(1) 原文
335. (ii.) Quod operatio Divinae Providentiae continue fiat per media ex pura misericordia.― Sunt media et modi Divinae Providentiae. Media sunt, ex quibus homo fit homo, ac perficitur quoad intellectum et quoad voluntatem; modi sunt, per quos illa fiunt. Media ex quibus homo fit homo, ac perficitur quoad intellectum, communi voce vocantur vera, quae fiunt ideae in cogitatione, et dicuntur res in memoria, et in se sunt cognitiones, ex quibus scientiae. Omnia illa media in se spectata sunt spiritualia; sed quia sunt in naturalibus, ex indusio seu vestitu suo apparent sicut naturalia, et quaedam sicut materialia. Media illa infinita sunt numero, ac infinita sunt varietate; sunt simplicia et composita minus et magis, et sunt imperfecta et perfecta minus et magis. Sunt media pro formanda et perficienda vita civili naturali; tum pro formanda et perficienda vita morali rationali; ut et pro formanda et perficienda vita spirituali caelesti. [2.] Media illa succedunt, unum genus post alterum, ab infantia usque ad aetatem hominis ultimam, et post illam in aeternum: et sicut succedunt crescendo, ita priora fiunt media posteriorum, ingrediuntur enim omne formatum sicut causae mediae; nam ex his omnis effectus seu omne conclusum est efficiens, et inde fit causa; ita posteriora fiunt successive media: et quia hoc fit in aeternum, non datur postremum seu ultimum, quod claudit. Nam sicut aeternum est absque fine, ita sapientia quae in aeternum crescit est absque fine. Si finis sapientiae foret apud sapientem, periret jucundum sapientiae ejus, quod consistit in perpetua multiplicatione et fructificatione ejus; et sic jucundum vitae ejus, et loco ejus succederet jucundum gloriae, in quo solo non est vita caelestis; fit homo ille sapiens tunc non amplius sicut juvenis, sed sicut senex, et tandem sicut decrepitus. [3.] Tametsi sapientia sapientis in caelo crescit in aeternum, usque tamen non datur sapientiae angelicae approximatio ad sapientiam Divinam talis, ut illam possit contingere; est comparative sicut dicitur de linea recta circum hyperbolam ducta continue approximante et nusquam tangente; et sicut dicitur de quadrando circulo. Ex his constare potest, quid intelligitur per media, per quae Divina Providentia operatur, ut homo sit homo, ac ut perficiatur quoad intellectum; et quod haec media communi voce dicantur vera. Totidem etiam sunt media, per quae homo formatur et perficitur quoad voluntatem, sed haec communi voce dicuntur bona; ex his est homini amor, ex illis autem est homini sapientia. Conjunctio illorum facit hominem; nam qualis illa est, talis est homo. Haec conjunctio est quae vocatur conjugium boni et veri.
(2) 直訳
(ii.) Quod operatio Divinae Providentiae continue fiat per media ex pura misericordia.― (ii.) 神的な摂理の働きは純粋な慈悲からの手段によって絶えず生じること―
Sunt media et modi Divinae Providentiae. 神的な摂理の手段と方法がある。
Media sunt, ex quibus homo fit homo, ac perficitur quoad intellectum et quoad voluntatem; 手段がある、それらから人間は人間になる、そして理解力に関して、また意志に関して完全にされる(理想に近づけさせられる)。
modi sunt, per quos illa fiunt. 方法がある、それらによってそれら〔手段〕が行なわれる。
Media ex quibus homo fit homo, ac perficitur quoad intellectum, communi voce vocantur vera, quae fiunt ideae in cogitatione, et dicuntur res in memoria, et in se sunt cognitiones, ex quibus scientiae. 手段は、それらから人間は人間となる、そして理解力に関して完全にされる、通常の言葉で真理を呼ばれる、それらは思考の中で観念となる、また記憶の中で〔記憶の〕事柄と言われる、また本質的に認識(知識)である、それらから知識〔がある〕。
Omnia illa media in se spectata sunt spiritualia; 本質的に見られたそれらのすべての手段は霊的なものである。
sed quia sunt in naturalibus, ex indusio seu vestitu suo apparent sicut naturalia, et quaedam sicut materialia. しかし、自然的なものの中にあるので、その衣服または服装から、自然的なものに見える、またあるものは物質的なもののようである。
Media illa infinita sunt numero, ac infinita sunt varietate; それらの手段は数で無限である、そして多様性(変化)で無限である。
sunt simplicia et composita minus et magis, et sunt imperfecta et perfecta minus et magis. 少なくまた多く、単純なものと合成された(組み合わされた)ものである、また少なくまた多く不完全なものと完全なものである。
Sunt media pro formanda et perficienda vita civili naturali; 手段がある、自然的な市民の生活をつくり、完全にするための。
tum pro formanda et perficienda vita morali rationali; なおまた、理性的な道徳の生活をつくり、完全にするための。
ut et pro formanda et perficienda vita spirituali caelesti. そのようにまた、天界的な霊的の生活をつくり、完全にするための。
[2.] Media illa succedunt, unum genus post alterum, ab infantia usque ad aetatem hominis ultimam, et post illam in aeternum: [2.] これらの手段は続く、一つの種類からもう一つの後ろへ、幼児期から人間の最後の年齢にまでも、またその後、永遠に。
et sicut succedunt crescendo, ita priora fiunt media posteriorum, ingrediuntur enim omne formatum sicut causae mediae; また増大(成長)して続くように、そのように前のものは後ろのものの手段となる、というのはそれらは入るから、手段の原因のように形成されたすべてのものに。
nam ex his omnis effectus seu omne conclusum est efficiens, et inde fit causa; なぜなら、これらのすべての結果または結論は有効な(効果を引き起こす)ものである、またここから原因となるから。
ita posteriora fiunt successive media: そのように後のものは引き続いて手段になる。
et quia hoc fit in aeternum, non datur postremum seu ultimum, quod claudit. またこのことは永遠に生じるので、最終のものまたは最後のものは存在しない、それは閉じる。
Nam sicut aeternum est absque fine, ita sapientia quae in aeternum crescit est absque fine. なぜなら、永遠が終わりなしであるように、そのように知恵は、それは永遠に増大する、終わりなしであるから。
Si finis sapientiae foret apud sapientem, periret jucundum sapientiae ejus, quod consistit in perpetua multiplicatione et fructificatione ejus; もし、賢明な者のもとで知恵の終わりがあったなら、彼の知恵の快さ(楽しさ)は滅びる(失われる)、それは絶え間ないその増加と結実を構成する。
et sic jucundum vitae ejus, et loco ejus succederet jucundum gloriae, in quo solo non est vita caelestis; またこのように(したがって)、そのいのちの快さ(楽しさ)は、またそれに代わって栄光(称賛)の快さ(楽しさ)、その中に、単独で☆、天界のいのちはない。
☆ 「単独で」とは、説明するまでもないでしょうが、「称賛される快感だけがそこにあるなら」ということです。
fit homo ille sapiens tunc non amplius sicut juvenis, sed sicut senex, et tandem sicut decrepitus. その賢明な人間はその時、もはや若者のようではない、しかし老人のよう〔である〕、また最後によぼよぼに〔なる〕。
[3.] Tametsi sapientia sapientis in caelo crescit in aeternum, usque tamen non datur sapientiae angelicae approximatio ad sapientiam Divinam talis, ut illam possit contingere; [3.] たとえ天界の中で賢明な者の知恵は永遠に増大しても、やはりそれでもなお天使の知恵の接近は与えられない(存在しない)、このような神的な知恵へ、それらと接触するような。
est comparative sicut dicitur de linea recta circum hyperbolam ducta continue approximante et nusquam tangente; 比較によって存在する、双曲線のまわりの直線について言われるような、絶えず近づいてまた決して触れないで導かれる。
et sicut dicitur de quadrando circulo. また円を四角にすること☆について言われるようである。
☆ 直訳は「円を四角にすること」ですが解説が必要でしょう。これを柳瀬は「円を直線にする」と意図的に誤訳し、長島も「四角を円にすることができない」すなわち、「曲がった漸近線を直線にできない」ことの類例としてとらえています。これでは「近づくことはできても、完全に一致することが不可能であるものの例」であるであることがわかりません。これは古代ギリシアの数学で三大難問として知られていた「円と等面積の正方形を作図すること」です。スヴェーデンボリの時代には、これが不可能であることが(ずっと以前から)よく知られていました。
Ex his constare potest, quid intelligitur per media, per quae Divina Providentia operatur, ut homo sit homo, ac ut perficiatur quoad intellectum; これらから明らかにすることができる、手段によって何が意味されるか、神的な摂理が働くものによって、人間が人間であるように、そして理解力に関して完全されるように。
et quod haec media communi voce dicantur vera. またこれらの手段が通常の言葉で真理と言われること。
Totidem etiam sunt media, per quae homo formatur et perficitur quoad voluntatem, sed haec communi voce dicuntur bona; さらにまた同数の手段がある、それらによって人間が意志に関して形作られ、完全にされる、しかし、これらは通常の言葉で善と言われる。
ex his est homini amor, ex illis autem est homini sapientia. これら〔後者〕から人間に愛がある、けれどもそれら〔前者〕から人間に知恵がある。
Conjunctio illorum facit hominem; それらの結合が人間をつくる。
nam qualis illa est, talis est homo. なぜなら、それらがどのようなものであるか〔によって〕、人間はそのようなものであるから。
Haec conjunctio est quae vocatur conjugium boni et veri. この結合である、それが善と真理の結婚と呼ばれる。
(3) 訳文
335. (ii.)「神的な摂理の働きは純粋な慈悲からの手段によって絶えず生じること」
神的な摂理の手段と方法がある。手段から人間は人間になり、そして理解力に関して、また意志に関して完全にされる。方法よってそれらの手段が行なわれる。
手段から人間は人間となり、そして理解力に関して完全にされるが、その手段は通常の言葉で真理を呼ばれ、それらは思考の中で観念となり、また記憶の中で〔記憶の〕事柄と言われ、また本質的には認識であり、それらから知識がある。本質的に見られたそれらのすべての手段は霊的なものである。しかし、その衣服または服装から自然的なものの中にあるので、自然的なものに見え、またあるものは物質的なもののようである。それらの手段は数で無限であり、そして多様性で無限である。多かれ少なかれ単純なものと組み合わされたものであり、また多かれ少なかれ不完全なものと完全なものである。
自然的な市民の生活をつくり、完全にするための、なおまた、理性的な道徳の生活をつくり、完全にするための、そのようにまた、天界的な霊的の生活をつくり、完全にするための手段がある。
[2.] これらの手段は、一つからもう一つの後ろの種類へ、幼児期から人間の最後の年齢にまでも、またその後、永遠に続く。また成長して続くように、そのように前のものは後ろのものの手段となる、というのは、それらは手段の原因のように形成されたすべてのものの中に入るから。なぜなら、これらのすべての結果または結論は有効なものであり、またここから原因となるから。そのように後のものは引き続いて手段になる。またこのことは永遠に生じるので、閉じる最終のものまたは最後のものは存在しない。なぜなら、永遠に終わりがないように、そのように永遠に増大する知恵に終わりがないから。
もし、賢明な者のもとで知恵の終わりがあったなら、絶え間ない増加と結実を構成する彼の知恵の快さは失われる。またしたがって、そのいのちの快さは、それに代わって称賛の快さとなり、その快さだけしかないなら、その中に天界のいのちはない。その時、その賢明な人間はもはや若者のようではなく、老人のようであり、最後にはよぼよぼになる。
[3.] たとえ天界の中で賢明な者の知恵は永遠に増大しても、やはりそれでもなお、神的な知恵へと接触するような天使の知恵の接近は与えられない。
比較すれば、絶えず近づくが決して触れないような双曲線のまわりの直線について言われるようなものである。また円を四角にすること〔円と等面積の正方形を作図すること〕ついて言われるようなものである。
これらから、神的な摂理が、人間が人間であるように、そして理解力に関して完全されるように働く手段によって何が意味されるか明らかにすることができる。またこれらの手段が通常の言葉で真理と言われる。さらにまた同数の手段があり、それらによって人間が意志に関して形作られ、完全にされる、しかし、これらは通常の言葉で善と言われる。後者から人間に愛がある、けれども前者から人間に知恵がある。それらの結合が人間をつくる。なぜなら、それらがどのようなものであるかによって、人間はそのようなものであるから。この結合が善と真理の結婚と呼ばれるものである。