(1) 原文「978番」
40 Sint etiam in exemplum Mercatores:―Illorum opera sunt omnia mala, quamdiu non lucrationes illegitimas et faenerationes illicitas, ac fraudes et astus, non spectant et inde non fugiunt ut peccata: nam talia non possunt ex Domino, sed ex ipso homine fieri: ac opera illorum eo pejora sunt, quo sciunt captiosa ab interno callidius et vafrius componere, et socios circumducere: et opera adhuc pejora sunt, quo sciunt talia sub fallacia sinceritatis, justitiae et pietatis in effectum producere. Mercator quo plus jucundi in talibus percipit, eo plus ducitur origo operum ejus ex inferno. Si autem sincerum et justum agit ad lucrandum famam, et per famam opes, usque adeo ut appareat sicut ex amore sinceritatis et justitiae ageret, et non sincerum et justum agit ex affectione seu ex obedientia legis Divinae, is usque interius insincerus et injustus est, et opera ejus sunt furta; nam per fallaciam sinceritatis et justitiae vult furari.
Quod ita sit, manifestatur post mortem, quando homo ex interiore sua voluntate et suo amore agit, et non ab exteriore; tunc non nisi quam fabricas et latrocinia cogitat et molitur, ac se subducit a sinceris, et se confert vel in silvas vel in deserta, ac studet insidiis; verbo, fiunt praedones. Aliter vero mercatores qui omnis generis furta, imprimis interiora et occultiora, quae fiunt per astutias et dolos, ut peccata fugiunt; illorum opera sunt omnia bona, quia sunt a Domino; influxus enim e caelo, hoc est, per caelum a Domino, ad operandum illa, a
(2) 直訳
Sint etiam in exemplum Mercatores:― さらにまた、例の中に商人たちがある――
Illorum opera sunt omnia mala, quamdiu non lucrationes illegitimas et faenerationes illicitas, ac fraudes et astus, non spectant et inde non fugiunt ut peccata: 彼らの働きはすべて悪である、違法の利得(もうけ)と許されない高利を〔目を向け〕ない、そして欺瞞とずるさを、目を向けない、またそこから罪として避けないかぎり。
nam talia non possunt ex Domino, sed ex ipso homine fieri: なぜなら、そのようなものは主からではなく、しかし、人間自身から行なわれるから。
ac opera illorum eo pejora sunt, quo sciunt captiosa ab interno callidius et vafrius componere, et socios circumducere: そして、彼らの働きは、知っていれば知っているほどますます☆1悪い、内部のもの(内的なもの)からの落とし穴(わな)を、さらに抜け目なく、またさら技巧的に作り上げること、また仲間を連れまわすことを☆
☆1 相関文quo~eo…は「~であればあるほどますます…」という意味です。この後にも出てきます。
☆2 「連れまわす」とは、「“迷わせるために”あちこちへと誘導すること」でしょう。
et opera adhuc pejora sunt, quo sciunt talia sub fallacia sinceritatis, justitiae et pietatis in effectum producere. また、働きは知っていれば知っているほど☆1さらに悪い、このようなものを誠実、公正また敬虔の欺きの下に、結果の中に生み出す☆2こと。
☆1 このようにeoがなくてquoだけの場合もあります。
☆2 「結果の中に生み出す」とは「実行に移す」という意味です。
Mercator quo plus jucundi in talibus percipit, eo plus ducitur origo operum ejus ex inferno. 商人は、このようなものの中にさらに(多くの)喜びを知覚すれば知覚するほどますますさらに(多くの)彼の働きの起源を地獄から導いている。
Si autem sincerum et justum agit ad lucrandum famam, et per famam opes, usque adeo ut appareat sicut ex amore sinceritatis et justitiae ageret, et non sincerum et justum agit ex affectione seu ex obedientia legis Divinae, is usque interius insincerus et injustus est, et opera ejus sunt furta; けれどももし、誠実と公正をかきたてるなら、評判(名声)を得ることへ向けて、また働きの評判(名声)によって、誠実で公正な愛から行動するように見えるように、これほどまでも、また神的な律法への情愛からまたは服従から誠実と公正を行なわない〔なら〕、彼はそれでも内部で(内的に)不誠実で不正である、また彼の働きは窃盗である。
nam per fallaciam sinceritatis et justitiae vult furari. なぜなら、誠実と公正の欺きによって、盗むことを欲しているから。
Quod ita sit, manifestatur post mortem, quando homo ex interiore sua voluntate et suo amore agit, et non ab exteriore; そのようなものであることは、死後、明らかにされる(示される)、その時、人間は自分の内的な意志と自分の愛から行動する、外的なものから〔行動し〕ない。
tunc non nisi quam fabricas et latrocinia cogitat et molitur, ac se subducit a sinceris, et se confert vel in silvas vel in deserta, ac studet insidiis; その時、策略(たくらみ)と強奪以外でないなら考え〔ないし〕、働く(努力する)ない、そして誠実な者から(自分自身)退く、またあるいは森の中あるいは荒れ地の中へ行く、そして待ち伏せ(陰謀)を意図する(専念する)。
verbo, fiunt praedones. 一言でいえば、略奪者になる。
Aliter vero mercatores qui omnis generis furta, imprimis interiora et occultiora, quae fiunt per astutias et dolos, ut peccata fugiunt; けれども、商人は異なる、その者はすべての種類の窃盗を、特に内的なものや(さらに)隠されたもの、それらは欺くこと(だますこと)や欺瞞によって行なわれる、〔それらを〕罪として避ける。
illorum opera sunt omnia bona, quia sunt a Domino; 彼らの働きはすべて善である、主からのものであるので。
influxus enim e caelo, hoc est, per caelum a Domino, ad operandum illa, a malis supradictis non interceptus est. というのは、天界からの、すなわち,主から天界を通っての流入は、それらを働かせることへ(向かい)、上述の悪からさえぎられ(中途妨害され)ないから。
His nihil nocent divitiae, quia divitiae illis sunt media ad usus; これらの者に、富は決して害にならない、富は彼らに役立ちへの手段であるので。
usus illis sunt negotia, per quae inserviunt patriae et concivibus; 役立ちは彼らに(とって)商業(商売・仕事)である、それによって,祖国と同胞に仕える。
☆ここは語順を変えて「商業は彼らにとって役立ちである」が正しいでしょう。
sunt etiam per divitias in statu faciendi usus, ad quos affectio boni illos ducit. さらにまた、富によって役立ちを行なう状態の中にいる、それ〔役立ち〕へ善の情愛が彼らを導く。
(3) 訳文(『黙示録講解』978番)
40 さらにまた、例として商人たちがある―
違法の利得と許されない高利に、そして欺瞞とずるさに目を向けないで、またそこから罪として避けないかぎり、彼らの働きはすべて悪である。なぜなら、そのようなものは主からではなく、人間自身から行なわれるから。そして、彼らの働きは、内的なものからさらに抜け目のなく、またさら技巧的に落とし穴(わな)を作り上げることを、また仲間を〔迷わせるために〕連れまわすことを知っていれば知っているほどますます悪い。また働きは、このようなものを誠実、公正、敬虔の欺きの下に、実行に移すことを知っていれば知っているほどさらに悪い。このようなものの中にさらに多くの喜びを知覚すれば知覚するほど、その商人はますます多く、彼の働きの起源を地獄から導いている。名声を得ることへ向けて、また働きの名声)よって、誠実で公正な愛から行動するように見えるようにまでも、誠実と公正をかきたてても、神的な律法への情愛からまたは服従から、誠実と公正を行なわないなら、彼はそれでも内的に不誠実で不正であり、彼の働きは盗みである。なぜなら、誠実と公正の欺きによって、盗むことを欲しているから。そのようなものであることは、死後、明らかにされ、その時、人間は自分の外的なものからでなく、内的な意志と自分の愛から行動する。その時、策略と強奪しか考えないし、努力もしない、そして誠実な者から退き、あるいは森の中あるいは荒れ地へ行く、そして待ち伏せに専念する。一言でいえば、略奪者になる。
けれども、すべての種類の窃盗を、特に内的なものや隠されたもの、それらはだますことや欺瞞によって行なわれるが、それらを罪として避ける商人は異なる。彼らの働きは、主からのものであるので、すべて善である。というのは、天界からの流入、すなわち,主から天界を通っての流入は、前述の悪にさえぎられないので、それらを働かせることへ向かうから。これらの者に、富は彼らに役立ちへの手段であるので、富は決して害にならない。商業は彼らにとって役立ちであり、それによって,祖国と同胞に仕える。さらに富によって役立ちを行なう状態の中にもいて、彼らをその役立ちへ善の情愛が導く。