原典講読『宗教と生活』 3

 

DE BINIS REQUISITIS, UT OPERA SINT BONA.


働き()が善であるために、二つの必要なものについて


 


(1) 原文「934番」


  3  De operibus in superiori articulo dictum est quod opera ab homine non sint bona, sed solum quae fiunt a Domino apud hominem. Sed ut opera fiant a Domino et non ab homine, sunt duo necessaria; primum, ut agnoscatur Divinum Domini, et quoque pro Deo caeli et terrae, etiam quoad Humanum, et quod ab Ipso sit omne bonum quod bonum est: alterum, ut homo secundum praecepta decalogi vivat, abstinendo ab illis malis quae ibi praescripta sunt; ut a cultu aliorum deorum, a profanatione nominis Dei, a furtis, ab adulteriis, ab homicidiis, a falsis testimoniis, a concupiscentia possessionum et proprietatum quae sunt aliis. Haec duo requisita sunt, ut opera quae fiunt ab homine sint bona. Causa est, quia omne bonum a solo Domino venit, et quia Dominus non potest intrare apud hominem ac ducere illum quamdiu illa mala ut peccata non remota sunt; sunt enim infernalia, immo sunt infernum apud hominem; et nisi infernum remotum sit, non potest Dominus intrare et aperire caelum. Haec quoque intelliguntur per Domini verba ad divitem,


 


Qui interrogavit Ipsum de vita aeterna, et dixit quod a juventute sua custodiverit praecepta decalogi; quem dicitur Dominus amavisse, et docuisse quod unum ei deesset, ut venderet omnia quae haberet, tollens crucem (Matth. xix. 16-22; Marc. x. 17-22; Luc. xviii, 18-23):


 


per “vendere omnia quae haberet,” significatur quod relinqueret religiosa sua, quae erant traditiones, erat enim Judaeus, et quoque ut relinqueret propria sua, quae sunt se et mundum amare prae Deo, ita semet ducere; et per “sequi Dominum” significatur agnoscere Ipsum solum, et duci ab Illo; quare etiam dixit Dominus, “Quid Me vocas bonum? Nemo est bonus nisi solus Deus;” per “tollere crucem suam,” significatur pugnare contra mala et falsa, quae ex proprio sunt.


 


(2) 直訳


De operibus in superiori articulo dictum est quod opera ab homine non sint bona, sed solum quae fiunt a Domino apud hominem. 働きについて前の節の中で言われた、人間によ〔り行なわれ〕る働きは善ではないこと、しかし〔それ〕だけ〔あること〕、人間のもとで主により行なわれるもの。


Sed ut opera fiant a Domino et non ab homine, sunt duo necessaria; しかし、主により行なわれて、また人間により〔行なわれ〕ない働きであるためには、二つの必要なものがある。


primum, ut agnoscatur Divinum Domini, et quoque pro Deo caeli et terrae, etiam quoad Humanum, et quod ab Ipso sit omne bonum quod bonum est: 最初に(第一に)、主の神性が、そしてまた天地の神として、さらにまた人間性に関して認められること、またその方からすべての善が存在すること、それは善である。


alterum, ut homo secundum praecepta decalogi vivat, abstinendo ab illis malis quae ibi praescripta sunt; 第二に、人間は十戒の戒めにしたがって生きること、それらの悪を断って(慎んで)、それらはそこ〔十戒〕に定められている。


abstineoab, aをともなって「断つ、やめる」の意味があります。


ut a cultu aliorum deorum, a profanatione nominis Dei, a furtis, ab adulteriis, ab homicidiis, a falsis testimoniis, a concupiscentia possessionum et proprietatum quae sunt aliis. 例えば(~のように)、他の神々の礼拝を、神の名前の冒涜を、盗みを、姦淫を、殺人を、偽りの証言を、財産と所有物の欲望を〔断って、慎んで〕それらは他の者のものである。


Haec duo requisita sunt, ut opera quae fiunt ab homine sint bona. これらの二つ☆が必要である、人間により行なわれる働きが善であるために。


少し余計かもしれません。この表題のbinus(二重の)もここのduo(二つの)も同じ「二つの」という意味です(その違いが気になった方はいるでしょうか? 私は気になります、それで余計なことを言います)。意味としてはbinusには「対()になった二つ」の意味が濃厚であり(英語の例としてbicycle「二つの輪」)duoは数として一般的な「二つ」です。では「スヴェーデンボリがなぜ使わけのか」、これは疑問として成立しません。というのはこの表題は原著になく、ラテン語版を出版した編集者(サミュル・ウスター)が見出しとしてつけたものだからです。ついでに述べますが他の標題もみなそうです。本文中のduoとの整合性からはbinisでなくduobusとすればよかったかもしれません。


Causa est, quia omne bonum a solo Domino venit, et quia Dominus non potest intrare apud hominem ac ducere illum quamdiu illa mala ut peccata non remota sunt; 理由がある、すべての善は主だけからやって来るから、また主は,それらの悪が罪として遠ざけられていないかぎり、人間のもとに入ること、そして彼を導くことができないからである。


sunt enim infernalia, immo sunt infernum apud hominem;  というのは、〔それらの悪は〕地獄のものである、それどころか、人間のもとで地獄であるから。


et nisi infernum remotum sit, non potest Dominus intrare et aperire caelum. また、もし地獄が遠ざけられていないなら、主は入ること、また天界を開くことができない。


Haec quoque intelliguntur per Domini verba ad divitem, このことが、富んだ者への主のことばによってもまた意味される、


Qui interrogavit Ipsum de vita aeterna, et dixit quod a juventute sua custodiverit praecepta decalogi;  その者はその方に永遠のいのちについて質問した、また言った、自分の青年期から十戒の戒めを守ってきたこと。


quem dicitur Dominus amavisse, et docuisse quod unum ei deesset, ut venderet omnia quae haberet, tollens crucem (Matth. xix. 16-22; Marc. x. 17-22; Luc. xviii, 18-23) その者に主は言われた、愛したこと、また教えたこと、彼に一つのことが欠けていること、持っているすべてのものを売り、十字架を取る(持ち上げる)ように(マタイ 19:16-22、マルコ 10:17-22 、ルカ 18:18-23)


per “vendere omnia quae haberet,” significatur quod relinqueret religiosa sua, quae erant traditiones, erat enim Judaeus, et quoque ut relinqueret propria sua, quae sunt se et mundum amare prae Deo, ita semet ducere; 「持っているすべてのものを売ること」によって、自分の宗教を残す(捨てる)とが意味される、それは伝統(伝承)のものであった、というのは、ユダヤ人であったから、そしてまた、自分のプロプリウム☆を残す(捨てる)と、それは自分自身と世を神よりも愛すること、そのように自分自身を導くこと〔が意味される〕。


英訳書(チャドウイック訳)の注に「ラテン語の“プロプリウム”は「自己のもの」を意味する。スヴェーデンボリは「自己に属するもの」を含めた特別な意味で用いている」とあります。


参考までに“プロプリウム”についてスヴェーデンボリの言葉を以下に紹介します。


○一般的にプロプリウムについて、これは二面性があり、一つは地獄的、もう一つは天界的である。人間は地獄的なものを地獄から、天界的なものを天界から、すなわち,天界を通して主から受けている(「秘義」3812)


○人間のプロプリウムは自己愛であり、そこからの自己知性へのうぬぼれである(「聖書の教え」60)


○人間のプロプリウムは……悪とそこからの虚偽以外の何ものでもない……意志のプロプリウムが悪であり、そこからの理解力のプロプリウムが虚偽であり……(「講解」585a)


et per “sequi Dominum” significatur agnoscere Ipsum solum, et duci ab Illo; また「主に従うこと」によって、その方だけを認めること、またその方により導かれることが意味される。


quare etiam dixit Dominus, “Quid Me vocas bonum? それゆえ、さらにまた主は言われた、「あなたはわたしを善と呼ぶ、〔それが〕何か☆?」


quisは「何か、だれか」という意味です。ここではその中性形です。ギリシア原典もやはり「何か、だれか」という言葉であり、やはり中性形ですが、「なせ」という意味もあります。


さて、私が思うに、「善」を問題としたので中性形(もしも善人とするなら、男性形とするはずです)であり、「あなたはわたしを善と呼ぶが」その「善」とは何か、というニュアンスがあるのではないでしょうか。または、呼ぶこと全体を指して、そのことは何か、というニュアンスもあるでしょう、その場合、「なぜ、そのように呼ぶのか」という私から見れば一種の意訳も成り立ちます。


Nemo est bonus nisi solus Deus;” 神だけでないなら(を除いて、以外に)、だれも善ではない」。


per “tollere crucem suam,” significatur pugnare contra mala et falsa, quae ex proprio sunt. 「自分の十字架を取る(持ち上げる)こと」によって、悪と虚偽に対して戦うことが意味される、それらはプロプリウムからのものである。


 


(3) 訳文(『黙示録講解』934)


 3 働きについて前の節の中で、人間による働きは善ではない、しかし、人間のもとで主により行なわれるものだけ〔が働き〕であることが述べられた。


 しかし、主により行なわれて、人間によらない働きであるためには二つの必要なものがある。第一に、主の神性が、そしてまた天地の神として、さらにまた人間性に関して認めること、またその方から善であるすべての善が存在することを認めることである。第二に、人間は十戒の戒めにしたがって、そこ〔十戒〕に定められているそれらの悪を断って生きることである。すなわち、他の神々の礼拝、神の名前の冒涜、盗み、姦淫、殺人、偽りの証言、他の者のものである財産と所有物の欲望を断つことである。


人間により行なわれる働きが善であるために、これらの二つが必要である。その理由は、すべての善は主だけからやって来るから、また主は,それらの悪が罪として遠ざけられていないかぎり、人間のもとに入ること、そして彼を導くことができないからである。というのは、〔それらの悪は〕地獄のものである、それどころか、人間のもとで地獄であるから。また、もし地獄が遠ざけられていないなら、主は入ること、また天界を開くことができない。このことが、富んだ者への主のことばによってもまた意味される、


 


  その者はその方に永遠のいのちについて質問し、また、自分の青年期から十戒の戒めを守ってきた、と言った。その者に主は言われた、愛したこと、また、彼に一つのことが欠けていること、持っているすべてのものを売り、十字架を取るように、と教えたこと(マタイ 19:16-22、マルコ 10:17-22 、ルカ 18:18-23)


 


 「持っているすべてのものを売ること」によって、伝承)のものであった自分の宗教を捨てることが意味される、というのは、ユダヤ人であったから、そしてまた、自分のプロプリウムを捨てることが意味される、それは自分自身と世を神よりも愛すること、そのように自分自身を導くことである。また「主に従うこと」によって、その方だけを認めること、またその方により導かれることが意味される。それゆえ、さらにまた主は言われた、「あなたはわたしを善と呼ぶが、それは何か? 神だけ以外に、だれも善ではない」。


 「自分の十字架を取ること」によって、プロプリウムからのものである悪と虚偽に対して戦うことが意味される。

原典講読『宗教と生活』 4

 

DE MALIS QUAE FUGIENDA SUNT.


避けられるべき悪について


 


(1) 原文「935番」


  4  In praecedente articulo actum est de binis requisitis ut opera sint bona; ut nempe agnoscatur Divinum Domini, ac ut fugiantur mala quae in decalogo ut peccata. Mala quae in decalogo enumerantur, continent in se omnia mala quae usquam dantur; quare etiam vocantur decem praecepta, nam “decem” significant omnia.


Primum praeceptum, “Non alios deos coles,” continet etiam non semet et mundum amare; nam qui semet et mundum super omnia amat, colit alios deos; est enim cuivis deus, quod super omnia amatur. Secundum praeceptum, “Non profanabis nomen Dei,” continet etiam non vilipendere et e corde rejicere Verbum, doctrinam e Verbo, et sic ecclesiam; haec enim sunt nomen Dei. Quintum praeceptum, “Non furaberis,” continet etiam fugere fraudes et illicitas lucrationes, nam hae quoque sunt furta. Sextum praeceptum, “Non adulteraberis,” continet in specie jucundum habere in adulteriis et injucundum in conjugiis, et in specie de talibus, quae sunt conjugii, spurca cogitare, nam haec etiam sunt adulteria. Septimum praeceptum, “Non occides,” continet etiam non odio habere proximum, et vindictas amare, nam odia et vindictae spirant necem. Octavum praeceptum, “Non false testaberis,” continet etiam non mentiri et blasphemare; nam mendacia et blasphemationes sunt etiam falsa testimonia. Nonum praeceptum, “Non concupisces domum proximi,” continet etiam non velle possidere et in se derivare aliorum bona, illis invitis. Decimum praeceptum, “Non concupisces uxorem proximi, servos ejus,” et plura, continet etiam non velle imperare aliis, et sibi illos subjicere; nam per illa quae ibi nominantur intelliguntur propria hominis. Quisque videt quod in octo his praeceptis contineantur mala quae fugienda, et non bona quae facienda.


 


(2) 直訳


In praecedente articulo actum est de binis requisitis ut opera sint bona; 先行する節の中で,働き()が善であるために二つの必要なものについて扱われた。


ut nempe agnoscatur Divinum Domini, ac ut fugiantur mala quae in decalogo ut peccata. すなわち、主の神性が認められる、そして悪が、それらは十戒の中にある、罪として避けられる〔ことである〕。


Mala quae in decalogo enumerantur, continent in se omnia mala quae usquam dantur; 悪は、それらは十戒の中で数え上げられている、それ自体の中にすべての悪を含む、それらはどのような事情のもとでも(いつでも)存在する。


quare etiam vocantur decem praecepta, nam “decem” significant omnia. さらにまた、なぜ(それゆえ)十の戒めと呼ばれるか、なぜなら「十」はすべてを意味するからである。


Primum praeceptum, “Non alios deos coles,” continet etiam non semet et mundum amare; 第一の戒め「あなたは他の神々を崇拝してはならない(未来)」は、自分自身と世を愛さないこともまた含む。


nam qui semet et mundum super omnia amat, colit alios deos; なぜなら、自分自身と世をすべてにまさって愛する者は、他の神々を崇拝するからである。


est enim cuivis deus, quod super omnia amatur. というのは、それぞれの〔者の〕神であるから、すべてにまさって愛されるものは。


Secundum praeceptum, “Non profanabis nomen Dei,” continet etiam non vilipendere et e corde rejicere Verbum, doctrinam e Verbo, et sic ecclesiam; 第二の戒め「あなたは神の名前を汚してはならない」は、みことばをさげすまないこと、また心から拒否しないこともまた含む、みことばからの教えを、このように(したがって)教会を。


haec enim sunt nomen Dei. というのは、これらは神の名前であるから。


Quintum praeceptum, “Non furaberis,” continet etiam fugere fraudes et illicitas lucrationes, nam hae quoque sunt furta. 第五の戒め「あなたは盗んではならない」は、ごまかしと許されないもうけ(利得)を避けることも含む、なぜなら、これらもまた盗みであるから。


Sextum praeceptum, “Non adulteraberis,” continet in specie jucundum habere in adulteriis et injucundum in conjugiis, et in specie de talibus, quae sunt conjugii, spurca cogitare, nam haec etiam sunt adulteria. 第六の戒め「あなたは姦淫してはならない」は、特に姦淫に快さを、また結婚に不快を抱くことを含む、それと特に☆このようなものについて、それらは結婚のものである、汚れたものを考えること〔を含む〕、なぜなら、これらもまた姦淫であるから。


☆ 英訳書(チャドウイック訳)の注に「ウスターの本文〔ここの原文のことです〕には in specie(特に)とある。しかし意味からは in genere(一般に)であり,これは最初の自筆草稿に見出だされ、これが正しい」とあります。〔それで訳文はそうします〕


Septimum praeceptum, “Non occides,” continet etiam non odio habere proximum, et vindictas amare, nam odia et vindictae spirant necem. 第七の戒め「あなたは殺してはならない」は、隣人に憎しみを抱かないこと、また復讐を愛さないこともまた含む、なぜなら、憎しみと復讐は殺人を吹き込む(したい気にさせる)からである。


Octavum praeceptum, “Non false testaberis,” continet etiam non mentiri et blasphemare; 第八の戒め「あなたは偽って証言してはならない」は,偽らないことと冒涜しないこともまた含む。


nam mendacia et blasphemationes sunt etiam falsa testimonia.  なぜなら、うそと冒涜もまた偽りの証言であるから。


Nonum praeceptum, “Non concupisces domum proximi,” continet etiam non velle possidere et in se derivare aliorum bona, illis invitis. 第九の戒め「あなたは隣人の家をほしがってはならない」は、他の者の財産を、彼らに不本意に(=彼らの意に反して)、所有すること、また自分自身に向けることを欲しないことも含む。


Decimum praeceptum, “Non concupisces uxorem proximi, servos ejus,” et plura, continet etiam non velle imperare aliis, et sibi illos subjicere; 第十の戒め「あなたは隣人の妻、その奴隷をほしがってはならない」また多くのものは、他の者を支配すること、自分自身に彼らを服従(隷属)せることと欲しないことも含む。


nam per illa quae ibi nominantur intelliguntur propria hominis. なぜなら、それらによって、それらはそこに名前を挙げられた、人間のプロプリウムが意味(理解)れるから。


Quisque videt quod in octo his praeceptis contineantur mala quae fugienda, et non bona quae facienda. だれでも、八つのこれらの戒めの中に避けるべき悪が含まれていることを見る、行なうべき善ではなくて。


 


(3) 訳文(『黙示録講解』935)


 4 前節の中で、働きが善であるために二つの必要なものについて扱われた。すなわち、主の神性を認め、そして十戒の中にある悪を罪として避けなければならないことである。十戒の中で数え上げられている悪は、それ自体の中にいつでも存在するようなすべての悪を含む。さらにまた、なぜ十の戒めと呼ばれるのかは、「十」はすべてを意味するからである。


 第一の戒め「あなたは他の神々を崇拝してはならない」は、自分自身と世を愛さないこともまた含む。なぜなら、自分自身と世をすべてにまさって愛する者は、他の神々を崇拝するからである。というのは、すべてにまさって愛されるものは、それぞれの者の神であるから。


 第二の戒め「あなたは神の名前を汚してはならない」は、みことばを、みことばからの教えを、したがって教会をさげすまないこと、また心から拒否しないこともまた含む。というのは、これらが神の名前であるから。


 第五の戒め「あなたは盗んではならない」は、ごまかしと許されないもうけを避けることも含む、なぜなら、これらもまた盗みであるから。


 第六の戒め「あなたは姦淫してはならない」は、特に姦淫に快さを、また結婚に不快を抱くことを、それと一般に結婚に属するようなものについて汚れたものを考える☆ことを含む、なぜなら、これらもまた姦淫であるから。


☆ 「汚れたものを考える」とは「結婚を汚すようなことを考える」という意味です。


 第七の戒め「あなたは殺してはならない」は、隣人に憎しみを抱かないこと、また復讐を愛さないこともまた含む、なぜなら、憎しみと復讐は殺意を吹き込むからである。


 第八の戒め「あなたは偽って証言してはならない」は,偽らないことと冒涜しないこともまた含む。なぜなら、うそと冒涜もまた偽りの証言であるから。


 第九の戒め「あなたは隣人の家をほしがってはならない」は、他の者の財産を、彼らの意に反して所有すること、また自分自身に向けることを欲しないことも含む。


 第十の戒め「あなたは隣人の妻、その奴隷を(またその他のものを)しがってはならない」は、他の者を支配すること、自分自身に彼らを隷属させることと欲しないことも含む。なぜなら、そこに名前を挙げられたそれらのものによって人間のプロプリウムが意味れるから。


だれでも、八つのこれらの戒めの中に、行なうべき善ではなくて、避けるべき悪が含まれていることを見る。