原典講読『神の摂理』 220([4.]~[11.]おわり)

 

(2) 直訳


[4.] Secundum: [4.] 第二に:


Quod Dominus per Divinam suam Providentiam Se conjungat naturalibus per spiritualia, ac temporariis per aeterna, secundum usus. 「主はご自分の神的な摂理によって、役立ちにしたがって、ご自分自身を霊的なものによって自然的なものに、そして永遠なものによって一時的なものを結合されること」


Naturalia et temporaria non sunt solum illa quae propria naturae sunt, sed etiam illa quae propria hominum sunt in mundo naturali. 自然的なものと一時的なものはそれら、それらは自然に固有なものである、だけでなく、しかしまた、それら、自然界の中の人間の固有なものである。


Haec et illa exuit homo per mortem, ac induit spiritualia ac aeterna illis correspondentia. これらとそれら〔後者と前者〕を人間は死によって脱ぐ(捨てる)、そしてそれらに対応する霊的なものと永遠なものを着る(まとう)


Quod induat haec secundum usus, multis in antecedentibus ostensum est. これらを役立ちにしたがって着る(まとう)ことは、先行するものの中で多く示されている。


Naturalia quae propria naturae sunt, se referunt in genere ad tempora et spatia, et in specie ad illa quae super tellure conspiciuntur, haec homo per mortem relinquit, ac loco illorum accipit spiritualia, quae quoad faciem externam seu apparentiam similia sunt, sed non quoad faciem internam et ipsam essentiam; 自然的なものは、それらは自然に固有のものである、一般に時間と空間に関係する、また特にそれらに、それらは地球の上に見られる、これらを人間は死後に残す、そしてそれらに代わって霊的なものを受け取る、それらは外面にまたは外観に関して同様である(似ている)、しかし、内面と本質そのものに関して〔同様で〕ない。


de qua re etiam supra actum est. それらの事柄についてもまた上に扱われた。


[5.] Temporaria, quae propria hominum in mundo naturali sunt, in genere se referunt ad dignitates et opes, et in specie ad cujusvis hominis necessitates, quae sunt victus, amictus et habitatio. [5.] 一時的なものは、それらは自然界の中の人間の固有なものである、一般に地位と富に関係する、また特にそれぞれの人間に必要不可欠なものに、それらは、食物、衣服、住まいである。


Haec quoque exuuntur et relinquuntur per mortem, ac induuntur et accipiuntur talia, quae quoad externam faciem seu apparentiam similia sunt, non autem quoad internam faciem et quoad essentiam. これらもまた、死によって捨てられ、残される、そしてこのようなものが着せられる(まとわされる)、また受け取られる、それらは外面または外観に関して同様である(似ている)、しかしながら、内面に関してと本質に関して〔同様で〕ない。


Omnia haec suam internam faciem et essentiam habent ex usibus temporariorum in mundo. これらすべてのものはその内面と本質を、世の中の一時的な役立ちから持っている。


Usus sunt bona quae vocantur bona charitatis. 役立ちは善である、それらは仁愛の善と呼ばれる。


Ex his constare potest, quod Dominus per Divinam suam Providentiam conjungat naturalibus et temporariis spiritualia ac aeterna secundum usus. これらから明らかにすることができる、主はご自分の神的な摂理によって、役立ちにしたがって、自然的なものと一時的なものに、霊的なものと永遠なものを結合されること。


[6.] Tertium: [6.] 第三に:


Quod Dominus conjungat Se usibus per correspondentias, et sic per apparentias secundum confirmationes illarum ab homine. 「主は、ご自分自身を対応によって役立ちに、またこのように人間による外観の確信にしたがって結合されること」


Sed quia haec non possunt non videri obscura illis qui nondum claram notionem ceperunt, quid correspondentia et quid apparentia, quare illa per exemplum illustranda et sic explicanda sunt. しかし、これらは彼らに暗いもの(不明瞭なもの)見られないことができないので、その者はまだ明るい(明確な)念を得ていない、何が対応()か、また何が外観か、それゆえ、それらを例によって明らかにし、このように説明しなければならない。


Omnia Verbi sunt merae correspondentiae spiritualium et caelestium; みことばのすべてのものは霊的なものと天的なものの対応そのものである。


et quia correspondentiae sunt, etiam apparentiae sunt: また対応()であるので、さらにまた外観である。


hoc est, omnia Verbi sunt Divina Bona Divini Amoris ac Divina Vera Divinae Sapientiae, quae nuda sunt in se, sed in Verbi sensu litterae investita: すなわち、みことばのすべてのものは神的な愛の神的な善である、そして神的な知恵の神的な真理、それらは本質的に裸である、しかし、みことばの文字通りの意味の中で衣服を着けている(~に包まれている)


quare apparent sicut homo in veste, quae statui amoris et sapientiae ejus correspondet. それゆえ、外観は衣服の中の人間のように見える、それ〔衣服〕は彼の愛と知恵の状態に対応している。


Ex quo patet, quod si homo confirmat apparentias, sit simile sicut confirmet quod vestes sint homines; それらから明らかである、もし人間が外観を確信するなら、衣服が人間であること☆を確信するように似ていること。


vesteshominesも主格(または対格)ので、「人間が衣服である」とも訳せます。どちらもありえます、そしてその意味も味わいがあります。私としては、「衣服を人間と思ってしまう」という考え方をします。


inde apparentiae fiunt fallaciae. ここから、外観は欺きとなる。


Aliter si homo inquirit veritates et has videt in apparentiis. もし人間が真理を探究し、またそれを外観の中に見るなら、異なる。


[7.] Nunc quia omnes usus, seu vera et bona charitatis, quae homo facit proximo, illa vel faciat secundum apparentias, vel secundum ipsas veritates in Verbo, si illa secundum apparentias apud se confirmatas facit, in fallaciis est, at si secundum veritates, illa facit sicut oportet. [7.] そこで、すべての役立ちは、すなわち、仁愛の真理と善は、それらを人間は隣人に行なう、それらはあるいは外観にしたがって行なう、あるいはみことばの中の真理そのものにしたがって、もしそれらが確信された自分自身のもとの外観にしたがって行なうなら、欺きの中にいる、しかし、もし真理にしたがって〔行なう〕なら、それらはするのが当然(義務である)ように行なう。


Ex his constare potest, quid intelligitur per quod Dominus se conjungat usibus per correspondentias et sic per apparentias secundum confirmationes illarum ab homine. これらから明らかにすることができる、主が役立ちにご自分を結合することによって何が意味されるか、対応によってまたこのように外観によって、人間によるそれらの確信にしたがって。


[8.] Quartum: [8.] 第四に:


Quod talis conjunctio temporariorum ac aeternorum sit Divina Providentia. 「このような一時的なものと永遠なものの結合が神的な摂理であること」


Haec ut in quadam luce coram intellectu sistantur, illustranda sunt per bina exempla; これらのことがある光の中で理解力の前に置かれる(見せられる)うに、二つの例によって説明されなければならない。


per unum quod concernit dignitates et honores, et per alterum quod concernit divitias et opes. 一つによって、地位と名誉に関して、またもう一つによって、富と財産に関して。


Utraque sunt in externa forma naturales et temporariae; 両方とも外なる形の中で自然的で一時的である。


in interna autem forma sunt spirituales et aeternae. けれども、内なる形の中で霊的で永遠なものである。


Dignitates cum honoribus illarum naturales et temporariae sunt, quando homo spectat se quoad personam in illis, et non rempublicam et usus in illis; 地位は、それらの名誉とともに自然的なもの、また一時的なものである、人間が自分自身を眺める時、それらの中の人物に関して、またそれらの中の国家(国の政治組織)役立ち〔に関して〕でない。


tunc enim homo non potest aliter secum interius cogitare, quam quod respublica sit propter se et non ille propter rempublicam. というのは、その時、人間は自分自身に内的に異なって考えることができないから、国家は自分自身のためのものであること以外に、また彼が国家のためのものでない。


Est sicut rex qui cogitat quod regnum et omnes homines ibi sint propter se, et non ille propter regnum et homines ejus. 王のようである、その者は王国とそこにすべての人間は自分自身のためのものであることを考える、また彼は王国とその人間のためのものでない。


[9.] At eaedem dignitates cum honoribus illarum, spirituales ac aeternae sunt, quando homo spectat se quoad personam propter rempublicam et usus, et non haec propter se. [9.] しかし、同じ地位が、それらの名誉とともに、霊的でまた永遠なものである、人間が自分自身を眺める時、人物に関して国家と役立ちのためのもの、またこれらを自分自身のためのものでなく。


Si hoc facit, tunc homo est in veritate et in essentia dignatatis suae et honoris sui; もしこのこと〔後者〕を行なうなら、その時、人間は真理の中とその地位とその名誉の本質の中にいる。


si autem illud, tunc est in correspondentia et apparentia; けれども、そのこと〔前者〕なら、その時、対応()と外観の中にいる。


quas si apud se confirmat, est in fallaciis, et non aliter in conjunctione cum Domino, quam sicut illi qui in falsis sunt et inde malis, nam fallaciae sunt falsa cum quibus mala se conjungunt. それらをもし自分自身のもとで確信するなら、欺きの中にいる、また主との結合の中に異なっていない、彼らのように以外に、その者は虚偽とそこからの悪の中にいる、なぜなら、欺きは虚偽と、それらとともに悪と、結合するから。


Praestiterunt quidem usus et bona, sed a se et non a Domino, ita se ipsos posuerunt loco Domini. 確かに役立ちと善を行なった(果たした)、しかし、自分自身から、また主からでない、そのように自分自身が自分自身を主の代わりに(場所に)置いた。


[10.] Simile est cum divitiis et opibus, quae etiam naturales et temporariae, tum spirituales et aeternae sunt. [10.] 富と財産に同様である、それらもまた自然的で、一時的である、なおまた霊的で、永遠なものである。


Divitiae et opes sunt naturales et temporariae apud illos qui unice illas et se in illis spectant et in his duobus omne suum volupe et jucundum; 富と財産は彼らのもとで自然的で、一時的である、その者はもっぱらそれらをまたそれらから自分自身を眺める、これら二つのものの中に自分のすべてのここちよさと快さを〔眺める〕。


at eaedem sunt spirituales et aeternae apud illos qui spectant usus bonos in illis, et in his interius volupe et jucundum; しかし、同じものが彼らのもとで霊的で、永遠なものである、それらの中に役立ちの善を眺める者、またそれらの中に内的なここちよさと快さを。


apud hos etiam exterius volupe et jucundum fit spirituale, ac temporarium fit aeternum: これらの者のもとで外的なここちよさと快さもまた霊的なものになる、そして一時的なものは永遠なものになる。


quare etiam hi post mortem in caelo sunt, et ibi in palatiis, quorum formae utensiles splendent ex auro et ex lapidibus pretiosis; それゆえ、さらにまたこれらの者は、死後、天界の中にいる、またそこに、宮殿の中に、それらの役に立つ☆形は金からまた宝石から輝く。


形容詞utenlilisには「役に立つ、有用な」の意味があり、中性実詞の複数で「役立つ物」「家具」「備品」といった意味になります。柳瀬訳は「家具」、長島訳は「調度()」としています。しかし、ここには「形」とあるので「家具の形」が「輝く」ではややおかしいです。一般的に役立つ物でよいと思います。


quae tamen non aliter spectant quam externa splendentia ac pellucentia ab internis, quae sunt usus, ex quibus illis sunt ipsa voluptas et jucunditas, quae in se sunt faustitas et felicitas caeli. それでもそれらを異なって見ない、内的なものから輝き、そして透明である外なるもの以外に、それらは役立ちである、それらから彼らにここちよさと快さそのものがある、それらは本質的に天界の幸せと幸福である。


Sors contraria est illis, qui spectaverunt divitias et opes solum propter illas et propter se, ita propter externa et non simul interna; 反対の運命が彼らにある、富と財産をそれらの〔自体〕ため、また自分自身のためだけに眺めた者、このように外なるもののために、同時に内なるもの〔のため〕でない。


ita secundum apparentias, et non secundum essentias illarum: このように外観にしたがって、またそれらの本質にしたがって〔眺め〕ない。


illi dum exuunt illas, quod fit dum moriuntur, induunt interna illarum; 彼らはそれらを脱ぐ(捨てる)時、そのことは死ぬ時、生じる、それらの内なるものを着る(まとう)


quae quia non spiritualia sunt, non possunt esse nisi quam infernalia; それらは霊的なものではないので、地獄のもの以外でないなら存在することができない。


nam sive unum sive alterum inest, non potest utrumque simul; なぜなら、あるいは一つのものがあるいはもう一つのものが内在するから、両方とも同時に〔あることは〕できない。


unde pro divitiis sunt illis egestates, et pro opibus miseriae. ここから、富の代わりに彼らに貧乏(貧困)がある、また財産の代わりに悲惨。


[11.] Per usus intelliguntur non solum necessaria vitae, quae se referunt ad victum, amictum et habitationem pro se et suis, sed etiam intelligitur bonum patriae, bonum societatis, et bonum concivis. [11.] 役立ちによって生活の必需品だけが意味されない、それらは食物、衣服、また住まいに関係する、自分自身と自分のもののための、しかしまた、祖国の善、社会の善、また仲間(同胞)善が意味される。


Tale bonum est negotiatio, cum illa est amor finalis, ac pecunia amor medius inserviens, modo negotiator defraudationes et malas artes ut peccata fugit et aversatur. 商業はこのような善である、それが目的の愛であるとき、そして金銭の愛が仕える手段〔であるとき〕、商人が欺瞞(詐欺)と悪のたくらみ(ごまかし)を罪として避け、追う払うかぎり。


Aliter cum pecunia est amor finalis, ac negotiatio amor medius inserviens; 目的の愛が金銭であるとき異なる、そして商業の愛が仕える手段の愛〔であるとき〕。


nam hoc est avaritia, quae est radix malorum (de qua videatur Luc. xii. 15, et parabola de illa, vers. 16-21). なぜなら、これが貪欲であるから、それは悪の根である(それについては「ルカ」12:15に見られる、またそれについてのたとえ話、16-21)


 


(3) 訳文


220.  [4.] 第二に:「主はご自分の神的な摂理によって、役立ちにしたがって、ご自分自身を霊的なものによって自然的なものに、そして永遠なものによって一時的なものを結合されること」


 自然的なものと一時的なものは、自然に固有なものであるだけでなく、しかしまた、自然界の中の人間に固有なものである。後者と前者を人間は死によって脱ぎ捨て、そしてそれらに対応する霊的なものと永遠なものを着る。役立ちにしたがってこれらのものを着ることは、先行するものの中で多く示されている。自然に固有のものである自然的なものは、一般に時間と空間に、また特に地上に見られるものに関係し、これらを人間は死後に残し、そしてそれらに代わって霊的なものを受け取る。それらは外面にまたは外観に関して似ているが、しかし、内面と本質そのものに関しては似ていない。それらの事柄についてもまた前に扱われた。


[5.] 自然界の中の人間に固有なものである一時的なものは、一般に地位と富に、また特にそれぞれの人間に必要不可欠なものである食物、衣服、住まいに関係する。これらもまた、死によって捨てられ、残され、そして外面または外観に関して似ているが、しかしながら、内面と本質に関して似ていないようなものが着せられ、また受け取られる。これらすべてのものは、その内面と本質を世の中の一時的な役立ちから得ている。役立ちは仁愛の善と呼ばれる善である。これらから、主はご自分の神的な摂理によって、役立ちにしたがって、自然的なものと一時的なものに霊的なものと永遠なものを結合されることを明らかにすることができる


[6.] 第三に:「主は、ご自分自身を対応によって役立ちに、またこのように人間による外観の確信にしたがって結合されること」


 しかし、これらは対応ちは何か、また外観とは何か、まだ明確な概念を得ていない者に、不明瞭なものとしか見られないので、それゆえ、それらを例によって明らかにし、説明しなければならない。みことばのすべてのものは、霊的なものと天的なものの対応そのものであり、対応であるので、外観でもある。すなわち、みことばのすべてのものは神的な愛の神的な善と神的な知恵の神的な真理であり、それらは本質的に裸であるが、しかし、みことばの文字通りの意味に包まれている。それゆえ、外観は衣服を着た人間のように見え、その衣服は彼の愛と知恵の状態に対応している。それらから、もし人間が外観を確信するなら、衣服が人間であると確信することと似ていることが明らかである。ここから、外観は欺きとなる。もし人間が真理を探究し、またそれを外観の中に見るなら、異なる。


[7.] そこで、すべての役立ちは、すなわち、人間が隣人に行なう仁愛の真理と善は、それらは外観にしたがってかあるいはみことばの中の真理そのものにしたがって行なうが、もしそれらが確信された自分自身のもとの外観にしたがって行なうなら、欺きの中にいる、しかし、もし真理にしたがって行なうなら、それらはするのが当然かのように行なう。これらから、主が役立ちにご自分を対応によって、また人間によって確信された外観によって、結合することによって何が意味されるか明らかにすることができる。


[8.] 第四に:「このような一時的なものと永遠なものの結合が神的な摂理であること」


 これらのことが光の中で理解力に見られるために、二つの例によって説明されなければならない。一つは地位と名誉に関するもの、またもう一つは富と財産に関するものである。二つとも外なる形の中で自然的で一時的である。けれども、内なる形の中で霊的では永遠なものである。


 地位は、それらの名誉とともに、人間が、それらの中の人物に関して、またそれらの中の国家役立ちに関して自分自身を眺める時、自然的なもの、一時的なものである。というのは、その時、人間は自分自身で内的に、国家は自分のためのものであり、また自分は国家のためのものではない、としか考えることができないから。王国とそこにすべての人間は自分のためのものであり、また自分は王国とその人間のためのものでないと考える王のようである。


[9.] しかし、同じ地位が、それらの名誉とともに、人間が、人物に関して国家と役立ちのためのもの、またこれらを自分自身のためのものでなく自分自身を眺める時、霊的でまた永遠なものである。


 もし後者を行なうなら、その時、人間は真理の中とその地位とその名誉の本質の中にいる。けれども、前者を行なうなら、その時、対応と外観の中にいる。それらをもし自分自身のもとで確信するなら、欺きの中にいて、また主とは、虚偽とそこからの悪の中にいる者のようにしか結合しない、なぜなら、欺きは虚偽と、それらとともに悪と結合するから。確かに役立ちと善を行なったが、しかし、自分自身からであって主からではなく、したがって主に代わって自分自身を置いた。


[10.] 富と財産も同様であって、それらもまた自然的で一時的であり、なおまた霊的で永遠なものである。富と財産は、それらだけをまたそれらから自分自身を眺め、これら二つのものの中に自分のすべてのここちよさと快さを眺める物のもとで自然的で一時的である。しかし、同じものが、それらの中に役立ちの善を、またそれらの中に内的なここちよさと快さを眺める者のもとで霊的で永遠なものである。これらの者のもとで外的なここちよさと快さもまた霊的なものになり、そして一時的なものは永遠なものになる。それゆえ、これらの者は、死後、天界の中に、またそこの宮殿

原典講読『神の摂理』 221

 

QUOD HOMO NON INTERIUS IMMITTATUR IN VERA FIDEI,


 ET IN BONA CHARITATIS,


NISI QUANTUM IN ILLIS POTEST TENERI USQUE AD FINEM VITAE.


人間は信仰の真理の中に内的に入れられないこと、


また仁愛の善の中に、それらに中に


生涯の終わりまで保たれることができるかぎりでないなら。


 


(1) 原文


221.  In Christiano orbe notum est, quod Dominus velit omnium salutem, et quoque quod omnipotens sit; quare multi ex eo concludunt, quod unumquemque possit salvare, et quod illos salvet qui implorant misericordiam Ipsius; imprimis illi qui implorant illam per formulam fidei receptae, ut Deus Pater misereatur propter Filium, imprimis si simul implorant ut fidem illam recipiant. Sed quod prorsus aliter sit, videbitur in articulo ultimo hujus transactionis, ubi explicabitur quod Dominus non possit agere contra leges Divinae suae Providentiae, quia agere contra illas, foret agere contra Divinum Amorem suum et contra Divinam Sapientiam suam, ita contra Se Ipsum; ubi videbitur, quod talis immediata misericordia non dabilis sit, quia salvatio hominis fit per media, secundum quae ducere hominem non potest alius quam qui vult omnium salutem, et simul omnipotens est, ita Dominus. Media per quae homo a Domino ducitur, sunt quae vocantur leges Divinae Providentiae; inter quas etiam est haec, quod homo in vera sapientiae et in bona amoris non interius immittatur, nisi quantum in illis potest teneri usque ad finem vitae. Sed ut hoc coram ratione pateat, explicandum est in hoc ordine:



(i.) Quod homo immitti possit in sapientiam rerum spiritualium et quoque in amorem illarum, et usque non reformari.


(ii.) Quod si homo postea ab illis recedit, et in contrarium abit, profanet sancta.


(iii.) Quod plura genera profanationum sint, sed quod hoc genus omnium pessimum sit.


(iv.) Quod ideo Dominus non interius immittat hominem in vera sapientiae et simul in bona amoris, nisi quantum homo in illis potest teneri usque ad finem vitae.


 


(2) 直訳


In Christiano orbe notum est, quod Dominus velit omnium salutem, et quoque quod omnipotens sit; キリスト教世界の中によく知られている、主がすべての者の救いを欲せられること、そしてまた、全能であられること。


quare multi ex eo concludunt, quod unumquemque possit salvare, et quod illos salvet qui implorant misericordiam Ipsius; それゆえ、多くの者はそのことから結論する、それぞれの者が救われることができること、また彼らを〔主が〕救われること、その方に慈悲を切願する者。


imprimis illi qui implorant illam per formulam fidei receptae, ut Deus Pater misereatur propter Filium, imprimis si simul implorant ut fidem illam recipiant. 特に、彼らは、その者はそのことを受け入れた信仰の定式文句(決まり文句)よって切願する、父なる神が御子のために哀れみを示されますように、特に、もし同時に、その信仰を受け入れるよう切願するなら。


Sed quod prorsus aliter sit, videbitur in articulo ultimo hujus transactionis, ubi explicabitur quod Dominus non possit agere contra leges Divinae suae Providentiae, quia agere contra illas, foret agere contra Divinum Amorem suum et contra Divinam Sapientiam suam, ita contra Se Ipsum; しかし、まったく異なっていること、この論文の最後の章の中に見られる、そこに説明されている、主がご自分の神的な摂理に反して働くことができないこと、それらに反して働くことは、ご自分の神的な愛に反して、またご自分の神的な知恵に反して、こうしてご自分自身に反して働くことになった〔であろう〕からである☆。


これは本書の最終章の標題です。


ubi videbitur, quod talis immediata misericordia non dabilis sit, quia salvatio hominis fit per media, secundum quae ducere hominem non potest alius quam qui vult omnium salutem, et simul omnipotens est, ita Dominus. そこに見られる、このような直接の慈悲はありえないこと☆、人間の救いは手段によって生じるので、それらにしたがって人間を他の者は導くことができない、すべての者の救いを欲する者以外に、また同時に全能である、したがって、主。


本書の最終章(iii.)338番です。


Media per quae homo a Domino ducitur, sunt quae vocantur leges Divinae Providentiae; 手段は、それによって人間が主により導かれる、神的な摂理の法則と呼ばれるものである。


inter quas etiam est haec, quod homo in vera sapientiae et in bona amoris non interius immittatur, nisi quantum in illis potest teneri usque ad finem vitae. それらの間に、このこともまたある、人間は知恵の真理の中と愛の善の中に内的に入れられないこと、それらに中に生涯の終わりまで保たれることができるかぎりでないなら。


Sed ut hoc coram ratione pateat, explicandum est in hoc ordine:― しかし、このことが理性の前に明らかであるように、この順序で説明されなくてはならない―
(i.) Quod homo immitti possit in sapientiam rerum spiritualium et quoque in amorem illarum, et usque non reformari.
 (i.) 人間は霊的な事柄の知恵の中に入れられることができること、それらの愛の中にもまた、またそれでも改心されることが〔でき〕ない。


(ii.) Quod si homo postea ab illis recedit, et in contrarium abit, profanet sancta. (ii.) もし人間がその後、それらからそれる(やめる)、また正反対のものの中に出る(変わる、それる)なら、聖なるものを冒涜すること。


(iii.) Quod plura genera profanationum sint, sed quod hoc genus omnium pessimum sit. (iii.) 多くの種類の冒涜があること、しかし、この種類のものはすべての〔ものの中の〕最悪のものであること。


(iv.) Quod ideo Dominus non interius immittat hominem in vera sapientiae et simul in bona amoris, nisi quantum homo in illis potest teneri usque ad finem vitae. (iv.) それゆえ、主は人間を知恵の真理の中と同時に愛の善の中に内的に入れられないこと、それらに中に生涯の終わりまで保たれることができるかぎりでないなら。


 


(3) 訳文


221.  主がすべての者の救いを欲せられること、そしてまた全能であられることはキリスト教世界の中によく知られている。それゆえ、多くの者はそのことから、それぞれの者が救われることができる、また主がご自分に慈悲を切願する者を救われる、特に、父なる神が御子のために哀れみを示されますように、とその受け入れた信仰の決まり文句によって切願し、また特に、もし同時に、その信仰もまた受け入れるよう切願するなら救われる、と結論する。


 しかし、本書の最後の章の中に見られ、そこに説明されていることとまったく異なっている。すなわち、主がご自分の神的な摂理に反して働くことは、ご自分の神的な愛に、またご自分の神的な知恵に反して、こうしてご自分自身に反して働くことになるであろうから、できないことである。そこには、そのような直接の慈悲はありえないこと、なぜなら、人間の救いは手段によって生じ、すべての者の救いを欲し、同時に全能であられ、したがって、主以外にそれら〔の手段〕にしたがって人間を導くことができないからであり、そのことも見られる〔本書338番〕。人間が主により導かれる手段とは、神的な摂理の法則と呼ばれるものである。それら〔法則〕の間に、人間は知恵の真理の中と愛の善の中に、それらに中に生涯の終わりまで保たれることができないかぎり、内的に入れられないこともある。


 しかし、このことが理性の前に明らかであるように、次の順序で説明されなくてはならない―


 (i.) 人間は霊的な事柄の知恵の中に、それらの愛の中にも入れられることができ、またそれでも改心されることができないこと。


 (ii.) もし人間がその後、それらから去り、また正反対のものの中へそれるなら、聖なるものを冒涜すること。


 (iii.) 多くの種類の冒涜があること、しかし、この種類のものはすべての〔ものの中の〕最悪のものであること。


 (iv.) それゆえ、主は人間を知恵の真理の中と同時に愛の善の中に、それらに中に生涯の終わりまで保たれることができないかぎり、内的に入れられないこと。