias ex amore mundi profluentes, ac decimum praeceptum concupiscentias ex amore sui. Per “non concupiscere domum proximi” intelligitur non concupiscere ejus bona, quae in genere sunt possessiones et opes, et illas per malas artes sibi appropriare: haec concupiscentia est amoris mundi.


 


(2) 直訳


HIC DE NONO PRAECEPTO, “NON CONCUPISCES DOMUM PROXIMI.” ここに第九戒について、「隣人の家を欲しがってはならない」


Sunt duo amores ex quibus omnes concupiscentiae, sicut rivi a suis fontibus scaturiunt et perenniter emanant; 二つの愛がある、それらからすべての(強い)欲望が、流れのようにその泉からわき出る、また永久に流れ出る。


illi amores vocantur amor mundi, et amor sui. それらの愛は世俗愛(世への愛)と呼ばれる、また自己愛(自己への愛)


「世俗愛と自己愛」という訳語について:直訳は「世()の愛」と「自己()愛」です。それぞれ属格ですが、これは「目的格属格」といわれるものであり、「世を愛する」、「自己を愛する」という意味です。また、スヴェーデンボリ神学の中で、ここのように特別な意味合いがあるので「用語・術語」としてある程度、普通の言葉とは異なる言葉を用いる方がよいと思います。それで「世俗愛」また「自己愛」としています。


Concupiscentia est amor continue volens; (強い)欲望は絶えず欲する愛である。


nam quod homo amat, hoc continue cupit; なぜなら、人間が愛するもの、これを絶えず望むから。


sed concupiscentiae sunt amoris mali, at desideria et affectiones sunt amoris boni. しかし、(強い)欲望は悪の愛のものである、しかし、願い(願望)と情愛は善の愛のものである。


Nunc quia amor mundi et amor sui sunt fontes omnium concupiscentiarum, et omnes concupiscentiae malae in his binis ultimis praeceptis prohibentur, sequitur quod nonum praeceptum prohibeat concupiscentias ex amore mundi profluentes, ac decimum praeceptum concupiscentias ex amore sui. そこで(さて)、世俗愛と自己愛がすべての(強い)欲望の泉(源泉)であるので、またすべての悪の(強い)欲望がこれらの二つの最後の戒めの中で禁じられている、~ということになる、第九の戒めが世俗愛から流れ出る(強い)欲望を禁じる、そして第十の戒めが自己愛からの(強い)欲望を〔禁じる〕☆


このことについて「雑論」を述べます。


Per “non concupiscere domum proximi” intelligitur non concupiscere ejus bona, quae in genere sunt possessiones et opes, et illas per malas artes sibi appropriare: 「隣人の家をほしがってはならない」によって彼の財産を欲しがることが意味される、それは全般的に所有物と富である、またそれらを悪い策略(たくらみ)によって自分自身に専有する(自分のものにする)と。


haec concupiscentia est amoris mundi. この(強い)欲望が世俗愛である。


 


(3) 訳文(『黙示録講解』1021)


ここに第九戒について、「隣人の家を欲しがってはならない」


 


泉からわき出て、永久に流れ出る流れのような、すべての欲望のもととなる二つの愛がある。それらの愛は世俗愛、また自己愛と呼ばれる。その欲望は絶えず欲する愛である。なぜなら、人間が愛するものを絶えず望むから。しかし、その欲望は悪の愛のものであるが、願望と情愛は善の愛のものである。


さて、世俗愛と自己愛がすべての欲望の源泉であり、またすべての悪の欲望がこれらの二つの最後の戒めの中で禁じられているので、第九の戒めが世俗愛から流れ出る欲望を禁じ、そして第十戒めが自己愛からの欲望を禁じていることがいえる。「隣人の家をほしがってはならない」によって、全般的に所有物と富である彼の財産を欲しがること、またそれらを悪い策略によって自分自身に専有するとが意味される。この欲望が世俗愛である。


 


(4) 雑論:「十の戒め」について、その分類など、また第四戒について


 十戒について、その分類について異論がある。すなわち、どの戒めが「第~戒」に相当するか、である。スヴェーデンボリが第九、第十戒とするこの戒めは、大部分の教派では第十戒としてひとくくりにされている。確かに、見たところ第十戒は第九戒をもう一度詳しく述べたもの、悪く言えば、繰り返しのようである。「隣人の家を欲しがるな」(第九)、それに続けて「隣人の妻…を欲しがるな(第十)となっているからである。


 それでも、ここのスヴェーデンボリの説明からは、「世俗愛」への戒めが第九、「自己愛」への戒めが第十であるとわかる。ならば、戒めとして分離すべきであろう。


 なお、この分離基準はアウグスティヌスによるもので、それ以後ローマ・カトリック教会もそうしている(スヴェーデンボリがこれに習ったと言えなくもないが)、またルターもこの分類を支持している(ユダヤ教、ギリシヤ正教、改革派は一つとしている)


 普通に見れば、ひとくくりにしてしまいそうであるが、内意からは別ものであるとわかる。ここがスヴェーデンボリの解説のありがたいところである、と思う。


 この講座ではこの後、少しだけであるが十戒の戒め全般について学ぶ。その「十」を眺めると興味深い。全体の構成は「3+1+6」である。最初の三つが神について、第四戒が「父母を敬え」、残り六つが人間に対する禁止命令「~ならない」である。そしてその六つには「理由がない」。すなわち、前半の四つには「~からである」といった「理由」がついている。


ここで理由として「父母を敬え」を考えてみる。それは「主が与えようとされている地で、あなたの齢が長くなるためである」。私は「地」とは「この世の生活」、「齢が長くなる」は「繁栄する」ことだと思う。人生とは何か、私なりに見て来た。孤独死する人もいる、家族に囲まれ、喜ばしい生活を送る者がいる。その違いは何だろう? 結局は「父母を敬うか、どうか」ではなかろうか、と思う。(単なる親孝行とは違うと思うが)「父母を敬う」ような心を持った人が結局「繁栄する」のではなかろうか、父母をないがしろにして、その恩を何も感じずにいたら、幸福が根源から失われる気がする。


 スヴェーデンボリはこの第四戒を「神について」と「人間について」の戒めを結合するもととしている。なるほどそのように思える。内意ではもちろん「父」が主であり、「母」が教会であるが、そうでなくても、その後に理由なしで続く「~してはならない」へ接続させる戒めとしてふさわしいと思う。

原典講読『宗教と生活』 79     (ブログ掲載2011年8月5日)

 

DE DECIMO PRAECEPTO,


“NON CONCUPISCES (SEU APPETES) UXOREM SOCII TUI,


SERVUM AUT ANCILLAM EJUS, BOVEM AUT ASINUM EJUS.”


第十戒について


「あなたの仲間の妻を欲しがってはならない
(または欲してはならない☆)


彼の男奴隷または()女奴隷、彼の牛または()ロバ」


 


ここにはカッコをつけて別語appetoが書かれていますが、へブル原典では第九戒と同じ言葉が使われていますので、これは無視してよいと思います。スヴェーデンボリはなぜこうしたのでしょうか。


なお、へブル原典には文章を区切る記号「サメク」がこの文の前に置かれており、へブル原典からもはっきりと第九戒と第十戒が「別の戒め」であることがわかります。


 


(1) 原文「1022番」


 79 DE DECIMO PRAECEPTO, “NON CONCUPISCES (SEU APPETES) UXOREM SOCII TUI, SERVUM AUT ANCILLAM EJUS, BOVEM AUT ASINUM EJUS.”


 


Hae concupiscentiae sunt ad propria hominis, quia uxor, servus, ancilla, bos et asinus sunt intra domum ejus, et per illa quae intra domum hominis sunt, in sensu spirituali interno intelliguntur propria ejus; nempe, per “uxorem” affectio veri et boni spiritualis, per “servum” et “ancillam” affectio veri et boni rationalis spirituali inservientis, et per “bovem” et “asinum” affectio boni et veri naturalis; hae affectiones per illa significantur in Verbo: sed quia illas affectiones concupiscere et appetere, est velle et cupere subjicere hominem suae potestati, aut facere illum sui juris, inde sequitur quod per concupiscentias ad illas intelligantur concupiscentiae amoris sui, hoc est, amoris imperandi; sic enim propria socii facit sua.


Ex his nunc constat quod concupiscentia noni praecepti sit concupiscentia amoris mundi, et quod concupiscentiae hujus praecepti sint concupiscentiae amoris sui; nam, ut prius dictum est, omnes concupiscentiae sunt amoris, est enim amor qui cupit; et quia bini amores mali sunt, ad quos omnes concupiscentiae se referunt, nempe amor mundi et amor sui, sequitur quod concupiscentia noni praecepti se referat ad amorem mundi, et quod concupiscentiae hujus praecepti se referant ad amorem sui, in specie ad amorem imperandi. (Quod ex binis illis amoribus omnia mala et inde falsa scaturiant, videatur supra, n. 159, 171, 394, 506, 517, 650(d), 950, 951, 973, 982, 1010, 1016; et in Doctrina Novae Hiersolymae, n. 65-83.)






 


(2) 直訳


DE DECIMO PRAECEPTO, “NON CONCUPISCES (SEU APPETES) UXOREM SOCII TUI, SERVUM AUT ANCILLAM EJUS, BOVEM AUT ASINUM EJUS.” 「あなたの仲間☆の妻を欲しがってはならない(または欲してはならない)、彼の男奴隷または()女奴隷、彼の牛または()ロバ」


ここに「仲間socius」とあり、直前の第九戒「隣人」と別語が使われています。へブル原典では同一語であるので、ここでもスヴェーデンボリはなぜ言葉を変えたのでしょうか、別の戒めであることを強調するためでしょうか、だとしたらやりすぎです。ここはへブル原典どおりに「隣人」でよいと思います。


Hae concupiscentiae sunt ad propria hominis, quia uxor, servus, ancilla, bos et asinus sunt intra domum ejus, et per illa quae intra domum hominis sunt, in sensu spirituali interno intelliguntur propria ejus; これらの(強い)望は人間のプロプリウム(固有のもの)へ向けてである、なぜなら、妻、男奴隷、女奴隷、牛とロバは彼の家の中にあり、それらによって、それらは人間の家の内にある、内なる霊的な意味で彼のプロプロウムが意味されるから。


nempe, per “uxorem” affectio veri et boni spiritualis, per “servum” et “ancillam” affectio veri et boni rationalis spirituali inservientis, et per “bovem” et “asinum” affectio boni et veri naturalis; すなわち、「妻」によって霊的な真理と善への情愛が、「男奴隷」と「女奴隷」によって霊的なものに仕える理性的な真理と善への情愛が、また「牛」と「ロバ」によって自然的な善と真理への情愛が〔意味される〕。


hae affectiones per illa significantur in Verbo: これらの情愛がそれらのものによってみことばの中で意味される。


sed quia illas affectiones concupiscere et appetere, est velle et cupere subjicere hominem suae potestati, aut facere illum sui juris, inde sequitur quod per concupiscentias ad illas intelligantur concupiscentiae amoris sui, hoc est, amoris imperandi; しかし、これらの情愛を欲しがること、また欲することは、人間を自分の力の下に置くこと(服従させること)欲し、望むことである、または彼を自分の権利のものにすること、ここから~ということになる、それらへの(強い)望によって自己愛の(強い)望が意味されること、すなわち、支配する愛の〔(強い)望〕。


sic enim propria socii facit sua. というのは、このように仲間のプロプリウム(固有のもの)自分のものにするから。


Ex his nunc constat quod concupiscentia noni praecepti sit concupiscentia amoris mundi, et quod concupiscentiae hujus praecepti sint concupiscentiae amoris sui; そこでこれらから明らかである、第九の戒めの(強い)望が世俗愛の(強い)望であること、またこの戒めの(強い)望が自己愛の(強い)望であること。


nam, ut prius dictum est, omnes concupiscentiae sunt amoris, est enim amor qui cupit; なぜなら、前に言われたように、すべての(強い)望は愛のものであるから、というのは、愛であるから、それは望む。


et quia bini amores mali sunt, ad quos omnes concupiscentiae se referunt, nempe amor mundi et amor sui, sequitur quod concupiscentia noni praecepti se referat ad amorem mundi, et quod concupiscentiae hujus praecepti se referant ad amorem sui, in specie ad amorem imperandi. また、二つの悪の愛があり、それらにすべての(強い)望は関係するので、すなわち、世と自己への愛、~ということになる、第九の戒めの(強い)望が世俗愛に関係すること、またこの戒めの(強い)望が自己愛に関係すること、特に、支配する愛に。


(Quod ex binis illis amoribus omnia mala et inde falsa scaturiant, videatur supra, n. 159, 171, 394, 506, 517, 650(d), 950, 951, 973, 982, 1010, 1016; et in Doctrina Novae Hiersolymae, n. 65-83.) (これらの二つの愛からすべての悪とそこからの虚偽がわき出ることは、上に見られる、159, 171, 394, 506, 517, 650(d), 950, 951, 973, 982, 1010, 1016番。また『新しいエルサレムの教え』の中に、65-83番☆。)


☆ 「自己と世への愛」の章です。


 


(3) 訳文(『黙示録講解』1021)


 「あなたの隣人の妻 、彼の男奴隷または女奴隷、彼の牛またはロバを欲しがってはならない」


 これらは人間のプロプリウムへ向かう望である、なぜなら、妻、男奴隷、女奴隷、牛とロバは彼の家の中にあり、人間の家の内にあるそれらによって、内なる霊的な意味で彼のプロプロウムが意味されるから。すなわち、「妻」によって霊的な真理と善への情愛が、「男奴隷」と「女奴隷」によって霊的なものに仕える理性的な真理と善への情愛が、また「牛」と「ロバ」によって自然的な善と真理への情愛が、それらのものによって、これらの情愛が、みことばの中で意味される。しかし、これらの情愛を欲しがること、また欲することは、人間を自分の力に、または自分の権限に服従させることを欲し、望むことであり、ここから、それらへの望によって自己愛の望、すなわち、支配する愛の望が意味されることがいえる。というのは、このようにして隣人のプロプリウム(固有のもの)自分のものにするから。


そこでこれらから、第九の戒めの望が世俗愛の望であること、またこの〔第十の〕戒めの望が自己愛の望であることが明らかである。なぜなら、前に言われたように、すべての望は愛のものであるから、というのは、望むもの〔その主体〕とは愛であるから。また、二つの悪の愛、すなわち、世と自己への愛があり、それらにすべての望は関係するので、第九戒の望が世俗愛に関係し、またこの〔第十の〕戒めの望が自己愛に、特に、支配する愛に関係することがいえる。


(これらの二つの愛からすべての悪とそこからの虚偽がわき出ることは、前の159, 171, 394, 506, 517, 650(d), 950, 951, 973, 982, 1010, 1016番に、また『新しいエルサレムの教え』の中に、65-83番見られる。)