原典講読『神の摂理』 232

 

(1) 原文


232.  (iv.) Quod ideo Dominus non interius immittat hominem in vera sapientiae et simul in bona amoris, nisi quantum homo in illis potest teneri usque ad finem vitae. Ad hoc demonstrandum distincte progrediendum est, ex binis causis; una quia interest saluti humanae altera; quia ex cognitione hujus legis pendet cognitio legum permissionis, de quibus in sequenti paragrapho. Interest enim saluti humanae; nam, ut prius dictum est, qui Divina Verbi et inde ecclesiae primum agnoscit, et postea ab illis recedit, sancta gravissime profanat. Ut itaque hoc arcanum Divinae Providentiae detegatur, usque ut homo rationalis in sua luce id videre possit, evolvendum est in hac serie: (1.) Quod in interioribus apud hominem non possit malum et simul bonum esse, inde nec falsum mali et simul verum boni. (2.) Quod a Domino in interiora hominis non possit inferri bonum ac verum boni, nisi quantum ibi remotum est malum ac falsum mali. (3.) Si bonum cum suo vero ibi inferretur prius aut plus quam remotum est malum cum suo falso, homo recederet a bono, ac rediret ad suum malum. (4.) Quod cum homo in malo est, intellectui ejus possint inferri multa vera, et haec in memoria recondi, et tamen non profanari. (5.) Sed quod Dominus per Divinam suam Providentiam quam maxime prospiciat, ne prius et plus inde recipiatur a voluntate, quam quantum homo sicut a se removet malum in externo homine. (6.) Quod si prius et plus, tunc voluntas adulteraret bonum, et intellectus falsificaret verum, commiscendo illa cum malis et cum falsis. (7.) Quod ideo Dominus non interius immittat hominem in vera sapientiae et in bona amoris, nisi quantum homo in illis potest teneri usque ad finem vitae.


 


(2) 直訳


(iv.) Quod ideo Dominus non interius immittat hominem in vera sapientiae et simul in bona amoris, nisi quantum homo in illis potest teneri usque ad finem vitae.— (iv.) 「それゆえ、主は人間を知恵の真理の中と同時に愛の善の中に、それらに中に生涯の終わりまで保たれることができないかぎり、内的に入れられないこと」


Ad hoc demonstrandum distincte progrediendum est, ex binis causis; このことが明瞭に(区別して)示されるために(向けて)、進まなければならない、二つの理由から。


una quia interest saluti humanae; 一つは人間の救いに重要であるから。


altera quia ex cognitione hujus legis pendet cognitio legum permissionis, de quibus in sequenti paragrapho. もう一つはこの法則の知識から許しの法則の知識がかかる(依存する、~しだいである)から、それらについては続く節(段落)の中で〔述べる〕。


Interest enim saluti humanae; というのは☆、人間の救いに重要であるから。


enimの訳語が「~というのは」では、ここでは一見、不適合のように見えます。enimは「先行する文の理由を与える接続詞」です。ここで先行する文とは「人間の救いに重要である」であり、それをここで繰り返しています。それで、ここはその理由を改めて述べ始めるために使われています。訳出する上では(前後を入れ替えて)「人間の救いに重要であるというのは~」とすれば、これでぴったりです。


nam, ut prius dictum est, qui Divina Verbi et inde ecclesiae primum agnoscit, et postea ab illis recedit, sancta gravissime profanat. なぜなら、前に言われたように、みことばの、またここから教会の神的なもの(神性)を最初に認め、またその後、それらから去る者は、聖なるものを最も重大に冒涜するから。


Ut itaque hoc arcanum Divinae Providentiae detegatur, usque ut homo rationalis in sua luce id videre possit, evolvendum est in hac serie:― そこで、神的な摂理のこのアルカナ(秘義)明かされるために、理性的な人間がその光の中でそれを見ることができるようにまでも、説明(展開)れなければならない、これらの連続(系列)中で―


(1.) Quod in interioribus apud hominem non possit malum et simul bonum esse, inde nec falsum mali et simul verum boni. (1.) 人間のもとの内的なものの中に悪と同時に善が存在することができないこと、ここから悪の虚偽も同時に善の真理が。


(2.) Quod a Domino in interiora hominis non possit inferri bonum ac verum boni, nisi quantum ibi remotum est malum ac falsum mali. (2.) 主により人間の内的なものの中に善と善の真理は引き入れる(もたらす)ことができない、そこに悪と悪の虚偽が遠く離れているかぎりでないなら。


(3.) Si bonum cum suo vero ibi inferretur prius aut plus quam remotum est malum cum suo falso, homo recederet a bono, ac rediret ad suum malum. (3.) もし、善がその真理とともに、悪がその虚偽とともに遠く離れている、前にまたはより多く引き入れ(もたらされ)るなら、人間は善から去る、そして自分の悪へ戻る。


(4.) Quod cum homo in malo est, intellectui ejus possint inferri multa vera, et haec in memoria recondi, et tamen non profanari. (4.) 人間が悪の中にいるとき、彼の理解力に多くの真理が引き入れ(もたらされ)ることができること、またこれらは記憶の中にたくわえられること、またそれでも冒涜されることが〔でき〕ない。


(5.) Sed quod Dominus per Divinam suam Providentiam quam maxime prospiciat, ne prius et plus inde recipiatur a voluntate, quam quantum homo sicut a se removet malum in externo homine. (5.) しかし、主はご自分の神的な摂理によってそれを☆最大に見張る(用心する)、意志により前にまた多くここから受け入れられないように、それを☆人間が自分自身からのように悪を遠ざけるかぎり、外なる人間の中で。


二個所のquamは「それを」です。しかし、この「それ」とは何でしょうか? 形は女性単数対格なので、「冒涜」、また冒涜を生むことになる「悪」と思いたいのですが……。文脈からは「(多くの)真理multa vera」です。しかし、それなら関係代名詞はquamでなくquae(複数対格)でなければなりません。このquamに長い時間考え込んでいました。しかし、形を優先すれば(5)からの論理の流れとして記憶memoriaですね。これなら女性単数です。最後に「外なる人間の中で」ともあるので、これでよいでしょう。それでも「記憶を用心する」ではやや奇妙なので、「記憶」といっても「多くの真理がたくわえられた記憶」ですね。それで意訳として「多くの真理」は十分あり得ます。


(6.) Quod si prius et plus, tunc voluntas adulteraret bonum, et intellectus falsificaret verum, commiscendo illa cum malis et cum falsis. (6.) もし、前にまた多くなら、その時、意志は善を不純化する、また理解力は真理を虚偽化すること、それら〔善と真理〕に悪と、また虚偽を混ぜて。


(7.) Quod ideo Dominus non interius immittat hominem in vera sapientiae et in bona amoris, nisi quantum homo in illis potest teneri usque ad finem vitae. (7.) それゆえ、主は人間を知恵の真理の中と愛の善の中に、それらに中に生涯の終わりまで保たれることができないかぎり、内的に入れられないこと。


 


(3) 訳文


232.  (iv.) 「それゆえ、主は人間を知恵の真理の中と同時に愛の善の中に、それらに中に生涯の終わりまで保たれることができないかぎり、内的に入れられないこと」


 このことは、二つの理由から明瞭に示されて進められなければならない。一つは、人間の救いに重要であるから。もう一つは、許しの法則の知識はこの法則の知識かかっているからであり、それら〔の許しの法則〕については続く節の中で〔述べる〕。人間の救いに重要であるからというのは、前に言われたように、みことばの神性を、またここから教会の神性を最初に認め、またその後、それらから去る者は、聖なるものを最も重大に冒涜するからである。


そこで、理性的な人間がその光の中でそれを見ることができるようにまでも、神的な摂理のこのアルカナ(秘義)明かされるために、次の系列の中で説明れなければならない―


 


(1.) 人間のもとの内的なものの中に、悪は善と同時に、ここから悪の虚偽も善の真理と同時に存在することができないこと。


(2.) 主により人間の内的なものの中に、そこに悪と悪の虚偽が遠く離れているいないかぎり、善と善の真理はもたらされることができない。


(3.) もし、善がその真理とともに、悪がその虚偽とともに遠く離れている前かまたは多くもたらされるなら、人間は善から去り、そして自分の悪へ戻る。


(4.) 人間が悪の中にいるとき、彼の理解力に多くの真理がもたらされ、またこれらは記憶の中にたくわえられることができ、またそれでも冒涜されることができないこと。


(5.) しかし、主はご自分の神的な摂理によって、その記憶が意志により、前にまた多くここから受け入れられないように、人間が外なる人間の中で自分自身からのように悪を遠ざけるかぎり、その記憶を最大に用心される


(6.) もし、前にまた多くなら、その時、善と真理に悪と虚偽を混ぜて、意志は善を不純化し、理解力は真理を虚偽化すること。


(7.) それゆえ、主は人間を知恵の真理の中と愛の善の中に、それらに中に生涯の終わりまで保たれることができないかぎり、内的に入れられないこと。