原典講読「神の摂理』 316, 317

 

(1) 原文


[1]316.   Quod propria prudentia persuadeat et confirmet, quod omne bonum et verum ab homine in homine sit, est quia propria prudentia est proprium intellectuale hominis influens ex amore sui, qui est proprium voluntarium hominis; et proprium non potest aliter quam sua facere omnia; non enim potest ab illo elevari. Omnes qui a Divina Domini Providentia ducuntur, elevantur a proprio, et tunc vident quod omne bonum et verum a Domino sit, immo etiam vident, quod id quod a Domino in homine est, sit perpetuo Domini, et nusquam hominis. Qui aliter credit, est sicut qui domini sui bona apud se deposita habet, ac illa sibi vindicat aut appropriat ut sua, qui non est dispensator sed est fur; et quia proprium hominis non est nisi quam malum, quare ille etiam immergit illa suo malo, ex quo consumerentur, sicut uniones stercori aut liquori acetoso injectae.


@1 “316,” et seq.:–sic editio princeps.


 


(2) 直訳


Quod propria prudentia persuadeat et confirmet, quod omne bonum et verum ab homine in homine sit, est quia propria prudentia est proprium intellectuale hominis influens ex amore sui, qui est proprium voluntarium hominis; プロプリウムの思慮が説きつけることまた確信することは、すべての善と真理は人間から、人間の中にあること、プロプリウムの思慮が自己愛から流入する人間の理解力の(知的な)プロプリウムであるからである、それは人間の意志のプロプリウムである。


et proprium non potest aliter quam sua facere omnia; またプロプリウムは異なってできない、すべてのものを自分自身のものにすること以外に。


non enim potest ab illo elevari. というのは、それ〔考え☆〕から高揚されることができないから。


☆ それ(中性奪格)とは何でしょうか? 直後の文脈からは「プロプリウム」が妥当です。でも論理の流れからは(後述のものを前に述べることになって)転しています。それで「すべてのものを自分自身のものにする」という「考え」と見なすことができます。英訳者ディックはそうとらえています。


Omnes qui a Divina Domini Providentia ducuntur, elevantur a proprio, et tunc vident quod omne bonum et verum a Domino sit, immo etiam vident, quod id quod a Domino in homine est, sit perpetuo Domini, et nusquam hominis. すべての者は、主の神的な摂理により導かれる者、プロプリウムから高揚される、またその時、すべての善と真理は主からであることを見る、それどころかさらにまた見る、それは、主から人間の中にあるもの、永続的に主にあること、また決して人間にない。


Qui aliter credit, est sicut qui domini sui bona apud se deposita habet, ac illa sibi vindicat aut appropriat ut sua, qui non est dispensator sed est fur; 異なって信じる者は、自分の主人の財産を自分自身のもとに蓄えて持つ者のようである、そしてそれらを自分自身に要求するかまたは自分のものとして専有する、その者は財産管理人(執事)でなく、しかし泥棒である。


et quia proprium hominis non est nisi quam malum, quare ille etiam immergit illa suo malo, ex quo consumerentur, sicut uniones stercori aut liquori acetoso injectae. また人間のプロプリウムは悪以外でないなら、ないので、それゆえ、彼はまたそれら〔財産〕を自分の悪の中に浸す(投げ込む)、そのことから消費される(消耗される)、真珠のように、糞または酸っぱい(腐敗した)液体に投げつけられた。


@1 “316,” et seq.:–sic editio princeps.  1316」と続くもの〔番号〕:―このように初版に〔ある〕。


 


(3) 訳文


[1]316.  すべての善と真理は人間から、人間の中にあることをプロプリウムの思慮が説きつけ、また確信するのは、プロプリウムの思慮が人間の意志のプロプリウムである自己愛から流入する人間の知的なプロプリウムであるからであり、またプロプリウムは、すべてのものを自分自身のものにすることしかできない。というのは、その考えから高揚されることができないから。


 主の神的な摂理により導かれるすべての者は、プロプリウムから高揚され、またその時、すべての善と真理は主からであることを見る、それどころかさらにまた、主から人間の中にあるものは永続的に主にあること、また決して人間にないことを見る。


 〔これと〕異なって信じる者は、自分の主人の財産を自分自身のもとに蓄えて保持する者のようであり、それらを自分自身に要求するかまたは自分のものとして専有する。その者は執事でなく、泥棒である。また人間のプロプリウムは悪でしかないので、それゆえ、彼はまたそれら〔財産〕を自分の悪の中に浸し、そのことから、糞または酸い液体に投げ込まれたつけられた真珠のように消費される。


  1:「316」と続くもの番号は、初版ではこのようである。


 


(1) 原文


317.  (iii.) Quod omne persuasum et confirmatum permaneat sicut proprium apud hominem. Creditur a multis, quod non videri aliquod verum ab homine possit, nisi ex confirmatis, sed hoc est falsum. In illis quae civilia et oeconomica regni et reipublicae sunt, non videri potest utile et bonum, nisi sciantur plura statuta et sancita ibi; inque rebus judicii nisi sciantur leges; inque rebus naturalibus, ut in physicis, chymicis, anatomicis, mechanicis et aliis, nisi homo imbutus sit scientiis. Sed in puris rationalibus, moralibus et spiritualibus, apparent vera ex ipsa luce eorum, modo homo ex justa educatione aliquantum rationalis, moralis, et spiritualis factus est. Causa est, quia unusquisque homo quoad spiritum suum, qui est qui cogitat, est in mundo spirituali, ac unus inter illos ibi, proinde in luce spirituali, quae interiora intellectus ejus illustrat, et quasi dictat. Nam lux spiritualis in sua essentia est Divinum Verum Divinae Sapientiae Domini. Inde est quod homo possit analytice cogitare, de justo et recto in judiciis concludere, ac honestum in morali vita, et bonum in spirituali, videre; et quoque multa vera, quae non in tenebras cadunt nisi quam ex confirmatis falsis. Illa videt homo comparative vix aliter quam sicut videt animum alterius ex facie ejus, ac percipit affectiones ejus ex sono loquelae ejus, absque alia scientia quam quae cuivis insita est. Cur non homo suae vitae interiora, quae sunt spiritualia et moralia aliquatenus ex influxu videret, cum nullum animal est, quod non scit sua necessaria, quae sunt naturalia ex influxu? Avis scit nidos facere, ova ponere, pullos excludere, et novit suas escas; praeter mirabilia alia, quae vocantur instinctus.


 


(2) 直訳


(iii.) Quod omne persuasum et confirmatum permaneat sicut proprium apud hominem.― (iii.) きつけられ、また確信したすべてのものはプロプリウムのように人間のもとに残ること」―


Creditur a multis, quod non videri aliquod verum ab homine possit, nisi ex confirmatis, sed hoc est falsum. 多くの者に信じられている、ある真理が人間に見られることができないこと、証明(証拠)からでないなら、しかしこのことは虚偽である。


In illis quae civilia et oeconomica regni et reipublicae sunt, non videri potest utile et bonum, nisi sciantur plura statuta et sancita ibi; それらの中に、それらは王国と共和国の市民的なことと経済的なことである、役立つものと善は見られることができない、そこに多くの法律(規定)(規範)が知られないなら。


inque rebus judicii nisi sciantur leges; そして裁判の事柄の中に、法律が知られないなら。


inque rebus naturalibus, ut in physicis, chymicis, anatomicis, mechanicis et aliis, nisi homo imbutus sit scientiis. そして自然の事柄の中に、例えば、物理学、化学、解剖学、機械学の中に、人間が知識(科学)に教え込まれてないなら。


Sed in puris rationalibus, moralibus et spiritualibus, apparent vera ex ipsa luce eorum, modo homo ex justa educatione aliquantum rationalis, moralis, et spiritualis factus est. しかし、純粋に理性的なもの、道徳的なものや霊的なものの中で、真理はそれらの光そのものから見られる、人間が正しい教育から多少理性的に、道徳的に、また霊的になっているかぎり。


Causa est, quia unusquisque homo quoad spiritum suum, qui est qui cogitat, est in mundo spirituali, ac unus inter illos ibi, proinde in luce spirituali, quae interiora intellectus ejus illustrat, et quasi dictat.  理由である、それぞれの人間は自分の霊に関して、それは考える者である、霊界の中にいるので、そしてそこにある者は他の者の間に、それゆえに霊的な光の中に〔いる〕、それは彼の内的な理解力を照らす、またいわば指図する(命ずる)


Nam lux spiritualis in sua essentia est Divinum Verum Divinae Sapientiae Domini. なぜなら、霊的な光は、その本質では、主の神的な知恵の神的な真理であるから。


Inde est quod homo possit analytice cogitare, de justo et recto in judiciis concludere, ac honestum in morali vita, et bonum in spirituali, videre; ここからである、人間が分析的に考えることができること、裁判(判断)の中で正しいもの(公正なもの)また真っ直ぐなもの(正直なもの)ついて結論すること、そして道徳的な生活の中で尊敬すべきものを、また霊的なものの中で善を、見ること〔ができる〕。


et quoque multa vera, quae non in tenebras cadunt nisi quam ex confirmatis falsis. そしてまた多くの真理を〔見ることができる〕、それらは暗やみの中に落ちない、虚偽の確信からでないなら。


Illa videt homo comparative vix aliter quam sicut videt animum alterius ex facie ejus, ac percipit affectiones ejus ex sono loquelae ejus, absque alia scientia quam quae cuivis insita est. 人間はそれらを見る、比較すれば、ほとんど異ならない、他の者のアニムス(気質)を彼の顔から見るように以外に、そして彼の話しの声から彼の情愛を知覚する(気づく)他の知識なしに、それらはそれぞれの者に生来のものである。


Cur non homo suae vitae interiora, quae sunt spiritualia et moralia aliquatenus ex influxu videret, cum nullum animal est, quod non scit sua necessaria, quae sunt naturalia ex influxu? なぜ、人間は自分のいのちの内的なものを、それらは流入からある程度(多少)霊的なものと道徳的なものである、見ないのか? そのとき、どんな動物もない、自分の必要なものを知らないこと、それらは自然的なものである、流入から。


Avis scit nidos facere, ova ponere, pullos excludere, et novit suas escas; 鳥は、巣をつくることを知っている、卵を産むこと、ひなを孵化すること、また自分の食べ物を熟知している☆。


nosco「知る」は完了形で「よく知っている」という意味になります。


praeter mirabilia alia, quae vocantur instinctus. 加えて(ほかに)驚くべき他のもの、それらは本能と呼ばれる。


 


(3) 訳文


317.  (iii.) きつけられ、また確信したすべてのものはプロプリウムのように人間のもとに残ること」


 証明(証拠)からでないなら、ある真理が人間に見られることはできない、と多くの者に信じられている、しかし、このことは虚偽である。


 それらの中に、王国と共和国の市民的なことと経済的なことであり、そこでは多くの規定や規範が知られないなら、役立つものと善は見られることができない。そして裁判の事柄のものは、法律が知られないなら。自然の事柄は、例えば、物理学、化学、解剖学、機械学は、人間が知識を教え込まれていないなら見られることができない〔と信じられている〕。


 しかし、純粋に理性的なもの、道徳的なもの、霊的なもののその真理は、人間が正しい教育から多少とも理性的に、道徳的に、また霊的になっているかぎり、それらの光そのものから見られる。その理由は、それぞれの人間は、考える者である自分の霊に関して霊界の中に、そしてそこの他の者の間に、それゆえに霊的な光の中にいて、その光が彼の内的な理解力を照らし、またいわば指図するからである。なぜなら、霊的な光は、その本質では、主の神的な知恵の神的な真理であるから。


 ここから、人間が分析的に考え、裁判の中で正しいものまた真っ直ぐなものについて結論し、そして道徳的な生活の中で尊敬すべきものを、また霊的なものの中で善を見ることができるのである。そしてまた虚偽の確信からでないなら、暗やみの中に落ち込まない多くの真理を見ることができる。


I 人間がそれらを見るのは、比較すれば、それぞれの者に生来のものであって、それ以外の他の知識なしに、他の者の顔から彼のアニムスを見、彼の話し声から彼の情愛に気づくのとほとんど異ならない。


 どんな動物でも、流入から自然的なものである自分に必要なものを知っているのに、なぜ、人間は流入からある程度、霊的で道徳的なものである自分のいのちの内的なものを見ないのか? 


 鳥は、巣をつくること、卵を産むこと、ひなをかえすことを知っており、また自分の食べ物を熟知している。加えてほかにも、本能と呼ばれるものに驚くべきものがある。

コメントを残す