QUOD DOMINUS NON POSSIT AGERE
CONTRA LEGES DIVINAE PROVIDENTIAE,
QUIA AGERE CONTRA ILLAS FORET AGERE
CONTRA DIVINUM AMOREM SUUM
ET CONTRA DIVINAM SAPIENTIAM SUAM,
ITA CONTRA SE IPSUM.
主は行なうことができなこと
神的な摂理の法則に反して、
それらに反して行なうことは行なうことになるから
ご自分の神的な愛に反して
また自分の神的な知恵に反して、
このように(したがって)ご自分自身に反して
(1) 原文
331. In Sapientia Angelica de Divino Amore et Divina Sapientia ostensum est, quod Dominus sit Divinus Amor et Divina Sapientia, et quod haec duo sint ipsum Esse et ipsa Vita, ex quibus omne Est et Vivit; tum etiam ostensum est, quod simile procedat ab Ipso, ut et quod Divinum Procedens sit Ipse. Inter illa quae procedunt, est Divina Providentia primarium; haec enim continue est in fine, propter quem creatum est universum: operatio et progressio finis per media est quae vocatur Divina Providentia. [2.] Nunc quia Divinum Procedens est Ipse, ac Divina Providentia est primarium quod procedit, sequitur quod agere contra leges Divinae suae Providentiae sit agere contra Se Ipsum. Potest etiam dici, quod Dominus sit Providentia, sicut dicitur quod Deus sit Ordo; nam Divina Providentia est Divinus Ordo primario circa salvationem hominum, et sicut non datur ordo absque legibus, leges enim faciunt illum, et unaquaevis lex ab ordine trahit ut quoque sit ordo, inde sequitur, quod sicut Deus est Ordo, etiam sit Lex sui ordinis: simile dicendum est de Divina Providentia, quod sicut Dominus est sua Providentia, etiam sit Lex suae Providentiae. Inde patet, quod Dominus non possit agere contra leges Divinae suae Providentiae, quia agere contra illas, foret agere contra Se Ipsum. [3.] Porro, non datur aliqua operatio nisi in subjectum et per media in illud, operatio nisi in subjectum et per media in illud, non datur; subjectum Divinae Providentiae est homo, media sunt Divina Vera per quae illi sapientia, et Divina Bona per quae illi amor, Divina Providentia per illa media operatur finem suum, qui est salvatio hominis, nam qui vult finem etiam vult media, quare cum volens operatur finem, operatur illum per media. Sed haec evidentiora fient, dum perlustrantur in hoc ordine:
(i.) Quod operatio Divinae Providentiae ad salvandum hominem inchoet ab ejus nativitate, ac perstet usque ad finem vitae ejus, et postea in aeternum.
(ii) Quod operatio Divinae Providentiae continue fiat per media ex pura misericordia.
(iii.) Quod momentanea salvatio ex immediata misericordia non dabilis sit.
(iv.) Quod momentanea salvatio ex immediata misericordia sit praester volans in ecclesia.
(2) 直訳
In Sapientia Angelica de Divino Amore et Divina Sapientia ostensum est, quod Dominus sit Divinus Amor et Divina Sapientia, et quod haec duo sint ipsum Esse et ipsa Vita, ex quibus omne Est et Vivit; 『神的な愛と神的な知恵についての天使の知恵』の中に示されている、主は神的な愛と神的な知恵であること、またこれら二つのものはエッセそのものといのちそのものであること、それらからすべてのもの「存在する」また「生きる」。
tum etiam ostensum est, quod simile procedat ab Ipso, ut et quod Divinum Procedens sit Ipse. なおまたさらに示されている、似たものがその方から発出すること、そのようにまた発出する神的なもの(神性)はその方であること。
Inter illa quae procedunt, est Divina Providentia primarium; それら発出するものの間に、神的な摂理の最初の(主要な)ものがある。
haec enim continue est in fine, propter quem creatum est universum: というのは、これらは絶えず目的の中にあるから、そのために全世界が創造されている。
operatio et progressio finis per media est quae vocatur Divina Providentia. 手段によって(通して)の目的(へ)の働きと前進が、神的な摂理と呼ばれるものである。
[2.] Nunc quia Divinum Procedens est Ipse, ac Divina Providentia est primarium quod procedit, sequitur quod agere contra leges Divinae suae Providentiae sit agere contra Se Ipsum. [2.] そこで、発出する神的なもの(神性)はその方であるので、そして神的な摂理は発出する最初の(主要な)ものである、~ということになる、ご自分の神的な摂理の法則に反して行なうことはご自分自身に反して行なうことであること。
Potest etiam dici, quod Dominus sit Providentia, sicut dicitur quod Deus sit Ordo; さらにまた言われることができる、主は摂理であること、神が秩序であることが言われるように。
nam Divina Providentia est Divinus Ordo primario circa salvationem hominum, et sicut non datur ordo absque legibus, leges enim faciunt illum, et unaquaevis lex ab ordine trahit ut quoque sit ordo, inde sequitur, quod sicut Deus est Ordo, etiam sit Lex sui ordinis: なぜなら、神的な摂理は人間の救いに関して神的な秩序の最初の(主要な)ものであるから、また法則なしに秩序が存在しないように、というのは法則はそれ〔秩序〕をつくるから、またそれぞれの法則は秩序から秩序であるようにもまた導く、ここから~ということになる、神が秩序であるように、〔主は〕ご自分の秩序の法則である。
simile dicendum est de Divina Providentia, quod sicut Dominus est sua Providentia, etiam sit Lex suae Providentiae. 同様のものが神的な摂理について言われるべきである、主がご自分の摂理であるように、ご自分の法則もまた摂理である。
Inde patet, quod Dominus non possit agere contra leges Divinae suae Providentiae, quia agere contra illas, foret agere contra Se Ipsum. ここから明らかである、主はご自分の神的な摂理の法則に反して行なうことができないこと、それらに反して行なうことは、ご自分自身に反して行なう(行なった)ことになるから。
[3.] Porro, non datur aliqua operatio nisi in subjectum et per media in illud, operatio nisi in subjectum et per media in illud, non datur; [3.] さらに、何らかの働き(作用)は存在しない、主体(対象)の中でないなら、また手段によってその中に〔でないなら〕、主体(対象)の中でないなら、また手段によってその中に〔でないなら〕働き(作用)は存在しない☆。
☆ ここはある意味で難解ではないでしょうか? というのは書いてあることは最もで、わかりやすいのですが、前段部分と、後段部分がaliquaのあるなし、そして文章の語順の違いだけで同一だからです。私には、同語反復・同じことの繰り返しに見えます。
しかし、「同じことを繰り返し述べる」とい表現法もあるかもしれないし(いわゆる、念押し)、わざとそすることもあるかもしれません。
ポイントは前段にだけあるaliqua「あるもの」でしょう。私としては後半が一般論なり原則であって、前半は、「そうしたあるもの・何らかのもの」は存在しない、という主張だととらえています。それでその間を「なので」といった言葉でつなげばよいのではないでしょうか。
subjectum Divinae Providentiae est homo, media sunt Divina Vera per quae illi sapientia, et Divina Bona per quae illi amor, Divina Providentia per illa media operatur finem suum, qui est salvatio hominis, nam qui vult finem etiam vult media, quare cum volens operatur finem, operatur illum per media. 神的な摂理の主体(対象)は人間である、手段は神的な真理である、それによって彼に知恵が〔ある〕、また神的な善はそれによって彼に愛が〔ある〕、神的な摂理はその手段によって自分の目的を生み出す(獲得する)、それは人間の救いである。なぜなら、目的を欲する者は手段もまた欲するから、それゆえ、欲するもの(現在分詞)は目的を生み出す(獲得する)とき、それを手段によって生み出す(獲得する)。
Sed haec evidentiora fient, dum perlustrantur in hoc ordine: しかし、これらはさらに明白なものになる、この順序の中で調べられる(熟考される)時。
(i.) Quod operatio Divinae Providentiae ad salvandum hominem inchoet ab ejus nativitate, ac perstet usque ad finem vitae ejus, et postea in aeternum. (i.) 神的な摂理の働きは人間の救いのために彼の出生から始まること、そして彼の生活(生涯)の終わりまでも続く、またその後、永遠に。
(ii) Quod operatio Divinae Providentiae continue fiat per media ex pura misericordia. (ii.) 神的な摂理の働きは純粋な慈悲からの手段によって絶えず生じること。
(iii.) Quod momentanea salvatio ex immediata misericordia non dabilis sit. (iii.) 直接の慈悲からの瞬間の(瞬間に起こる)救いはありえないこと。
(iv.) Quod momentanea salvatio ex immediata misericordia sit praester volans in ecclesia. (iv.) 直接の慈悲からの瞬間の(瞬間に起こる)救いは教会の中で飛びかける火蛇☆(燃えるヘビ)であること。
☆ 「飛びかける火蛇」(イザヤ14:29)については、この後340番(最後)にでてきます。ここで出版した『信仰について』の53番にもあります。
(3) 訳文
331. 『神の愛と知恵(についての天使の知恵)』の中に、主は神的な愛と神的な知恵であること、またこれら二つのものはエッセそのものといのちそのものであり、それらからすべてのもの「存在する」また「生きる」ことが示されている。なおまたさらに、その方から似たものが発出すること、そのようにまた発出する神性はその方であることが示されている。それら発出するものの間に、神的な摂理の最初のものがある。というのは、これらは絶えず目的の中にあり、そのために全世界が創造されているから。手段による目的への働きと前進が神的な摂理と呼ばれるものである。
[2.] そこで、発出する神性はその方であり、そして神的な摂理は発出する最初のものであるので、ご自分の神的な摂理の法則に反して行なうことはご自分自身に反して行なうことであることがいえる。さらにまた神が秩序である、と言われるように、主は摂理である、と言われることができる。なぜなら、神的な摂理は人間の救いに関して神的な秩序の最初のものであるから、また法則なしに秩序が存在しないように、というのは法則はその秩序をつくるから、またそれぞれの法則は秩序から秩序であるようにもまた導き、ここから、神が秩序であるように、〔主は〕ご自分の秩序の法則であることがいえる。同様に、神的な摂理について、主がご自分の摂理であるように、ご自分の法則もまた摂理である、と言われるべきである。
ここから、主はご自分の神的な摂理の法則に反して行なうことができないことが明らかである、それらに反して行なうことは、ご自分自身に反して行なうことになるからである。
[3.] さらに、働きは主体の中でないなら、また手段によってその中でないなら存在しない〔ので〕、主体の中、また手段によってその中でないなら、何らかの働きは存在しない。神的な摂理の主体は人間であり、手段は神的な真理である、その手段によって彼に知恵があり、また神的な善によって彼に愛がある、神的な摂理はその手段によって自分の目的である人間の救いを生み出す。なぜなら、目的を欲する者は手段もまた欲し、それゆえ、欲するものは目的を生み出すとき、それを手段によって生み出すから。
しかし、これらは次の順序の中で熟考される時、さらに明白なものになる。
(i.) 人間の救いのための神的な摂理の働きは、彼の出生から始まり、そしてその生涯の終わりまでも、またその後、永遠に続くこと。
(ii.) 神的な摂理の働きは、純粋な慈悲からの手段によって絶えず生じること。
(iii.) 直接の慈悲からの瞬間の救いは、ありえないこと。
(iv.) 直接の慈悲からの瞬間の救いは、教会の中で飛びかける火蛇であること。