QUOD OMNIS HOMO REFORMARI POSSIT,
ET QUOD PRAEDESTIATIO NON DETUR.
すべての人間は改心されることができること、
また予定(運命)☆は存在しないこと
☆ praedestiatioはpraedestinatioのミスプリ。なお「予定説」の意味もあります。
(1) 原文
322. Sana ratio dictat, quod omnes praedestinati sint ad caelum, et nullus ad infernum; sunt enim omnes nati homines, et inde imago Dei in illis est. Imago Dei in illis est, quod possint intelligere verum, et quod possint facere bonum. Posse intelligere verum est ex Divina Sapientia, ac posse facere bonum est ex Divino Amore; illa potentia est imago Dei, quae manet apud hominem sanum, et non eradicatur. Inde est quod possit fieri homo civilis et moralis, et qui est civilis et moralis, is etiam potest fieri spiritualis, nam civile et morale est receptaculum spiritualis. Civilis homo dicitur, qui scit leges sui regni ubi est civis, et vivit secundum illas; et moralis homo dicitur, qui leges illas facit mores suos, et virtutes suas, et ex ratione illas vivit. [2.] Nunc dicam quomodo vita civilis et moralis est receptaculum vitae spiritualis: Vive illas leges non modo ut leges civiles et morales, sed etiam ut Leges Divinas, et eris homo spiritualis. Vix datur gens tam barbara, quae non per leges sancivit, quod non occidendum sit, non cum alterius uxore scortandum, non furandum, non false testandum, non violandum quod alterius est. Has leges civilis et moralis homo servat, ut sit vel ut appareat bonus civis; sed si illas leges non simul Divinas facit, est modo civilis et moralis homo naturalis; at si illas etiam Divinas facit, fit civilis et moralis homo spiritualis. Differentia est, quod hic non sit modo bonus civis regni terrestris, sed etiam bonus civis regni caelestis, ille autem bonus civis regni terrestris non autem regni caelestis. Bona, quae faciunt, distinguunt illos; bona quae civiles et morales naturales faciunt, non sunt bona in se, est enim homo et mundus in illis; bona quae civiles et morales spirituales faciunt, sunt bona in se, quia Dominus et caelum in illis est. [3.] Ex his constare potest, quod quisque homo, quia natus est ut fieri possit civilis et moralis naturalis, etiam natus sit ut fieri possit civilis et moralis spiritualis; est modo ut agnoscat Deum, et non faciat mala quia contra Deum sunt, sed faciat bona quia cum Deo sunt; per hoc venit spiritus in civilia et moralia ejus, et vivunt; at absque eo non est aliquis spiritus in illis, et inde non vivunt. Quare naturalis homo, utcunque civiliter et moraliter agit, vocatur mortuus, at spiritualis homo vivus. [4.] Ex Divina Domini Providentia est, quod cuivis genti sit aliqua religio, et primarium omnis religionis est, agnoscere quod sit Deus, nam alioqui non vocatur religio; et omnis gens quae vivit suam religionem, hoc est, quae non facit malum quia est contra suum Deum, recipit aliquod spirituale in suo naturali. Quis, cum audit aliquem Gentilem dicentem, quod hoc et illud malum non velit facere, quia est contra suum Deum, non secum dicit, “Annon hic salvatur? Apparet sicut non possit aliter.” Hoc dictat ei sana ratio. Et vicissim, quis, cum audit Christianum dicentem, Hoc et illud malum nihili facio; quid hoc quod dicatur esse contra Deum?” non secum dicit, “Num hic salvatur? apparet sicut non possit.” Hoc etiam sana ratio dictat. [5.] Si dicit, “Sum natus Christianus, sum baptizatus, novi Dominum, legi Verbum, obivi Sacramentum Cenae;” num haec sunt aliquid, cum homicidia aut vindictas quae illa spirat, adulteria, furta clandestina, falsa testimonia aut mendacia, et varias violentias, non facit peccata? Num talis cogitat de Deo, aut de aliqua vita aeterna? Num cogitat quod sint? Dictatne sana ratio, quod talis salvari non possit? Haec de Christiano dicta sunt; quia Gentilis plus quam Christianus ex religione in vita sua de Deo cogitat. Sed de his plura in sequentibus dicentur, in hoc ordine.
(i.) Quod finis creationis sit caelum ex humano genere.
(ii.) Quod inde ex Divina Providentia sit, quod unusquisque homo possit salvari, et quod salventur qui Deum agnoscunt et bene vivunt.
(iii.) Quod ipse homo in culpa sit, si non salvatur.
(iv.) Quod sic omnes praedestinati sint ad caelum, et nullus ad infernum.
(2) 直訳
Sana ratio dictat, quod omnes praedestinati sint ad caelum, et nullus ad infernum; 健全な理性は指図する(命じる)、すべての者が天界へ予定されていること、まただれも地獄へ〔予定されて〕ない。
sunt enim omnes nati homines, et inde imago Dei in illis est. というのは、すべて者は人間を生まれているから、またここから神の像が彼らの中にある。
Imago Dei in illis est, quod possint intelligere verum, et quod possint facere bonum. 神の像が彼らの中にある〔とは〕、真理を理解することができること、また善を行なうことができること。
Posse intelligere verum est ex Divina Sapientia, ac posse facere bonum est ex Divino Amore; 真理を理解することができることは神的な知恵からである、そして善を行なうことができることは神的な愛からである。
illa potentia est imago Dei, quae manet apud hominem sanum, et non eradicatur. その力(能力)が神の像である、それは健全な人間のもとに残る(継続する)、また根こそぎにされない。
Inde est quod possit fieri homo civilis et moralis, et qui est civilis et moralis, is etiam potest fieri spiritualis, nam civile et morale est receptaculum spiritualis. ここからである、市民的で道徳的な人間になることができること、また市民的で道徳的な者は、彼はまた霊的な者になることができる、なぜなら、市民的で道徳的なものは霊的なものの容器であるから。
Civilis homo dicitur, qui scit leges sui regni ubi est civis, et vivit secundum illas; 市民的な人間と言われる、その者は自分の国の法律を知っている、そこに市民である、またそれらにしたがって生きる。
et moralis homo dicitur, qui leges illas facit mores suos, et virtutes suas, et ex ratione illas vivit. また道徳的な人間と言われる、その者はそれらの法律を自分の習慣にする、また自分の美点(美徳)に、また理性からそれらを生きる。
[2.] Nunc dicam quomodo vita civilis et moralis est receptaculum vitae spiritualis: [2.] そこで私は言おう、どのように市民的で道徳的な生活が霊的な生活の容器であるか。
Vive illas leges non modo ut leges civiles et morales, sed etiam ut Leges Divinas, et eris homo spiritualis. それらの法律に生きよ、市民的や道徳的な法律としてだけでなく、しかしまた神的な法律(律法)として、すると、あなたは霊的な人間になる。
Vix datur gens tam barbara, quae non per leges sancivit, quod non occidendum sit, non cum alterius uxore scortandum, non furandum, non false testandum, non violandum quod alterius est. このように野蛮な異教徒(国民)はほとんど存在しない、それ〔異教徒〕は法律によって定められていない、殺人があってはならないこと、他の者の妻に淫行が(あっては)ならない、盗みが(あっては)ならない、偽りの証言が(あっては)ならない、他の者のものであるものを傷つける(侵害する)ことが(あっては)ならない。
Has leges civilis et moralis homo servat, ut sit vel ut appareat bonus civis; これらの市民的で道徳的な法律を人間は遵守する、善い市民であるために、あるいは見られるために。
sed si illas leges non simul Divinas facit, est modo civilis et moralis homo naturalis; しかし、もしそれらの法律を同時に神的なものにしないなら、単に市民的で道徳的な、自然的な人間である。
at si illas etiam Divinas facit, fit civilis et moralis homo spiritualis. しかし、もしそれを神的なものにもするなら、市民的で道徳的な、霊的な人間である。
Differentia est, quod hic non sit modo bonus civis regni terrestris, sed etiam bonus civis regni caelestis, ille autem bonus civis regni terrestris non autem regni caelestis. 相違がある、この者(後者)は世俗の王国の善良な市民であるだけでなく、しかしまた、天界の王国の善良な市民である、けれども、その者(前者)は世俗の王国の善良な市民である、けれども天界の王国の〔市民では〕ない。
Bona, quae faciunt, distinguunt illos; 善が、それを彼らが行なう、彼らを分ける(区別する)。
bona quae civiles et morales naturales faciunt, non sunt bona in se, est enim homo et mundus in illis; 善は、それらを市民的で道徳的な自然的な者が行なう、本質的に善ではない、というのは人間と世がそれらの中にあるから。
bona quae civiles et morales spirituales faciunt, sunt bona in se, quia Dominus et caelum in illis est. 善は、それらを市民的で道徳的な霊的な者が行なう、本質的に善である、主と天界がそれらの中にあるので。
[3.] Ex his constare potest, quod quisque homo, quia natus est ut fieri possit civilis et moralis naturalis, etiam natus sit ut fieri possit civilis et moralis spiritualis; [3.] これらから明らかにすることができる、それそれの人間は、市民的で道徳的な自然的な者になることができるように生まれているので、さらにまた市民的で道徳的な霊的な者になることができるように生まれている。
est modo ut agnoscat Deum, et non faciat mala quia contra Deum sunt, sed faciat bona quia cum Deo sunt; 〔そうなるためには〕神を認めるように〔すること〕だけである、また神に反しているので悪を行なわない、しかし神とともにいる〔ことになる〕ので善を行なう。
per hoc venit spiritus in civilia et moralia ejus, et vivunt; このことによって霊が彼の市民的なもの〔行為〕と道徳的なもの〔行為〕の中にやって来る、また〔彼らは〕生きる。
at absque eo non est aliquis spiritus in illis, et inde non vivunt. しかし、それ〔らの行為〕なしに何らかの霊はそれらの中にない、またここから〔彼らは〕生きない。
Quare naturalis homo, utcunque civiliter et moraliter agit, vocatur mortuus, at spiritualis homo vivus. それゆえ、自然的な人間は、どれほど市民的にまた道徳的に行動しても、死んでいると言われる、しかし、霊的な人間は生きている。
[4.] Ex Divina Domini Providentia est, quod cuivis genti sit aliqua religio, et primarium omnis religionis est, agnoscere quod sit Deus, nam alioqui non vocatur religio; [4.] 神的な摂理からである、それぞれの異教徒(国民)に何らかの宗教があること、またすべての宗教の主要なものである、神が存在することを認めること、なぜなら、そうでなければ宗教と呼ばれないから。
et omnis gens quae vivit suam religionem, hoc est, quae non facit malum quia est contra suum Deum, recipit aliquod spirituale in suo naturali. またすべての異教徒(国民)は、彼ら自分の宗教に生きる、すなわち、彼らは悪を行なわない、自分の神に反するからである、何らかの霊的なものを自分の自然的なものの中に受ける。
Quis, cum audit aliquem Gentilem dicentem, quod hoc et illud malum non velit facere, quia est contra suum Deum, non secum dicit, “Annon hic salvatur? だれが、ある異教徒が言うのを聞くとき、これやそれの悪を行なうことを欲しない、自分の神に反するので、自分自身に言わないか?「この者は救われるのではないか。
Apparet sicut non possit aliter.” 異なってできないように見える」。
Hoc dictat ei sana ratio. このことを彼に健全な理性は指図する(命じる)。
Et vicissim, quis, cum audit Christianum dicentem, Hoc et illud malum nihili facio; また逆に、だれが、キリスト教徒が言うのを聞くとき、これやそれの悪を私は何ともしない(無価値なものにする)。
quid hoc quod dicatur esse contra Deum?” これは何か? 神に反していることが言われること」
non secum dicit, “Num hic salvatur? 自分自身に言わないか? 「この者は救われるのか。
apparet sicut non possit.” できないように見える」。
Hoc etiam sana ratio dictat. このこともまた健全な理性は指図する(命じる)。
[5.] Si dicit, “Sum natus Christianus, sum baptizatus, novi Dominum, legi Verbum, obivi Sacramentum Cenae;” [5.] もし言うなら、「私はキリスト教徒に生まれた、私は洗礼を受けた、私は主を知った(知っている)、私はみことばを読んだ、私は聖餐に出席した」。
num haec sunt aliquid, cum homicidia aut vindictas quae illa spirat, adulteria, furta clandestina, falsa testimonia aut mendacia, et varias violentias, non facit peccata? これらは何らかのものなのか? 殺人を、またはそれ〔殺人〕をしたい復讐を、姦淫、ひそかな盗み、偽りの証言またはうそ、またいろいろな暴力を、罪としないとき。
Num talis cogitat de Deo, aut de aliqua vita aeterna? このような者は神ついて考えているのか? または何らかの永遠のいのちについて。
Num cogitat quod sint? 存在することを考えているのか?
Dictatne sana ratio, quod talis salvari non possit? 健全な理性は指図しないか(命じないか)? このような者が救われることができないこと。
Haec de Christiano dicta sunt; キリスト教徒についてこれらのことが言われた。
quia Gentilis plus quam Christianus ex religione in vita sua de Deo cogitat. 異教徒はキリスト教徒よりも、自分の生活の中で宗教から神について考えているので。
Sed de his plura in sequentibus dicentur, in hoc ordine. しかし、これらについて多くのことが続くものの中で言われる、この順序の中で。
(i.) Quod finis creationis sit caelum ex humano genere. (i.) 創造の目的は人類からの天界であること。
(ii.) Quod inde ex Divina Providentia sit, quod unusquisque homo possit salvari, et quod salventur qui Deum agnoscunt et bene vivunt. (ii.) そこから(それゆえ)、神的な摂理からであること、それぞれの人間が救われることができること、また神を認め、善く生きる者は救われること。
(iii.) Quod ipse homo in culpa sit, si non salvatur. (iii.) 人間自身が責任(過失)の中にあること、もし救われないなら。
(iv.) Quod sic omnes praedestinati sint ad caelum, et nullus ad infernum. (iv.) このようにすべての者は天界へ予定されている、まただれも地獄へ〔予定されて〕ないこと。
(3) 訳文
322. 健全な理性は、すべての者が天界へ予定されており、だれも地獄へ予定されてない、と指図する。というのは、すべて者は〔そのような〕人間に生まれており、またここから神の像が彼らの中にあるからである。神の像が彼らの中にあるとは、真理を理解することができ、また善を行なうことができることである。真理を理解することができることは神的な知恵から、そして善を行なうことができることは神的な愛からである。その力が神の像であり、それは健全な人間のもとに残り、根こそぎにされない。
ここから、市民的で道徳的な人間になることができ、また市民的で道徳的な者は霊的な者になることができる、なぜなら、市民的で道徳的なものは霊的なものの容器であるから。
自分の国の法律を知って、そこの市民であり、またそれらにしたがって生きる者は市民的な人間と言われる。またそれらの法律を自分の習慣に、また自分の美点にし、理性からそれらを生きる者は道徳的な人間と言われる。
[2.] さて、どのように市民的で道徳的な生活が霊的な生活の容器であるかを述べよう。
市民的や道徳的な法律としてだけでなく、しかしまた神的な律法として、それらの法律に生きよ、すると、あなたは霊的な人間になる。
法律によって、殺人してはならないこと、他の者の妻に淫行してはならない、盗んではならない、偽りの証言をしてならない、他の者のものを侵害してはならない、と定められていないような野蛮な国民はほとんど存在しない。
これらの市民的で道徳的な法律を人間は、善い市民であるために、あるいは見られるために遵守する。しかし、もしそれらの法律を同時に神的なものにしないなら、単に市民的で道徳的な、自然的な人間である。しかし、もしそれを神的なものにもするなら、市民的で道徳的な、霊的な人間である。相違は、後者が世俗の王国の善良な市民であるだけでなく、天界の王国の善良な市民でもあるが、前者が世俗の王国の善良な市民であるけれども天界の王国の市民ではないことである。彼らの行なう善が、彼らを分ける。市民的で道徳的な自然的な者が行なう善は、本質的なに善ではない、というのは人間と世がそれらの中にあるから。それらを市民的で道徳的な霊的な者が行なう善は、本質的に善である、主と天界がそれらの中にいるからである。
[3.] これらから、それそれの人間は、市民的で道徳的な自然的な者になることができるように生まれているので、さらにまた市民的で道徳的な霊的な者になることができるように生まれていること、〔そうなるためには〕神を認め、また神に反しているので悪を行なわない、しかし神とともにいる〔ことになる〕ので善を行なうように〔すること〕だけであり、このことによって霊が彼の市民的なものと道徳的なもの〔の行為〕の中にやって来て、〔彼らは〕生き、しかし、それ〔らの行為〕なしに何らかの霊はそれらの中になく、またここから〔彼らは〕生きないことを明らかにすることができる。それゆえ、自然的な人間はどれほど市民的にまた道徳的に行動しても死んでいると言われ、しかし、霊的な人間は生きていると言われる。
[4.] それぞれの国民に何らかの宗教があることは神的な摂理からである、また神の存在を認めることはすべての宗教の主要なものである、なぜなら、そうでなければ宗教と呼ばれないから。また自分の宗教に生きる、すなわち、自分の神に反するからと悪を行なわないすべての国民は、何らかの霊的なものを自分の自然的なものの中に受ける。
だれが、ある異教徒が、あれこれの悪を行なうことを自分の神に反するので欲しない、と言うのを聞くとき、自分自身に、「この者は救われるのではないか、これと異なるとは見えない」と言わないか? このことを健全な理性は彼に指図する。
また逆に、だれが、キリスト教徒が、「あれこれの悪を私は何とも思わない、神に反していると言われるが、それは何のことか?」と言うのを聞くとき自分自身に、「この者は救われることができるか? できないように見える」、言わないか? このこともまた健全な理性は指図する。
[5.] もし、「私はキリスト教徒に生まれた、洗礼を受けた、主を知った、みことばを読んだ、聖餐に出席した」と言っても、それらのことは、殺人、または殺人したい復讐、姦淫、ひそかな盗み、偽りの証言またはうそ、またいろいろな暴力を罪としないとき、何なのか? このような者は、神ついてまたは何らかの永遠のいのちについて考えているのか? 存在する、と考えているのか?
健全な理性は、このような者は救われることができない、と指図しないか? 異教徒はキリスト教徒よりも、自分の生活の中で宗教から神について考えているので、これらのことはキリスト教徒について言われた。
しかし、これらについて多くのことが続くものの中で、次の順序の中で述べよう。
(i.) 創造の目的は人類からの天界であること。
(ii.) それゆえ、それぞれの人間が救われることができること、また神を認め、善く生きる者は救われることは神的な摂理からであること。
(iii.) もし救われないなら、責任は人間自身の中にあること。
(iv.) このようにすべての者は天界へ予定されており、だれも地獄へ予定されていないこと。