(1) 原文
314. Quales sunt illi, qui infatuati sunt ex propria intelligentia, constare potest ex [1]illorum imaginariis in rebus interioris judicii; pro exemplo, de influxu, de cogitatione, deque vita. De Influxu inverse cogitant, ut quod visus oculi influat in visum internum mentis qui est intellectus; et quod auditus auris influat in auditum internum, qui etiam est intellectus; et non percipiunt quod intellectus ex voluntate influat in oculum et in aurem, et non modo faciat illos sensus, sed etiam utatur illis ut suis instrumentis in naturali mundo. Sed quia hoc non secundum apparentiam est, non percipiunt, solummodo si dicitur, quod naturale non influat in spirituale, sed quod spirituale in naturale; at usque tunc cogitant, “Quid spirituale nisi quam purius naturale?” tum “Annon apparet quod si oculus videt aliquod pulchrum, et auris audit aliquod harmonicum, mens, quae est intellectus et voluntas, delectetur?” non scientes quod oculus non videat ex se, nec lingua gustet ex se, nec nares odorent ex [se], nec cuticula sentiat ex se; sed quod sit mens seu spiritus hominis, qui illa ibi sensu percipit, et ex illo secundum quale ejus afficitur; sed usque quod mens seu spiritus hominis non sentiat illa a se, sed a Domino, et quod aliter cogitare, sit ex apparentiis, et si confirmantur, ex fallaciis. [2.] De Cogitatione, dicunt, quod sit aliquod modificatum in aere, variatum secundum objecta, et ampliatum secundum cultum; ita quod ideae cogitationum sint imagines, sicut meteora, apparentes in aere; et quod memoria sit tabula cui impressae sunt; non scientes quod cogitationes sint aeque in substantiis pure organicis, sicut sunt visus et auditus in suis. Spectent modo cerebrum, et videbunt illud talibus substantiis plenum: laede illas et delirabis, ac perde illas et morieris. Quid autem cogitatio, et quid memoria, videatur supra (n. 279, fin.). [3.] De Vita non sciunt aliud, quam quod sit quaedam naturae activitas, quae se facit sentiri diversimode, sicut corpus quod vivit, se organice movet. Si dicitur quod sic natura vivat, hoc negant, sed quod natura det vivere. Si dicitur, “Annon tunc vita dissipatur, cum corpus moritur,” respondent quod vita in particula aeris, quae vocatur anima, maneat. Si dicitur, Quid tunc Deus? Numne Ille est ipsa Vita? ad haec tacent, et non volunt edicere quod cogitant. Si dicitur, Velitisne quod Divinus Amor et Divina Sapientia sint ipsa Vita? respondent, Quid amor et quid sapientia? Nam in suis fallaciis non vident quid haec, nec quid Deus. Haec adducta sunt, ut videatur quomodo homo a propria prudentia infatuatur, ex causa quia omnia ex apparentiis et inde fallaciis concludit.
@1 illorum pro “illarum”
(2) 直訳
Quales sunt illi, qui infatuati sunt ex propria intelligentia, constare potest ex [1]illorum imaginariis in rebus interioris judicii; 彼らがどんなものであるか、プロプリウムの知性から愚鈍となった(のぼせあがった)☆者、内的な判断の事柄における彼らの想像☆から明らかにすることができる。
☆ 「想像」というよりも、内容的に空想、さらに妄想に近いものです。
☆ infatuoにはこのように「愚鈍となる」と「のぼせあがる」の意味があります(もう一つ「味をなくす」という意味がありますが、ここではあたりません)。このどちらでしょうか? それとも見方の違いで、この二つは同じことなのでしょうか?
pro exemplo, de influxu, de cogitatione, deque vita. 例として、流入について、思考について、いのちについて。
De Influxu inverse cogitant, ut quod visus oculi influat in visum internum mentis qui est intellectus; 「流入」について、〔彼らは〕逆に考えている、目の視覚が心の内なる視覚の中に流入することのように、それは理解力である。
et quod auditus auris influat in auditum internum, qui etiam est intellectus; また耳の聴覚が内なる聴覚の中に流入すること、それもまた理解力である。
et non percipiunt quod intellectus ex voluntate influat in oculum et in aurem, et non modo faciat illos sensus, sed etiam utatur illis ut suis instrumentis in naturali mundo. また知覚しない(認めない)、意志からの理解力が目の中と耳の中に流入すること、またそれらを感覚をつくるだけ〔のものとし〕ないで、しかしまたそれらで用いる、自然界の中で自分の道具のように。
Sed quia hoc non secundum apparentiam est, non percipiunt, solummodo si dicitur, quod naturale non influat in spirituale, sed quod spirituale in naturale; しかし、このことは外観にしたがっていないので、知覚しない(認めない)、単に、もし言われるなら、自然的なものが霊的なものの中に流入しないこと、しかし、霊的なものが自然的なものの中に〔流入する〕こと。
at usque tunc cogitant, “Quid spirituale nisi quam purius naturale?” しかしそれでも、その時、考える、「何が霊的なものか? さらに純粋な自然的なもの以外でないなら」。
tum “Annon apparet quod si oculus videt aliquod pulchrum, et auris audit aliquod harmonicum, mens, quae est intellectus et voluntas, delectetur?” なおまた、「(~のように)見えるのではないか? もし目が何らかの美しいものを見るなら、また耳が何らかの調和するものを聞くなら、心は、それは理解力と意志である、楽しむ(喜ぶ)」。
non scientes quod oculus non videat ex se, nec lingua gustet ex se, nec nares odorent ex [se], nec cuticula sentiat ex se; 知らないで、目はそれ自体から見ないこと、舌もそれ自体から味わない☆、鼻もそれ自体から嗅がない、皮膚もそれ自体から感じない。
☆ 雑談ながらgustoはファミレスの店名「ガスト」の語源です、この店の前を通るたびこの言葉を想い浮かべます。
sed quod sit mens seu spiritus hominis, qui illa ibi sensu percipit, et ex illo secundum quale ejus afficitur; しかし、人間の心または霊であること、それはそれらをそこに感覚で知覚する、またそれ〔感覚〕からそれのどんなものが働きかけられる。
sed usque quod mens seu spiritus hominis non sentiat illa a se, sed a Domino, et quod aliter cogitare, sit ex apparentiis, et si confirmantur, ex fallaciis. しかしそれでも、人間の心または霊はそれらをそれ自体から感じない、しかし、主から、また異なって考えることは、外観からであること、またもし〔そのことが〕確信されるなら、〔感覚の〕欺きから〔である〕。
[2.] De Cogitatione, dicunt, quod sit aliquod modificatum in aere, variatum secundum objecta, et ampliatum secundum cultum; [2.] 「思考」について、〔彼らは〕言う、空気の中の何らかの変化物であること、対象にしたがって変化するもの、また耕されるにしたがって増大されるもの。
ita quod ideae cogitationum sint imagines, sicut meteora, apparentes in aere; そのように(したがって)思考の観念は像(想像の産物)である、流星のような、空気中に見られて。
et quod memoria sit tabula cui impressae sunt; また記憶は板(書字板)である、それに刻みつけられる。
non scientes quod cogitationes sint aeque in substantiis pure organicis, sicut sunt visus et auditus in suis. 知らないで、思考は等しく純粋に有機的な実体(物質)の中にあること、視覚と聴覚が自分のもの☆の中にあるように。
☆「自分のもの」とは「自分の有機的な実体」、すなわち、「視覚や聴覚の感覚器官」です。
Spectent modo cerebrum, et videbunt illud talibus substantiis plenum: 脳だけが眺められる(未来)、するとそれがこのような実体(物質)で満ちているのが見られる。
laede illas et delirabis, ac perde illas et morieris. それら〔実体(物質)〕を傷つけよ、するとあなたは気が狂う(未来)、そしてそれらを破壊せよ、するとあなたは死ぬ(未来)。
Quid autem cogitatio, et quid memoria, videatur supra (n. 279, fin.). けれども、何が思考か、また何が記憶かは、上に見られる(279番、末尾)。
[3.] De Vita non sciunt aliud, quam quod sit quaedam naturae activitas, quae se facit sentiri diversimode, sicut corpus quod vivit, se organice movet. [3.] 「いのち」について何らかのことを知らない、何らかの自然の活動であること以外に、それはそれ自体をいろいろな方法で感じさせることを行なう、身体が、それは生きる、それ自体を有機的に動くように。
Si dicitur quod sic natura vivat, hoc negant, sed quod natura det vivere. もし言われるなら、このようにして(したがって)自然は生きていること、このことを否定する、しかし、自然が生きることを与えること。
Si dicitur, “Annon tunc vita dissipatur, cum corpus moritur,” respondent quod vita in particula aeris, quae vocatur anima, maneat. もし言われるなら、「その時、いのちは消散させられないか? 身体が死ぬとき」、答える、いのちが空気の小部分の中に、それは霊魂と呼ばれる、残る(とどまる)こと。
Si dicitur, Quid tunc Deus? Numne Ille est ipsa Vita? もし言われるなら、「その時(とき)、何が神か?」、「それはいのちそのものではないか?」
ad haec tacent, et non volunt edicere quod cogitant. これに関して黙る、また考えていることを言い表わすことを欲しない。
Si dicitur, Velitisne quod Divinus Amor et Divina Sapientia sint ipsa Vita? もし言われるなら、「あなたがたは欲する(接続)のですね? 神的な愛と神的な知恵がいのちそのものであること」。
respondent, Quid amor et quid sapientia? 答える、「何が愛か、また何が知恵か?」
Nam in suis fallaciis non vident quid haec, nec quid Deus. なぜなら、自分の欺き(誤り)の中でこれらが何か見ないから、何が神かも。
Haec adducta sunt, ut videatur quomodo homo a propria prudentia infatuatur, ex causa quia omnia ex apparentiis et inde fallaciis concludit. これらのことが提示された、人間がプロプリウムの思慮からどのように愚鈍とされる(のぼせあがる)か見られるために、理由から(である)、すべてのものを外観からまたここからの欺きから推論したので。
@1 illorum pro “illarum” 注1「illarum」の代わりにillorum。
(3) 訳文
314. プロプリウムの知性から愚鈍となった者がどんなものであるか、内的な判断の事柄における彼らの空想から明らかにすることができる。例として、流入について、思考について、いのちについて。
「流入」について、彼らは逆に考えている。目の視覚が心の内なる視覚である理解力の中に流入する、また耳の聴覚が内なる聴覚それもまた理解力であるその中に流入する。また、意志からの理解力が目の中と耳の中に流入すること、またそれらを感覚のものだけとしないで、自然界の中で自分の道具のようにそれらを用いることを認めない。
しかし、このことは外観にしたがっていないので、もし単に、自然的なものは霊的なものの中に流入しない、しかし、霊的なものが自然的なものの中に流入する、と言われるなら、このことを認めない。そしてその時、それでも、「さらに純粋な自然的なものでないなら、霊的なものとは何か?」なおまた、「もし目が何らかの美しいものを見、また耳が何らかの調和するものを聞くなら、理解力と意志である心は、喜ぶように見えるではないか?」と考えている。目はそれ自体から見ない、舌もそれ自体から味わない、鼻もそれ自体から嗅がない、皮膚もそれ自体から感じないことを知らない、しかし、それらを感覚で知覚するものは人間の心または霊であり、それがどんなものかにっしたがってその感覚から働きかけられている。しかしそれでも、人間の心または霊はそれらをそれ自体からは感じないで、主から感じており、またこれと異なって考えることは外観からであり、またもし〔そのことが〕確信されるなら、〔それは感覚の〕欺きからである。
[2.]「思考」について、〔彼らは〕空気の中の何らかの変化物であり、対象にしたがって変化し、また耕されるにしたがって増大されるものである、したがって思考の観念は空気中に見られる流星のような想像の産物であり、また記憶は刻みつけられる板である、と言う。視覚と聴覚が有機的な実体の中にあるように、それと等しく、思考が純粋な有機的な実体の中にあることを知らない。
脳だけでも眺めてみよ、するとそれがこのような実体(物質)で満ちているのが見られる。それらを傷つけてみよ、するとあなたは気が狂う、そしてそれらを破壊してみよ、するとあなたは死ぬ。
けれども、何が思考か、また何が記憶かは、前に見られる(279番、末尾)。
[3.] 「いのち」については、何らかの自然の活動であり、生きている身体がそれ自体を有機的に動かすように、それ自体をいろいろな方法で感じさせることを行なうこと以外に、何も知らない。
もし、「そのように自然は生きている」と言われるなら、このことを否定し、自然が生きることを与える、とする。
もし、「身体が死ぬとき、その時、いのちは消散させられないか?」と言われるなら、いのちは霊魂と呼ばれる空気の小部分の中に残る、と答える。
もし、「そのとき、神とは何か? それはいのちそのものではないか?」と言われるなら、これに関しては黙り、考えていることを言い表わそうとしない。
もし、「あなたがたは神的な愛と神的な知恵がいのちそのものであって欲しいのですね?」と言われるなら、「愛と何か、知恵とは何か?」と答える。なぜなら、自分の欺きの中でこれらが何か、神が何かも見ないから。
これらのことは、すべてのものを外観からまたここからの欺きから推論したという理由で、人間がプロプリウムの思慮からどのように愚鈍とされるか見られるために、提示された。