原典講読「神の摂理』 298([4]~[6]おわり)

 

(2) 直訳


[4.] Tertium: [4.] 第三:


Quod Divina Providentia continue faciat hominem videre verum, et quod etiam det affectionem percipiendi illud et recipiendi illud. 神的な真理は絶えず人間が真理を見るようにし、そしてまたそれを知覚する情愛も与えること。


Hoc fit, quia Divina Providentia agit ab interiori, et per id influit in exteriora, seu a spirituali in illa quae sunt in naturali homine, ac per lucem caeli illuminat intellectum, et per calorem caeli vivificat voluntatem. このことが生じる、神的な摂理が内的なものから働くからである、またそれを通して外的なものに流入する、すなわち、霊的なものからそれらの中に、それらは自然的な人間の中にある、そして、天界の光によって理解力が照らされる、また天界の熱によって意志を生き生きとさせる。


Lux caeli in sua essentia est Divina Sapientia. 天界の光はその本質では神的な知恵である。


et calor caeli in sua essentia est Divinus Amor; また、天界の熱はその本質では神的な愛である。


et ex Divina Sapientia non aliud influere potest quam verum, et ex Divino Amore non aliud influere potest quam bonum, et ex hoc dat Dominus in intellectu affectionem videndi verum, et quoque percipiendi et recipiendi illud: 神的な知恵からは真理以外に何らかのものは流入することができない、また神的な愛からは善以外に何らかのものは流入することができない、またこのことから主は理解力の中に真理を見る情愛を与える、そしてまたそれを知覚し、受け入れる〔情愛を〕。


sic fit homo non solum quoad externam faciem homo, sed etiam quoad internam. このように人間は、外なる顔(外見)に関してだけでなく、しかしまた内なる〔顔(外見)〕に関して人間になる。


Quis non vult videri ut homo rationalis et spiritualis? だれが見られることを欲しないか? 理性的で道徳的な人間として。


Et quis non scit, quod velit videri ut ab aliis credatur quod sit verus homo? また、だれが知らないか? 見られることを欲すること、他の者から真実の(誠実な)間であることを信じられるように。


Si itaque solum est rationalis et spiritualis in externa forma, et non simul in interna, num ille est homo?


 そこでもし、外なる形の中だけで理性的で霊的であるなら、また同時に内なる中でない、彼は人間であるのか?


num est aliud quam sicut histrio super theatro, aut sicut simia cui facies paene humana? 舞台の上の俳優以外の何者であるのか? またはほとんど人間の顔をもつサルのような。


Annon inde nosse potest, quod ille solum sit homo, qui interius est, sicut ab aliis vult videri; ここから知ることができるのではないか、彼だけが人間であること、その者は内的に、他の者から見られることを欲するような、〔もの〕である。


qui agnoscit unum, agnoscet alterum. 一つ(一方)を認める者は、もう一つ(他方)を認める。


Propria intelligentia solum potest externis inducere formam humanam, sed Divina Providentia inducit internis, et per interna externis illam formam; プロプリウム(自己固有)知性は外的に人間の形を着せる(導き入れる)ことができるだけである、しかし、神的な摂理は内的に着せる(導き入れる)、また内的なものによって(通して)外的なものにその形を〔着せる(導き入れる)〕。


quae quando inducta est, homo non apparet ut homo, sed est homo. それが着せ(導き入れ)られた時、人間は人間のように見られない☆、しかし、人間である。


☆ ちょっと意味が汲み取りづらくなっていますので、注釈します。「外的なものが」着せれた時、「本来の内的な」人間は、「本来のままの」人間のように見えないが、それでも「同一の」人間である、ということでしょう、「…」が部分が私の解釈による補足です。


[5.] Quartum: [5.] 第四:


Quod homo per id abducatur a malo, non a se sed a Domino. 人間はそのことによって悪から自分自身からでなく、しかし、主により導き出されること。


Quod cum Divina Providentia dat videre verum, et simul affectionem ejus, homo possit abduci a malo, est quia verum monstrat et dictat; 神的な摂理が真理を見ることを与えるとき、また同時にその情愛を、人間は悪から導き出されることができる、真理が示し、定めるからである。


et cum voluntas facit id, conjungit se cum illo, ac in se vertit verum in bonum; また、意志がこのことを行なうとき、それ自体をそれと結合させる、そしてそれ自体の中で真理を善に変える。


fit enim amoris ejus, et quod amoris est, hoc est bonum. というのは、彼の愛のものが生じる〔行なわれる〕から、また愛のものであるものは、これは善である〔から〕。


Omnis reformatio fit per verum, et non absque illo, nam absque vero est voluntas continue in suo malo, et si consulit intellectum, non instruitur, sed confirmatur malum per falsa. すべての改心は真理によって行なわれる〔生じる〕、またそれなしに〔生じ〕ない、なぜなら、真理なしに意志は絶えず自分の悪の中にあるから、またもし理解力にはかるなら、教えられない、しかし、虚偽によって悪を確信する(強める)


[6.] Quod intelligentiam attinet, illa apparet ut sua atque propria tam apud hominem bonum quam apud hominem malum; [6.] 理解力については☆、それは自分のもの、そしてまた(自分に)有のものに見える、善人のもとにも、悪人のもとにも。


quod (aliquid) attimetで「~については、~に関しては」という意味です。


et quoque tenetur bonus aeque agere ex intelligentia sicut propria, quemadmodum malus: そしてまた、善い者は等しく行動することを保たれる、(自分に)有のもののように知性から、悪い者のように。


sed qui credit Divinam Providentiam, ille abducitur a malo; しかし、神的な摂理を信じる者は、彼らは悪から連れ去られる。


at qui non credit, non abducitur: しかし、信じない者は、連れ去られない。


et ille credit, qui agnoscit malum esse peccatum, et ab illo vult abduci; また彼は信じる、その者は悪が罪であることを認める、またそれから連れ去られることを欲する。


et ille non credit qui non agnoscit et vult. また、彼は信じない、その者は認めない、また欲しない。


Differentia inter binas illas intelligentias, est sicut inter id quod creditur esse in se, et inter id quod creditur non esse in se sed usque sicut in se; これら二人の知性の違いは、そのことの間のようである、本質的に存在することが信じられるもの、またそのことの間の、本質的に存在しないことが信じられる、しかしそれでも本質的〔であるかの〕ように。


et est quoque sicut inter externum absque tali consimili interno, et inter externum cum consimili interno; また、外なるものの間のようでもある、内なるものにまったく同様なもの、このようなものなしに、また外なるものの間〔のようである〕、内なるものにまったく同様なものとともに。


ita sicut inter loquelas et gestus mimorum et hariolorum, qui agunt personas regum, principum et ducum, et inter ipsos reges, principes et duces; そのように、喜劇俳優や道化の話しと身振りの間のよう〔である〕、その者は王、君主また大公の人物を演じる、また王、君主また大公そのものの間の。


hi interius et simul exterius tales sunt, illi autem modo exterius; これ(後者)は内的にと同時に外的にこのような者である、けれどもそれら(前者)は単に外的に〔このような者である〕。


quod cum exuitur, vocantur comoedi, histriones et ludiones. 〔衣装など〕脱がされるとき、喜劇役者、俳優,また役(演技者)と呼ばれること。


 


(3) 訳文


298.  [4.] 第三:「神的な真理は絶えず人間が真理を見るようにし、そしてまたそれを知覚する情愛も与えること」


 このことが生じるのは、神的な摂理が内的なものから働き、またそれを通して外的なものに、すなわち、霊的なものから自然的な人間の中にあるものに流入し、天界の光によって理解力が照らされ、また天界の熱によって意志を生き生きとされるからである。


 天界の光はその本質では神的な知恵であり、天界の熱はその本質では神的な愛である。神的な知恵からは真理以外に何も流入することができず、また神的な愛からは善以外に何も流入することができず、またこのことから主は理解力の中に真理を見、そしてまたそれを知覚し、受け入れる情愛を与えられる。このように人間は、外なる顔に関してだけでなく、しかしまた内なる顔に関して人間になる。


 理性的で道徳的な人間として見られることをだれが欲しないか? また、他の者から誠実な人間であると信じられるように見られることを欲することを、だれが知らないか? そこでもし、外なる形の中だけで理性的で霊的であり、また同時に内なる中でないなら、彼は人間であるのか? 舞台上の俳優、または人間の顔そっくりのサル以外の何者なのか? ここから、他の者から内的に見られることを欲するような者だけが人間であることを知ることができるのではないか。一方〔内的なもの〕を認める者は、もう一方〔外的なもの〕を認める。


 プロプリウム(自己固有)知性は外的に人間の形を着せることができるだけである、しかし、神的な摂理は内的に着せ、また内的なものによって外的なものにその形を着せる。それが着せられた時、〔外なる〕人間は〔内なると同じ〕人間のように見られない、しかし、〔よく見れば、内なる〕人間である。


[5.] 第四:「人間はそのことによって悪から自分自身からでなく、しかし、主により導き出されること」


 神的な摂理が真理を見ることを、また同時にその情愛を与えるとき、人間は悪から導き出されることができる、真理が示し、定めるからである。また、意志がこのことを行なうとき、意志自体を善と結合させ、そしてそれ自体の中で真理を善に変える。というのは、彼の愛に属するものが生じ、また愛に属


 すべての改心は真理によって行なわれ、またそれなしに生じない、なぜなら、真理なしに意志は絶えず自分の悪の中にあるから、またもし理解力にはかるなら、教えられないで、しかし、虚偽によって悪を確信する。


[6.] 理解力については、それは善人のもとでも悪人のもとでも、自分のもの、そしてまた(自分に)有のものに見える。そしてまた、善い者は(自分に)有のもののように知性から、悪い者と等しく行動するようにされる。しかし、神的な摂理を信じる者は悪から連れ去られ、しかし、信じない者は連れ去られない。また悪が罪であることを認め、信じる者は、それから連れ去られることを欲する。認めないし、信じない者は、欲しもしない。


 これら二人の知性の違いは、本質的に存在することが信じられるものと、本質的には存在しないで、それでも本質的であるかのようにが信じられることの間の違いのようである。また、内なるものにまったく同様なもののない外なるものと、内なるものにまったく同様なものがとともある外なるものの間のよう〔な違い〕でもある。そのように、王、君主また大公の人物を演じる喜劇俳優や道化の話しと身振りと、王、君主また大公そのものの間の〔違い〕のようである。後者は内的と同時に外的にそのような者であるが、前者は単に外的にそのような者である。〔その者は衣装などが〕脱がされるとき、喜劇役者、俳優,また役者と呼ばれる。

原典講読「神の摂理』 299, 300

 

(1) 原文


299.  (iv.) Quod Dominus regat infernum per opposita; et quod malos qui in mundo sunt, regat in inferno quoad interiora, et non quoad exteriora. Qui non scit quale caelum est et quale infernum, prorsus non scire potest qualis hominis mens est; mens hominis est ejus spiritus qui vivit post mortem. Causa est, quia mens seu spiritus hominis in omni forma est, in qua est caelum aut infernum; non differt quicquam, solum quod unum sit maximum, et alterum minimum, seu quod unum sit effigies et alterum typus: quare homo quoad mentem seu spiritum est in minima forma vel caelum vel infernum; est caelum qui a Domino ducitur, et est infernum qui a suo proprio. Nunc quia mihi datum est scire quale est caelum, et quale est infernum, ac interest scire qualis est homo quoad mentem seu spiritum suum, volo utrumque breviter describere.


 


(2) 直訳


(iv.) Quod Dominus regat infernum per opposita; et quod malos qui in mundo sunt, regat in inferno quoad interiora, et non quoad exteriora. (iv.) 「主は地獄を正反対のものによって支配され、世の中にいる悪い者を内的なものに関して地獄の中で支配されるが、しかし外的なものに関しては支配されないこと」


Qui non scit quale caelum est et quale infernum, prorsus non scire potest quails hominis mens est; 天界がどんなものであるか、また地獄がどんなものか知らない者は、人間の心がどんなものであるかまったく知ることができない。


mens hominis est ejus spiritus qui vivit post mortem. 人間の心は霊である、それは死後に生きる。


Causa est, quia mens seu spiritus hominis in omni forma est, in qua est caelum aut infernum; 理由である、人間の心または霊は、すべての形の中にある、その中に天界または地獄があるので。


non differt quicquam, solum quod unum sit maximum, et alterum minimum, seu quod unum sit effigies et alterum typus: 何も違わない、ただ一つ☆は最大であること、またもう一つ☆は最小、あるいは一つは像であること、またもう一つは型(典型)


説明するまでもないでしょうが、「一つ」とは最大の像である「天界または地獄」であり、「もう一つ」は「人間、また人間の心または霊」です。その対比です。


quare homo quoad mentem seu spiritum est in minima forma vel caelum vel infernum; それゆえ、人間は心または霊に関して最小の形の中にある、あるいは天界、あるいは地獄。


est caelum qui a Domino ducitur, et est infernum qui a suo proprio. 天界である、その者は主により導かれる、また地獄である、そのものは自分のプロプリウムから。


Nunc quia mihi datum est scire quale est caelum, et quale est infernum, ac interest scire qualis est homo quoad mentem seu spiritum suum, volo utrumque breviter describere. そこで、私に天界がどんなものであるか知ることが与えられているので、また地獄がどんなものであるか、そして人間が自分の心または霊に関してどんなものであるか知ることは重要である、私は両方のもの☆を簡単に述べることを欲する。


☆ 「両方のもの」とは「天界と地獄」です。


 


(3) 訳文


299.  (iv.) 「主は地獄を正反対のものによって支配され、世の中にいる悪い者を内的なものに関して地獄の中で支配されるが、しかし外的なものに関しては支配されないこと」


 天界がどんなものであるか、また地獄がどんなものであるか知らない者は、人間の心がどんなものであるかまったく知ることができない。人間の心は霊であり、それは死後に生きる。


 その理由は、人間の心または霊が、天界または地獄の形をしていることである。一方が最大の形であり、もう一方が最小の形であること、あるいは一方が像であり、もう一方がその型であることしか以外に、何も違わない。それゆえ、人間は、心または霊に関して、天界あるいは地獄の最小の形をしている。主により導かれる者は天界であり、自分のプロプリウムから導かれる者は地獄である。


 さて、私に天界がどんなものであり、地獄がどんなものであるか知ることが与えられ、そして人間が自分の心または霊に関してどんなものであるか知ることは重要であるので、私はその両方のものを簡単に述べたい。


 


(1) 原文


300.  Omnes qui in caelo sunt, non sunt nisi quam affectiones boni et inde cogitationes veri; et omnes qui in inferno sunt, non sunt nisi quam concupiscentiae mali et inde imaginationes falsi; quae utrinque ita ordinatae sunt, ut concupiscentiae mali ac imaginationes falsi in inferno prorsus oppositae sint affectionibus boni et cogitationibus veri in caelo; quare infernum est sub caelo, e diametro ei oppositum; ita e diametro sicut bini homines ex opposito sibi jacentes, aut stantes sicut antipodes, ita inversi, et conjuncti quoad plantas pedis, et calcitrantes. Quandoque etiam apparet infernum in tali situ seu versu respective ad caelum: causa est, quia illi qui [in] inferno sunt, concupiscentias mali faciunt caput, et affectiones boni pedes; at illi qui in caelo sunt, affectiones boni faciunt caput, et concupiscentias mali plantas pedis; inde oppositio mutua. Dicitur quod in caelo sint affectiones boni et inde cogitationes veri, et quod in inferno sint concupiscentiae mali et inde imaginationes falsi; et intelligitur quod sint spiritus et angeli qui tales; nam quisque est sua affectio aut sua concupiscentia; angelus caeli est sua affectio, et spiritus inferni sua concupiscentia.


 


(2) 直訳


Omnes qui in caelo sunt, non sunt nisi quam affectiones boni et inde cogitationes veri; すべての者は、その者は天界の中にいる、善の情愛とそこからの真理の思考以外でないなら、いない。


et omnes qui in inferno sunt, non sunt nisi quam concupiscentiae mali et inde imaginationes falsi; またすべての者は、その者は地獄の中にいる、悪の欲望とそこからの虚偽の空想(妄想)以外でないなら、いない。


quae utrinque ita ordinatae sunt, ut concupiscentiae mali ac imaginationes falsi in inferno prorsus oppositae sint affectionibus boni et cogitationibus veri in caelo; それら両側に(両方の場所に)このように秩序づけられている、地獄の中の悪の欲望、そして虚偽の空想(妄想)が、天界の中の善の情愛と真理の思考に完全に対立しているように。


quare infernum est sub caelo, e diametro ei oppositum; それゆえ、地獄は天界の下にある、正反対にそれに対立している。


ita e diametro sicut bini homines ex opposito sibi jacentes, aut stantes sicut antipodes, ita inversi, et conjuncti quoad plantas pedis, et calcitrantes. そのように正反対に、二人の人間のように自分自身に反対側から横たわって(位置して)、または対蹠地の住民のように立って、このように反対に(反転して)、また足の裏に関して結合して、また踏みつけて。


Quandoque etiam apparet infernum in tali situ seu versu respective ad caelum: さらにまた時々、地獄はこのような位置(姿勢)の中に見られる、すなわち天界と比べてひっくり返って。


causa est, quia illi qui [in] inferno sunt, concupiscentias mali faciunt caput, et affectiones boni pedes; 理由である、彼らは、地獄[の中に]いる者、悪の欲望を頭にする、また善の情愛を足にするので。


at illi qui in caelo sunt, affectiones boni faciunt caput, et concupiscentias mali plantas pedis; しかし、彼らは、天界の中にいる者、善の情愛を頭にする、また悪の欲望を足の裏〔にする〕。


inde oppositio mutua. ここから、相互の対立(対置)がある〕。


Dicitur quod in caelo sint affectiones boni et inde cogitationes veri, et quod in inferno sint concupiscentiae mali et inde imaginationes falsi; 言われる、天界の中に善の情愛とここからの真理の思考があること、また地獄の中に悪の欲望と虚偽の空想(妄想)〔がある〕こと。


et intelligitur quod sint spiritus et angeli qui tales; また、霊と天使たちがいることが意味される、このような者〔であること〕。


nam quisque est sua affectio aut sua concupiscentia; なぜなら、それぞれの者が自分の情愛または自分の欲望であるから。


angelus caeli est sua affectio, et spiritus inferni sua concupiscentia. 天界の天使は自分の情愛である、また地獄の霊は自分の欲望である。


 


(3) 訳文


300.  天界の中にいるすべての者は、善の情愛とそこからの真理の思考以外の何ものでもない。また地獄の中にいるすべての者は、悪の欲望とそこからの虚偽の空想以外の何ものでもない。それら両方の場所に、地獄の中の悪の欲望と虚偽の空想が、天界の中の善の情愛と真理の思考に完全に対立しているように秩序づけられている。それゆえ、地獄は天界の下にあり、それに正反対に対立している。そのように正反対に、二人の人間のように自分自身と反対側に位置して、または対蹠地の住民のように、このように反転し、足の裏を合わせ、〔互いに〕踏みつけて立っている。


 さらにまた時々、地獄はこのような位置の中に、すなわち、天界と比べてひっくり返しに見られる。 その理由は、地獄の中にいる者は悪の欲望を頭にし、善の情愛を足にするが、しかし、天界の中にいる者は善の情愛を頭にし、悪の欲望を足の裏にするからである。ここから、相互に対立している。


 天界の中に善の情愛とここからの真理の思考があり、地獄の中に悪の欲望と虚偽の空想がある、と言われるが、〔そのことは〕霊と天使たちがこのような者であることが意味されるのである。なぜなら、それぞれの者が自分の情愛または自分の欲望であるから。天界の天使は自分の情愛であり、地獄の霊は自分の欲望である。