(1) 原文「974番」
36 Quando homo incipit fugere et aversari mala quia sunt peccata, tunc omnia quae facit bona sunt, et quoque vocari possunt bona opera, cum differentia secundum praestantiam usuum. Nam quae homo facit antequam fugit et aversatur mala ut peccata, sunt opera ab ipso homine, quae, quia in illis est proprium hominis, quod non est nisi quam malum, et est quoque mundus propter quem, ideo sunt mala opera: at illa quae homo facit postquam fugit et aversatur mala ut peccata, sunt opera a Domino, quae, quia in illis est Dominus, et cum Ipso caelum, sunt bona opera. Discrimen operum ab homine et operum a Domino apud hominem, non apparet ad conspectum hominum, sed manifeste ad conspectum angelorum; opera quae ab homine fiunt, sunt sicut sepulcra exterius dealbata, quae intus sunt plena ossibus mortuorum; sunt sicut patinae et pocula exterius mundata, in quibus sunt immunda omnis generis; sunt sicut fructus intus putres, nitente usque externa cute; aut sicut nuces aut sicut amygdalae intus a vermibus corrosae, putamine usque illibato; aut sicut putida meretrix facie pulchra: talia sunt bona opera ab ipso homine; nam utcunque apparent extrinsecus bona, usque tamen intrinsecus scatent impuritatibus omnis generis; nam interiora eorum sunt infernalia, et exteriora apparent sicut caelestia. At vero postquam homo fugit et aversatur mala ut peccata, tunc sunt opera ejus non modo exterius sed etiam interius bona, et eo plus bona quo interius, nam quo interius eo propius Domino; tunc enim sunt sicut fructus quibus sapida caro est, et in quorum medio sunt thecae plurium seminum, ex quibus novae arbores usque ad hortos enasci possunt; sunt omnia et singula in naturali ejus homine sicut ova, ex quibus catervae volatilium produci possunt, et successive implere multum caeli. Verbo, dum homo fugit et aversatur mala sicut peccata, tunc opera quae facit sunt viva; at quae prius fecerat, fuerunt mortua: vivum enim est quod a Domino, ac mortuum quod ab homine.
(2) 直訳
Quando homo incipit fugere et aversari mala quia sunt peccata, tunc omnia quae facit bona sunt, et quoque vocari possunt bona opera, cum differentia secundum praestantiam usuum. 人間が悪を罪であるからと避けること、退けることを始める時、その時、行なわれるすべてのものは善である、また善の働きと呼ばれることもまたできる、役立ちの優越性(優秀さ)にしたがって相違とともに。
Nam quae homo facit antequam fugit et aversatur mala ut peccata, sunt opera ab ipso homine, quae, quia in illis est proprium hominis, quod non est nisi quam malum, et est quoque mundus propter quem, ideo sunt mala opera: なぜなら、人間が悪を罪として避け、退ける前に行なうものは、〔その〕人間自身による働きであるから、それらは、それらの中に人間のプロプリウムがあるので、〔それらは〕悪以外でないなら存在しない、またそれらのために世もまた存在すること、それゆえ、悪の働きである。
at illa quae homo facit postquam fugit et aversatur mala ut peccata, sunt opera a Domino, quae, quia in illis est Dominus, et cum Ipso caelum, sunt bona opera. しかし、それらは、人間が悪を罪として避け、退けた後に行なうもの、主からの働きである、それらは、それらの中に主がいるので、またその方とともに天界が〔ある〕、善の働きである。
Discrimen operum ab homine et operum a Domino apud hominem, non apparet ad conspectum hominum, sed manifeste ad conspectum angelorum; 人間による働きと主から人間のもとの働きとの相違は、人間の視野に見られない、しかし、天使たちの視野にはっきりと〔見られる〕。
opera quae ab homine fiunt, sunt sicut sepulcra exterius dealbata, quae intus sunt plena ossibus mortuorum; 働きは、それは人間により行なわれる、外的に白くされた墓のようである、それは内部に死者の骨で満ちている。
sunt sicut patinae et pocula exterius mundata, in quibus sunt immunda omnis generis; 外的にきれいにされた(清潔にされた)皿と杯のようである、それらの中にすべての種類の不潔なものがある。
sunt sicut fructus intus putres, nitente usque externa cute; 内部に腐った果実のようである、それでも輝いて、外の皮で。
aut sicut nuces aut sicut amygdalae intus a vermibus corrosae, putamine usque illibato; または、堅果☆のよう、またはアーモンドのよう〔である〕、内部に虫によりかじられて、それでも殻(堅い外皮)で損なわれていない。
☆ 堅果とは堅い殻をもった果実、たとえばクリやクルミの実です。
aut sicut putida meretrix facie pulchra: または悪臭のする娼婦のよう〔である〕、顔の美しい。
talia sunt bona opera ab ipso homine; このようなものが、人間自身からの善の働きである。
nam utcunque apparent extrinsecus bona, usque tamen intrinsecus scatent impuritatibus omnis generis; なぜなら、どんなに(どれほど)外側で(外面上)善に見られても、やはりそれでも、内部に(内面的に)すべての種類の不潔(なもの)で満ちているから。
nam interiora eorum sunt infernalia, et exteriora apparent sicut caelestia. なぜなら、それらの内的なものは地獄のものであるから、また外的なものは天界のもののように見える。
At vero postquam homo fugit et aversatur mala ut peccata, tunc sunt opera ejus non modo exterius sed etiam interius bona, et eo plus bona quo interius, nam quo interius eo propius Domino; しかし、けれども、人間が悪を罪として避け、退けた後、その時、彼の働きは外的にだけでなく、しかし内的にもまた善である、また、内的であればあるほどさらに善である、なぜなら、内的であればあるほどさらに主に近いから。
☆ 相関文「quo~eo…」です。意味は「~であればあるほどますます…」。
tunc enim sunt sicut fructus quibus sapida caro est, et in quorum medio sunt thecae plurium seminum, ex quibus novae arbores usque ad hortos enasci possunt; というのは、その時、果実のようであるから、それらに味のある(うまい)果肉がある、また、それらの〔果肉の〕真ん中に非常に多くの種子の宝石箱がある、それらから新しい木々が、庭園を生み出すことができるまでに〔なる〕。
sunt omnia et singula in naturali ejus homine sicut ova, ex quibus catervae volatilium produci possunt, et successive implere multum caeli. 彼の自然的な人間の中のすべてと個々のものは、卵のようである、それらから飛ぶ動物の群れが生み出されることができる、また、連続的に空に多くものを満たすこと。
Verbo, dum homo fugit et aversatur mala sicut peccata, tunc opera quae facit sunt viva; 一言でいえば、人間が悪を罪のように避け、退ける時、その時、行なう働きは生きている。
at quae prius fecerat, fuerunt mortua: しかし、以前に行なったものは、死んでいた。
vivum enim est quod a Domino, ac mortuum quod ab homine. というのは、主からのものは生きているから、そして、人間からのものは死んで〔いる〕。
(3) 訳文(『黙示録講解』974番)
36 人間が悪を罪であるからと避け、退け始める時、その時、行なわれるすべてのものは善であり、また役立ちの優越にしたがって相違とともに善の働きと呼ばれることもできる。なぜなら、人間が悪を罪として避け、退ける前に行なうものは、その人間自身による働きであるから。それらは、それらの中に人間のプロプリウムがあるので、悪以外ものではなく、また世もそれらのためにあり、それゆえ、悪の働きである。しかし、人間が悪を罪として避け、退けた後に行なうものは主からの働きであり、それらは、それらの中に主がおられ、またその方とともに天界があるので、善の働きである。
人間による働きと主から人間のもとの働きとの相違は、人間の視野には見られない、しかし、天使たちの視野にははっきりと見られる。人間により行なわれる働きは、外的に白くされた墓のようであり、内部は死者の骨で満ちている。外的に清潔にされた皿と杯のようであり、それらの中にすべての種類の不潔なものがある。内部は腐った果実のようであるが、それでも外の皮は輝いている。または、内部が虫によりかじられた堅果(クルミ)、またはアーモンドのようである、それでも殻は損なわれていない。または顔は美しいが悪臭のする娼婦のようである。このようなものが、人間自身からの善の働きである。なぜなら、どれほど外側では善に見られても、やはりそれでも、内部はすべての種類の不潔なもので満ちているから。なぜなら、それらの内的なものは地獄のものであり、また外的なものは天界のもののように見えるから。
けれどもしかし、人間が悪を罪として避け、退けた後、その時、彼の働きは外的にだけでなく、しかし内的にもまた善であり、また、内的であればあるほどさらに善である、なぜなら、内的であればあるほどさらに主に近いから。というのは、その時、うまい果肉のある果実のようであるから、また、それらの果肉の真ん中には非常に多くの種子の宝石箱があり、それらから新しい木々が、庭園を生み出すことができるまでになる。彼の自然的な人間の中のすべてと個々のものは、飛ぶ動物の群れが生み出される卵、また,引き続いて空に多くものを満たすことできる卵のようである。
一言でいえば、人間が悪を罪のように避け、退ける時、その時、行なう働きは生きている。しかし、以前に行なったものは、死んでいた。というのは、主からのものは生きている、そして、人間からのものは死んでいるから。
(1) 原文「975番」
37 Dictum est quod quantum homo fugit et aversatur mala ut peccata, tantum bona faciat; et quod bona, quae facit, sint bona opera quae intelliguntur in Verbo, ex causa quia illa in Domino fiunt; tum quod haec opera in tantum bona sint quantum homo aversatur mala eis opposita, quoniam tantum fiunt a Domino, et non ab homine. Sunt tamen opera plus et minus bona secundum praestantiam usuum, nam opera erunt usus: optima sunt quae fiunt propter usus ecclesiae; illis bonitate succedunt quae fiunt usus patriae, et sic porro; usus determinant bonitatem operum. Bonitas operum crescit apud hominem secundum plenitudinem veritatum ex quarum affectione fiunt; nam homo qui aversatur mala ut peccata, vult vera scire, quoniam vera docent usus, et quale boni eorum; inde est quod bonum amet verum, ac verum amet bonum, et quod velint conjungi; quantum itaque homo talis discit vera ex affectione illorum, tantum bona sapientius et plenius facit; sapientius, quia scit distinguere usus, et illos cum judicio et justitia facere; ac plenius, quia omnia vera in operando usus adsunt, ac formant sphaeram spiritualem, quam affectio illorum producit.
(2) 直訳
Dictum est quod quantum homo fugit et aversatur mala ut peccata, tantum bona faciat; 言われた、どれだけ人間が悪を罪として避け、退けるか〔によって〕、それだけ善を行なうこと。
et quod bona, quae facit, sint bona opera quae intelliguntur in Verbo, ex causa quia illa in Domino fiunt; また善は、それらを行なう、善の働きである、それらは、みことばの中で意味される、理由から、それらを主の中で行なうから。
tum quod haec opera in tantum bona sint quantum homo aversatur mala eis opposita, quoniam tantum fiunt a Domino, et non ab homine. なおまた、これらの働きは、それだけ善の中にある、どれだけ人間がそれらに対立する悪を退けるか〔によって〕、それだけ主から行なうので、人間からでなく。
Sunt tamen opera plus et minus bona secundum praestantiam usuum, nam opera erunt usus: それでも、善は役立ちの優越性(優秀さ)にしたがって多く、また少ない、なぜなら、働きは役立ちである(未来)☆から。
☆ eruntは未来形なので「~となるべきである、~とならなければならない」といった意味です。
optima sunt quae fiunt propter usus ecclesiae; 最良(最善)のものは、教会の役立ちのために行なうものである。
illis bonitate succedunt quae fiunt usus patriae, et sic porro; それらに優良さ続く、それらは祖国の役立ちを行なうもの、またこのようにさらに(その他、~など)。
usus determinant bonitatem operum. 役立ちが、働きの優良さ(美点)を定める。
Bonitas operum crescit apud hominem secundum plenitudinem veritatum ex quarum affectione fiunt; 働きの優良さは、人間のもとで真理の満ちていること(充満)にしたがって増大する、〔その働きは〕それら〔真理〕への情愛から行なわれる。
nam homo qui aversatur mala ut peccata, vult vera scire, quoniam vera docent usus, et quale boni eorum; なぜなら、人間は、その者は悪を罪として退ける、真理を知ることを欲するから、真理は役立ちを教えるので、またそれらの善の性質を。
inde est quod bonum amet verum, ac verum amet bonum, et quod velint conjungi; ここからである、善は真理を愛すること、そして真理は善を愛する、また結合されることを欲すること。
quantum itaque homo talis discit vera ex affectione illorum, tantum bona sapientius et plenius facit; そこで、どれだけこのような人間がそれら〔真理〕への情愛から真理を学ぶか〔によって〕、それだけ善をさらに賢くさらに十分に行なう。
sapientius, quia scit distinguere usus, et illos cum judicio et justitia facere; さらに賢く、役立ちを区別することを知るので、またそれらを判断(判断力)と公正とともに行なうこと。
ac plenius, quia omnia vera in operando usus adsunt, ac formant sphaeram spiritualem, quam affectio illorum producit. そしてさらに十分に〔行なう〕、すべての真理は役立ちを働く中で現存するので、そして霊的なスフェアを形作る、それ〔スフェア〕をそれら〔真理〕への情愛が生み出す。
(3) 訳文(『黙示録講解』975番)
37 どれだけ人間が悪を罪として避け、退けるかによって、それだけ善を行なうことが言われた。また行なう善は、みことばの中で意味される善の働きである、その理由は、それらを主の中で行なうから。なおまた、これらの働きは、どれだけ人間がそれらに対立する悪を退けるかによって、それだけ善の中にある、それだけ人間からでなく主から行なうからである。
それでも、善は役立ちの優越にしたがって多く、また少ない、なぜなら、働きは役立ちとなるべきであるから。最良のものは、教会の役立ちのために行なうものである。それらに優良さで、祖国の役立ちを行なうものが続き、またこのようにさらに(他のものが続く)。役立ちが、働きの優良さを定める。働きの優良さは、人間のもとで真理の充満にしたがって増大し、〔その働きは〕それら〔真理〕への情愛から行なわれる。なぜなら、悪を罪として退ける者は、真理が役立ちを、またそれらの善の性質を教えるので、真理を知ることを欲するから。ここから、善は真理を愛し、そして真理は善を愛し、また結合されることを欲する。
そこで、どれだけこのような人間がそれら〔真理〕への情愛から真理を学ぶかによって、それだけ善をさらに賢くさらに十分に行なう。役立ちを区別することを知るので、またさらに賢く、それらを判断力と公正とともに行なう。そして、すべての真理は役立ちを働く中で現存し、そして霊的なスフェアを形作り、それ〔スフェア〕をそれら〔真理〕への情愛が生み出すので、さらに十分に行なう。