QUOD DIVINA PROVIDENTIA NON APPROPRIET ALICUI MALUM
NEC ALICUI BONUM,
SED QUOD PROPRIA PRUDENTIA UTRUMQUE APPROPRIET.
神的な摂理はある者に悪を専有しない(自分のものにしない)こと
ある者に善も
しかし、プロプリウムの思慮が両方のものを専有する
(1) 原文
308. Creditur paene ab unoquovis, quod homo cogitet et velit ex se, et inde loquatur et agat ex se. Quis aliud potest credere dum a se? cum apparentia quod ita sit, tam fortis est, ut nihil differat ab actualiter a se cogitare, velle, loqui et agere, quod tamen non dabile est. In Sapientia Angelica De Divino Amore et Divina Sapientia, demonstratum est, quod unica Vita sit, et quod homines sint recipientes vitae; tum quod voluntas hominis sit receptaculum amoris, ac intellectus hominis sit receptaculum sapientiae, quae duo sunt unica illa Vita. Demonstratum etiam est, quod ex creatione sit, et inde ex Divina Providentia continue, ut vita illa appareat in homine, in tali similitudine, sicut esset ejus, proinde sicut propria; sed quod hoc sit apparentia, ob finem ut homo possit esse receptaculum. Demonstratum etiam est supra (n. 288-294), quod nullus homo cogitet ex se, sed ex aliis; et quod nec alii ex se, sed omnes ex Domino, ita tam malus quam bonus: tum quod hoc in orbe Christiano notum sit, imprimis apud illos qui non modo dicunt, sed etiam credunt, quod omne bonum et verum sit a Domino, tum quod omnis sapientia, ita fides et charitas; et quoque quod omne malum et falsum sit a diabolo seu ab inferno. [2.] Ex his omnibus non potest aliud conclusum sequi, quam quod omne influat quod homo cogitat et vult; et quia omnis loquela fluit a cogitatione, sicut effectus a sua causa, et omnis actio a voluntate similiter, quod etiam omne id influat, quod homo loquitur et agit, tametsi derivative seu mediate. Quod omne influat quod homo videt, audit, odorat, gustat et sentit, non potest negari; quid non quod homo cogitat et vult? Num aliud potest esse discrimen, quam quod in organa sensuum externorum seu corporis influant talia quae in mundo naturali sunt, et quod in substantias organicas sensuum internorum seu mentis influant talia quae in mundo spirituali sunt? proinde quod sicut organa sensuum externorum seu corporis sunt receptacula objectorum naturalium, ita substantiae organicae sensuum internorum seu mentis sint receptacula objectorum spiritualium. Cum talis status est hominis, quid tunc est proprium ejus? et proprium ejus non est quod tale aut tale receptaculum sit, quia hoc proprium non aliud est quam quale ejus quoad receptionem, non autem est proprium vitae per proprium enim a nemine intelligitur aliud, quam quod vivat ex se, et inde cogitet et velit ex se: sed quod hoc proprium non sit apud hominem, immo quod nec dari possit apud ullum, a supradictis consequitur.
(2) 直訳
Creditur paene ab unoquovis, quod homo cogitet et velit ex se, et inde loquatur et agat ex se. それぞれの者によりほとんど信じられている、人間が自分自身から考え、意志していること、またここから自分自身から話し、行動している。
Quis aliud potest credere dum a se? だれが他のことを信じることができるか? 自分自身から〔そのようなことをしている〕の時。
cum apparentia quod ita sit, tam fortis est, ut nihil differat ab actualiter a se cogitare, velle, loqui et agere, quod tamen non dabile est. 外観がそのようであること、これほどに強いとき☆、自分自身から実際に考えること、意志すること、話すこと、また行動することから何も違わないように、それでも〔そのようで〕ありえないこと。
☆ この接続詞cumについて後述参照。
In Sapientia Angelica De Divino Amore et Divina Sapientia, demonstratum est, quod unica Vita sit, et quod homines sint recipientes vitae; 『神的な愛と神的な知恵についての天使の知恵』の中に、示されている、唯一のいのちが存在すること、また人間はいのちの受容するものであること。
tum quod voluntas hominis sit receptaculum amoris, ac intellectus hominis sit receptaculum sapientiae, quae duo sunt unica illa Vita. なおまた、人間の意志が愛の容器であること、そして人間の理解力が知恵の容器であること、それら二つが唯一のそのいのちである。
Demonstratum etiam est, quod ex creatione sit, et inde ex Divina Providentia continue, ut vita illa appareat in homine, in tali similitudine, sicut esset ejus, proinde sicut propria; さらにまた示されている、創造から、また神的な摂理から絶えず存在すること、そのいのちが人間の中に見られるように、このような類似(似ているもの)の中に、彼のものであるように、それゆえにプロプリウムのように。
sed quod hoc sit apparentia, ob finem ut homo possit esse receptaculum. しかし、このことは外観であること、人間が容器であることができるようにとの目的のために。
Demonstratum etiam est supra (n. 288-294), quod nullus homo cogitet ex se, sed ex aliis; さらにまた上に示されている(288-294番)、人間はだれも自分自身から考えないこと、しかし他の者から。
et quod nec alii ex se, sed omnes ex Domino, ita tam malus quam bonus: また、他の者も自分自身からでなく、しかしすべての者は主から、このように悪い者も善い者も。
tum quod hoc in orbe Christiano notum sit, imprimis apud illos qui non modo dicunt, sed etiam credunt, quod omne bonum et verum sit a Domino, tum quod omnis sapientia, ita fides et charitas: なおまた、このことはキリスト教世界の中によく知られていること、特に彼らのもとに、言うだけでなく、しかしまた信じる者、すべての善と真理は主からであること、なおまた、すべての知恵、このように信仰と仁愛。
et quoque quod omne malum et falsum sit a diabolo seu ab inferno. さらにまた、すべての悪と虚偽は悪魔から、すなわち、地獄からであること。
[2.] Ex his omnibus non potest aliud conclusum sequi, quam quod omne influat quod homo cogitat et vult; [2.] これらすべてのことから、他の結論を(に)従うことができない、人間が考え、意志することすべてのものは流入すること以外に。
et quia omnis loquela fluit a cogitatione, sicut effectus a sua causa, et omnis actio a voluntate similiter, quod etiam omne id influat, quod homo loquitur et agit, tametsi derivative seu mediate. またすべての話しは思考から流れるので、結果がその原因からのように、またすべての行動が意志から、同様に、さらにまたそのすべてのものは流入すること、人間が話し、行動するもの、たとえ派生的にまたは間接的に(媒介的に)〔であって〕でも。
Quod omne influat quod homo videt, audit, odorat, gustat et sentit, non potest negari; すべてのものが流入すること、人間が見、聞き、嗅ぎ、味わい、また感じるもの、否定されることができない。
quid non quod homo cogitat et vult? 何がないか?☆ 人間が考え、意志するもの。
☆ 「quid non…?」は相当な省略表現ですが、「何? ~がない?」と見なせます。すなわち、「え? 考え、意志することは流入じゃないのですか?」といった感じです。
Num aliud potest esse discrimen, quam quod in organa sensuum externorum seu corporis influant talia quae in mundo naturali sunt, et quod in substantias organicas sensuum internorum seu mentis influant talia quae in mundo spirituali sunt? 何か違いが存在することができるか、外なるまたは身体の感覚器官の中にこのようなものが〔流入する〕以外に、それらは自然界の中にある、また内なるまたは心の感覚の有機的な実体の中にこのようなものが流入する、それらは霊界の中にある。
proinde quod sicut organa sensuum externorum seu corporis sunt receptacula objectorum naturalium, ita substantiae organicae sensuum internorum seu mentis sint receptacula objectorum spiritualium. それゆえに、外なるまたは身体の感覚器官が自然的な対象(物)の容器であるように、そのように内なるまたは心の感覚の有機的な実体は霊的な対象(物)の容器である。
Cum talis status est hominis, quid tunc est proprium ejus? このような状態が人間にあるとき☆、何がその時、彼のプロプリウムか?
☆ ここの接続詞としてのcumは「~のとき」ではなくて、「~である点から見ると、~であるからには」の訳がよいでしょう。
et proprium ejus non est quod tale aut tale receptaculum sit, quia hoc proprium non aliud est quam quale ejus quoad receptionem, non autem est proprium vitae; また彼のプロプリウムはこのようなまたはあのような〔といった〕容器であるものではない、このプロプリウムは受け入れに関して彼がどんなものであるか以外の他のものではないので、けれども、いのちのプロプリウム☆ではない。
☆ このまま「いのちのプロプリウム」では、わかりづらいと思います。「いのちをもったプロプリウム」、「生きたプロプリウム」という意味でしょう。
per proprium enim a nemine intelligitur aliud, quam quod vivat ex se, et inde cogitet et velit ex se: というのは、プロプリウムによって、だれからもあるものが意味されないから、自分自身から生きるもの以外の、またここから自分自身から考え、意志する。
sed quod hoc proprium non sit apud hominem, immo quod nec dari possit apud ullum, a supradictis consequitur. しかし、このプロプリウムは人間のもとにない、それどころかだれのもとにも存在することができないことは、前述のことから(結果として生ずる起こる)。
(3) 訳文
308. だれでもほとんどの者に、人間は自分自身から考え、意志している、またここから自分自身から話し、行動している、と信じられている。自分自身から〔そのようなことをしている〕時、だれが他のことを信じることができるか? 自分自身から実際に考え、意志し、話し、また行動するのと何も違わないほどにも外観がこれほどに強いとき、それでもそのことは〔そのようでは〕ありえない。
『神の愛と知恵(についての天使の知恵)』の中に、唯一のいのちが存在し、人間はいのちの受容するものであることが、なおまた、人間の意志が愛の容器であり、そして人間の理解力が知恵の容器であること、それら二つが唯一のそのいのちであることが示されている。
さらにまた、創造から、また神的な摂理から絶えず、そのいのちが人間の中に、彼のものであるように、このような類似の中に、それゆえにプロプリウムのように見られるように存在すること、しかし、このことは人間が容器であることができる目的のための外観であることが示されている。
さらにまた、人間はだれも自分自身から考えないで、他の者から、また、他の者も自分自身からでなく、しかしすべての者は主から、このように悪い者も善い者も考えることが前に示されている(288-294番)。
なおまた、このことはキリスト教世界の中によく知られていること、特に、すべての善と真理は、なおまたすべての知恵、このように信仰と仁愛は主からである、さらにまた、すべての悪と虚偽は悪魔から、すなわち、地獄からである、と言うだけでなく、しかしまた信じる者のもとで。
[2.] これらすべてのことから、人間が考え、意志することすべてのものは流入すること以外の他の結論に従うことはできない。またすべての話しは、結果がその原因からのように、思考から、また同様に、すべての行動が意志から流れるので、さらにまたたとえ派生的にまたは間接的にであっても、人間が話し、行動するそのすべてのものは流入する。
人間が見、聞き、嗅ぎ、味わい、また感じるすべてのものが流入することは否定されることができない。人間が考え、意志するものは流入するのではないか?〔ここは意訳、直訳参照〕
外なるまたは身体の感覚器官の中に自然界の中にあるようなものが流入し、また内なるまたは心の感覚の有機的な実体の中に霊界の中にあるようなものが流入すること以外に何か違いが存在することができるのか? それゆえ、外なるまたは身体の感覚器官が自然的な対象の容器であるように、そのように内なるまたは心の感覚の有機的な実体は霊的な対象の容器である。
このような状態が人間にあるとき、何がその時、彼のプロプリウムなのか? またこのプロプリウムは受け入れに関して彼がどんなものでしかないので、彼のプロプリウムはこのようなまたはあのような容器ではない、けれども、いのちのあるプロプリウムではない。というのは、プロプリウムによって、だれからも、自分自身から生きるもの、またここから自分自身から考え、意志する以外のものが意味されないから。しかし、このプロプリウムは人間のもとにない、それどころかだれのもとにも存在することができないことは、前述のことから結果として生ずる。