原典講読「神の摂理』 206, 207

 

(1) 原文


206.  Unde et quid propria prudentia. Est illa ex proprio hominis, quod est natura ejus, et vocatur anima ejus ex parente. Id proprium est amor sui et inde amor mundi, aut amor mundi et inde amor sui. Amor sui talis est, ut se solum spectet, et alios vel sicut viles vel sicut nihili; si quosdam ut aliquid, est quamdiu illum honorant et colunt. Intime in illo amore, sicut conatus fructificandi et prolificandi in semine, latet quod velit fieri magnas, et si potest, fieri rex, et si tunc potest, fieri deus. Talis est diabolus, quia ille est ipse amor sui; hic talis est ut se ipsum adoret, et non alicui faveat, nisi qui etiam illum adorat; alium diabolum sibi similem odio habet, quia vult solus adorari. Quoniam non dari potest aliquis amor absque sua consorte, et consors amoris seu voluntatis in homine vocatur intellectus, cum amor sui intellectui consorti suae inspirat suum amorem, fit ille ibi fastus, qui est fastus propriae intelligentiae; inde est propria prudentia. [2.] Nunc quia amor sui vult solus Dominus mundi esse, ita quoque deus, ideo concupiscentiae mali, quae sunt derivationes ejus, in se habent vitam ex illo; similiter perceptiones concupiscentiarum, quae sunt astutiae; similiter etiam concupiscentiarum jucunda quae sunt mala, et illorum cogitationes quae sunt falsa. Omnia sunt sicut servi et ministri sui domini, et ad omnem ejus nutum agunt, nescientes quod non agant, sed quod agantur; aguntur ab amore sui per fastum propriae intelligentiae. Inde est, quod in omni malo ex origine sua lateat propria prudentia. [3.] Quod etiam lateat agnitio solius naturae, est quia occlusit fenestram tecti sui, per quam patet caelum, et quoque fenestras laterum, ne videat et audiat quod solus Dominus regat omnia, et quod natura in se mortua sit, et quod proprium hominis sit infernum, et inde amor proprii diabolus; et tunc fenestris clausis ille est in tenebris, et ibi facit sibi focum, ad quem ille cum sua consorte sedet, et pro natura contra Deum, et pro propria prudentia contra Divinam Providentiam amice ratiocinantur.


 


(2) 直訳


Unde et quid propria prudentia.― 「プロプリウムの思慮がどこからで、何か」―


Est illa ex proprio hominis, quod est natura ejus, et vocatur anima ejus ex parente. それ〔思慮〕は人間のプロプリウムからである、それは彼の性質である、また親から〔のものであり〕彼の霊魂と呼ばれる。


Id proprium est amor sui et inde amor mundi, aut amor mundi et inde amor sui. そのプロプリウムは自己愛とそこからの世俗愛である、または世俗愛とそこからの自己愛。


Amor sui talis est, ut se solum spectet, et alios vel sicut viles vel sicut nihili; 自己愛はこのようなものである、自分自身だけに目を向けるような、また他の者たちをあるいは卑しい(つまらない)もののように、あるいは無(無価値)のように〔目を向ける〕。


si quosdam ut aliquid, est quamdiu illum honorant et colunt. もしある者を何らかのものとして〔目を向ける〕なら、彼を尊敬する、また礼拝するかぎりである。


Intime in illo amore, sicut conatus fructificandi et prolificandi in semine, latet quod velit fieri magnas, et si potest, fieri rex, et si tunc potest, fieri deus. その愛の中の内部で、種の中の実を結ばせ、発育させる努力(コナトゥス)ように、大人物になれることを欲することが隠れている、またもしできるなら、王になれること、またもしその時、できるなら、神になれること。


Talis est diabolus, quia ille est ipse amor sui; 悪魔はこのようである、彼は自己愛そのものであるので(からである)


hic talis est ut se ipsum adoret, et non alicui faveat, nisi qui etiam illum adorat; これはこのようである、自分自身そのものを崇拝するような、また他の者に好意を持たない、その者もまた彼を崇拝しないなら。


alium diabolum sibi similem odio habet, quia vult solus adorari. 自分自身に似ている他の悪魔を憎む、自分自身だけ崇拝されることを欲するので(からである)


Quoniam non dari potest aliquis amor absque sua consorte, et consors amoris seu voluntatis in homine vocatur intellectus, cum amor sui intellectui consorti suae inspirat suum amorem, fit ille ibi fastus, qui est fastus propriae intelligentiae; 自分の仲間(配偶者)なしに何らかの愛は存在することができないので、また人間の中の愛のまたは意志の仲間(配偶者)は理解力と呼ばれる、自己愛が自分の仲間(配偶者)の理解力に自分の愛を吹き込む(そそのかす)とき、それはそこに高慢になる、それは知性のプロプリウムの高慢である。


inde est propria prudentia. ここからである、プロプリウムの思慮は。


[2.] Nunc quia amor sui vult solus Dominus mundi esse, ita quoque deus, ideo concupiscentiae mali, quae sunt derivationes ejus, in se habent vitam ex illo; [2.] そこで、自己愛は世の唯一の主であることを欲するので、そのように神もまた、それゆえ、悪の欲望は、それらはその派生物である、本質的にそれらからいのちを持つ。


similiter perceptiones concupiscentiarum, quae sunt astutiae; 同様に、欲望の知覚も、それらは欺くことである。


similiter etiam concupiscentiarum jucunda quae sunt mala, et illorum cogitationes quae sunt falsa. 同様に、欲望の快さも、それらは悪である、またそれらの思考も、それらは虚偽である。


Omnia sunt sicut servi et ministri sui domini, et ad omnem ejus nutum agunt, nescientes quod non agant, sed quod agantur; すべてのものは自分の主人の奴隷(召使い)と仕える者である、またすべてのものに彼〔主人〕の意向(指図)を行なう(働く)、行な(働く)とを知らないで、しかし、働かされること〔だけを知って〕。


aguntur ab amore sui per fastum propriae intelligentiae. 彼らは自己愛により、知性のプロプリウムの高慢を通して働かされる。


Inde est, quod in omni malo ex origine sua lateat propria prudentia. ここからである、その起源からすべての悪の中にプロプリウムの思慮が隠れていること。


[3.] Quod etiam lateat agnitio solius naturae, est quia occlusit fenestram tecti sui, per quam patet caelum, et quoque fenestras laterum, ne videat et audiat quod solus Dominus regat omnia, et quod natura in se mortua sit, et quod proprium hominis sit infernum, et inde amor proprii diabolus; [3.] さらにまた自然だけの承認が隠れている、自分の屋根の窓を閉ざすからである、それによって天界が開かれている(明らかである)、そしてまた側面の窓も、見〔ない〕、また聞かない、主だけがすべてのものを支配されること、また自然は本質的に死んだものであること、また人間のプロプリウムは地獄であること、またここからプロプリウムの愛は悪魔〔である〕。


et tunc fenestris clausis ille est in tenebris, et ibi facit sibi focum, ad quem ille cum sua consorte sedet, et pro natura contra Deum, et pro propria prudentia contra Divinam Providentiam amice ratiocinantur. また、窓が閉ざされる時☆1、それ☆2は暗やみの中にある、またそこに自分たちの炉をつくる、そこにそれ☆2は自分の仲間(配偶者)と座る、また神に反して自然のために(賛成して)、また神的な摂理に反してプロプリウムの思慮のために(賛成して)、親しげに推論する。


1 fenestraclausum(動詞claudoの分詞)も奪格、すなわち、ここは独立奪格句です。


2 このそれ(ille)は具体的には何も指していませんね。指摘すれば、さかのぼって「自己愛」です。


 


(3) 訳文


206.  「プロプリウムの思慮がどこからで、何か」―


 その思慮は人間のプロプリウムからであり、彼の性質であり、また親からのものであって、彼の霊魂と呼ばれる。そのプロプリウムは自己愛とそこからの世俗愛、または世俗愛とそこからの自己愛である。自己愛は、自分自身だけに目を向け、他の者たちを卑しもののように、あるいは無価値なもののように見るようなものである。もし、ある者を何らかのものとして見るにしても、自分を尊敬するかまたは礼拝するかぎり、そうする。その愛の中の内部に、種の中の実を結ばせ、発育させる努力(コナトゥス)ように、大人物になりたいと欲することが隠れている、またもしできるなら、王になれること、またその時、もしできるなら、神になれることである。


彼は自己愛そのものであるので、このような悪魔であって、自分自身そのものを崇拝するような、また他の者が自分を崇拝しないなら、その者に好意を持たないような者である。自分自身だけが崇拝されることを欲するので、自分自身に似ている他の悪魔を憎む。


 自分の配偶者なしに何らかの愛は存在することができず、また人間の中の愛のまたは意志の配偶者は理解力と呼ばれるので、自己愛が自分の配偶者の理解力に自分の愛を吹き込むとき、それはそこでは高慢となり、それは知性のプロプリウムの高慢である。プロプリウムの思慮はここからである。


[2.] さて、自己愛は世の唯一の主であることを、そのように神であることもまた欲するので、それゆえ、悪の派生物である悪の欲望は、本質的にそれらからいのちがある。欺くことである欲望の知覚も同じく、悪である欲望の快さも、また虚偽であるそれらの思考も同じく、それらからいのちがある。


 〔これらの〕すべてのものは、自分の主人の指図を行なう召使いと仕える者であって、〔主人の指図にしたがってどのように〕働いたらよいか知らないで、働かされるだけである。彼らは自己愛により、知性のプロプリウムの高慢を通して働かされる。ここから、その起源からすべての悪の中にプロプリウムの思慮が隠れている。


[3.] さらにまた自分の屋根の窓を閉ざすので、自然だけの承認が隠れている。その窓によって天界が開かれていて、また側面の窓も閉ざし、主だけがすべてのものを支配されること、また自然は本質的に死んだものであること、また人間のプロプリウムは地獄であり、ここからプロプリウムの愛は悪魔であことを見ないし、聞かない。また、窓が閉ざされる時、自己愛は暗やみの中にあり、そこに自分たちの炉をつくり、そこに自分の配偶者と座り、神に反して自然に賛成し、また神的な摂理に反してプロプリウムの思慮に賛成して、親しげに推論する。


 


(1) 原文


207.  Unde et quid Divina Providentia. Est Divina operatio apud hominem, qui amorem sui removit; amor enim sui est, ut dictum est, diabolus, ac concupiscentiae et harum jucunda sunt mala regni ejus, quod est infernum; quo remoto, intrat Dominus cum affectionibus amoris proximi, et aperit fenestram tecti ejus, et dein fenestras laterum, et facit ut videat quod caelum sit, quod vita post mortem, et quod aeterna felicitas; et per lucem spiritualem et simul per amorem spiritualem tunc influentes, facit illum agnoscere, quod Deus per Divinam suam Providentiam regat omnia.


 


(2) 直訳


Unde et quid Divina Providentia.― 「神的な摂理がどこからで、何か」―


Est Divina operatio apud hominem, qui amorem sui removit; 人間のもとに神的な働きがある、その者は自己愛を遠ざけた。


amor enim sui est, ut dictum est, diabolus, ac concupiscentiae et harum jucunda sunt mala regni ejus, quod est infernum; というのは、自己愛は、言われたように、悪魔であるから、そして欲望とその快さは彼の王国の悪である、それ〔王国〕は地獄である。


quo remoto, intrat Dominus cum affectionibus amoris proximi, et aperit fenestram tecti ejus, et dein fenestras laterum, et facit ut videat quod caelum sit, quod vita post mortem, et quod aeterna felicitas; それが遠ざけられるとき☆、主は隣人愛の情愛とともに入る、また彼の屋根の窓を開ける、またその後、側面の窓を、また見るようにする、天界があること、死後のいのち〔がある〕こと、また永遠の幸福〔がある〕こと。


quiremotum(動詞removeoの分詞)も奪格、すなわち、独立奪格句です。


et per lucem spiritualem et simul per amorem spiritualem tunc influentes, facit illum agnoscere, quod Deus per Divinam suam Providentiam regat omnia. また、霊的な光によって、同時に(一緒に)の時流入する霊的な愛によって、それを認めることを生じさせる、神はご自分の神的な摂理によってすべてのものを支配されていること。


 


(3) 訳文


207.  「神的な摂理がどこからで、何か」―


自己愛を遠ざけた人間のもとに神的な働きがある。というのは、言われたように、自己愛は悪魔であり、そして欲望とその快さは彼の王国の悪であり、その王国は地獄であるから。それが遠ざけられるとき、主は隣人愛の情愛とともに入り、彼の屋根の窓を、またその後、側面の窓を開け、天界があり、死後のいのちがあり、また永遠の幸福があること見るようにされる。また、霊的な光によって、一緒にその時に流入する霊的な愛によって、神がご自分の神的な摂理によってすべてのものを支配されていることを認めるようにされる。

原典講読「神の摂理』 208, 209

 

(1) 原文


208.  Quinam et quales hi et illi sunt. Illi qui Deum, et Divinam Ipsius Providentiam agnoscunt, sunt sicut angeli caeli, qui aversantur duci a semet, et amant duci a Domino. Indicium quod ducantur a Domino, est quod ament proximum. At qui naturam et propriam prudentiam agnoscunt, sunt sicut spiritus inferni, qui aversantur duci a Domino, et amant duci a semet: qui si fuerunt magnates Regni, volunt dominari super omnia: similiter si fuerunt primates ecclesiae; si fuerunt judices, pervertunt judicia, et dominatum super leges exercent; si fuerunt docti, scientifica applicant ad confirmandum proprium hominis et naturam; si negotiatores fuerunt, agunt latrones; si coloni fuerunt, agunt [1]fures. Omnes sunt hostes Dei, et subsannatores Divinae Providentiae.


 @1 fures pro “furfures”


 


(2) 直訳


Quinam et quales hi et illi sunt.― 「後者☆と前者☆が、だれで、どんなものであるか」―


前の206番参照。「前者」は、「自然だけを、また人間の思慮だけを認めた者」であり、地獄をつくます。後者は、「神とその方の神的な摂理を認めた者」であり、天界をつくります。


Illi qui Deum, et Divinam Ipsius Providentiam agnoscunt, sunt sicut angeli caeli, qui aversantur duci a semet, et amant duci a Domino. 彼らは、神を、またその方の神的な摂理を認める者は、天界の天使(たち)のようである。その者は自分自身により導かれることを退ける、また主により導かれることを愛する。


Indicium quod ducantur a Domino, est quod ament proximum. しるし(兆候)は、主により導かれること、隣人を愛することである。


At qui naturam et propriam prudentiam agnoscunt, sunt sicut spiritus inferni, qui aversantur duci a Domino, et amant duci a semet: しかし、自然とプロプリアムの思慮を認める者は、地獄の霊たちのようである、その者たちは主により導かれることを退ける、また自分自身により導かれることを愛する。


qui si fuerunt magnates Regni, volunt dominari super omnia: その者が、もし王国の大人物(高官)であったなら、すべてのものの上に支配することを欲する。


similiter si fuerunt primates ecclesiae; 同様である、もし教会の第一人者(高位聖職者)であったなら。


si fuerunt judices, pervertunt judicia, et dominatum super leges exercent; もし裁判官(たち)であったなら、判決を曲げる(ゆがめる)、また法律の上に支配()を行使する。


si fuerunt docti, scientifica applicant ad confirmandum proprium hominis et naturam; もし学のある者(たち)であったなら、記憶知(事実)人間のプロプリウムと自然を確信するために当てはめる。


si negotiatores fuerunt, agunt latrones; もし商人(たち)であったなら、盗賊(たち)を行なう。


si coloni fuerunt, agunt [1]fures. もし農夫(たち)であったなら、泥棒☆を行なう。


☆ ここは編集者によって下記注のように変更されています。綴りも似ているのでそのように解釈したのでしょう。しかし、agoには「役割を演じる、振る舞う」の意味があります。それならfurfurでも意味が通じます。すなわち「もみがらのように振る舞う」です。農夫なので、それが中身のない「もみがら」でも、少しも異様ではありません。すなわち、ここは、原文通りよいのです。チャドウイックのレキシコンにはこの例文が、原文通りで載っています。


Omnes sunt hostes Dei, et subsannatores Divinae Providentiae. 〔これら〕すべての者は神の敵である、また神的な摂理の☆あざける者たち。


ここの属格は「目的格属格」と呼ばれるものです。訳すときには「~の」ではなく「~を」とします。


@1 fures pro “furfures” 注1 furfures」の代わりにfures〔この訳は「もみがら(たち)」の代わりに「泥棒」〕


 


(3) 訳文


208.  後者と前者が、だれで、どんなものであるか」―


 神を、またその方の神的な摂理を認める者は、天界の天使のようであり、その者は自分自身により導かれることを退け、主により導かれることを愛する。主により導かれることのしるしは、隣人を愛することである。しかし、自然とプロプリアムの思慮を認める者は、地獄の霊たちのようであり、その者たちは主により導かれることを退け、自分自身により導かれることを愛する。


 その者が、もし王国の高官であったなら、すべてのものの上に支配することを欲する。もし教会の高位聖職者であったなら、同様である。もし裁判官であったなら、判決を曲げ、また法律上の支配を行使する。もし学のある者であったなら、記憶知(事実)人間のプロプリウムと自然を確信するために当てはめる。もし商人であったなら、盗賊を働く。もし農夫であったなら、もみがらのように振る舞う


 〔これら〕すべての者は神の敵であり、また神的な摂理をあざける者である。


 


(1) 原文


209.  Mirabile est, quod cum aperitur talibus caelum, et dicitur quod insaniant, et id quoque ad ipsam illorum perceptionem, quod fit per influxum ac illustrationem, manifestatur, usque tamen ex indignatione occludunt sibi caelum, et spectant in terram, sub qua est infernum. Hoc fit cum illis in mundo spirituali, qui adhuc extra infernum sunt, ac tales: ex quo patet error illorum, qui cogitant, “Si videro caelum, et audivero angelos mecum loquentes, agnoscam.” Sed intellectus illorum agnoscit, at si non simul voluntas, usque non agnoscunt: nam amor voluntatis inspirat intellectui quicquid vult, et non vicissim; immo delet omne quod in intellectu non a semet est.


 


(2) 直訳


Mirabile est, quod cum aperitur talibus caelum, et dicitur quod insaniant, et id quoque ad ipsam illorum perceptionem, quod fit per influxum ac illustrationem, manifestatur, usque tamen ex indignatione occludunt sibi caelum, et spectant in terram, sub qua est infernum. 驚くべきことである、このような者たち☆に天界が開かれるとき、また〔彼らが〕狂っていることが言われる、またそのこともまた彼ら自身の知覚に、流入と照らしによって生じること、明らかにされる、それでもやはり憤慨から自分自身に天界を閉ざす、また地(の中)に目を向ける、その下に地獄がある。


「このような者」は前後関係から、「霊界にいる者」であることがわかります。すなわち、霊界にいる者に天界が開かれることがあります。


Hoc fit cum illis in mundo spirituali, qui adhuc extra infernum sunt, ac tales: このことは彼らに、霊界の中で起こる、その者は依然として地獄の外にいる、そしてこのような者。


ex quo patet error illorum, qui cogitant, “Si videro caelum, et audivero angelos mecum loquentes, agnoscam.” そのことから彼らの間違い(誤り)明らかである、その者は考える、「もし私が天界を(これから)見た☆、また私と話す天使を私が(これから)聞いた☆なら、私は認めよう(未来)」。


一瞬、これは何だろう、と思いました。珍しい形だからです。初めて見ました。特に一人称で出てくることはこれからもほとんどないでしょう。すなわち「未来完了形」です。


Sed intellectus illorum agnoscit, at si non simul voluntas, usque non agnoscunt: しかし、彼らの理解力は認める、しかし、もし同時に意志が〔認め〕ないなら、やはり認めない。


nam amor voluntatis inspirat intellectui quicquid vult, et non vicissim; なぜなら、意志の愛が理解力になんでも欲するものを吹き込むから、また逆ではない。


immo delet omne quod in intellectu non a semet est. それどころか、すべてのものを消す(除く)、理解力の中のそれ自体から存在しないもの。


 


(3) 訳文


209.  〔霊界の〕このような者たちに天界が開かれるとき、彼らが狂っていると言われ、そのこともまた彼ら自身の知覚に、流入と照らしによって生じることが明らかにされるのは、驚くべきことである。それでもやはり彼らは憤慨から自分自身に天界を閉ざし、下に地獄があるに目を向けるのである。

 このことは彼らに、霊界の中で起こり、その者は依然として地獄の外にいるが、地獄にいるような者である。そのことから、「もし私が天界を見るなら、また天使が私と話すのを私が聞くなら、私は認めよう」と考える者らの誤りが明らかである。しかし、理解力では認めるが、しかし、同時に意志が認めないなら、やはり認めない。なぜなら、意志の愛が理解力になんでも欲するものを吹き込み、その逆ではないから。それどころか、理解力の中で意志それ自体から存在しないものすべてのものを消し去ってしまう。

原典講読「神の摂理』 210

 

(1) 原文


210.  (vii) Quod omnia haec non fieri possint, nisi appareat homini quod ex se cogitet et ex se disponat. Quod nisi appareat homini, sicut vivat ex se, et sic quod cogitet et velit, loquatur et agat sicut a se, homo non foret homo, in praecedentibus plene demonstratum est; ex quo sequitur, quod nisi homo omnia quae functionis et vitae ejus sunt, disponat sicut ex propria prudentia, non possit duci et disponi ex Divina Providentia; foret enim sicut qui staret remissis manibus, aperto ore, occlusis oculis, et retracto spiritu, in exspectatione influxus; ita exueret se humano, quod illi est ex perceptione et sensatione, quod vivat, cogitet, velit, loquatur et agat sicut ex se; et simul tunc exueret se binis suis facultatibus, quae sunt libertas et rationalitas, per quas distinguitur a bestiis: quod absque apparentia illa non foret alicui homini receptivum et reciprocum, et sic non immortalitas, in hac transactione supra, et in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia, demonstratum est. [2.] Quare si vis duci a Divina Providentia, utere prudentia, sicut servus et minister, qui fideliter dispensat bona domini sui. Prudentia illa est mina, quae data est servis ad negotiandum, cujus rationem reddent (Luc. xix. 13-[1]28; Matth. xxv 14-31). Ipsa prudentia apparet homini sicut propria, et tamdiu ut propria creditur, quamdiu homo tenet infensissimum hostem Dei et Divinae Providentiae, qui est amor sui, inclusum. Hic habitat in interioribus cujusvis hominis ex nativitate; si illum non cognoscis, (vult enim non cognosci,) habitat secure, et custodit portam, ne ab homine aperiatur, et sic a Domino ejiciatur. Porta illa ab homine aperitur, per quod mala fugiat ut peccata sicut a se, cum agnitione quod a Domino. Haec prudentia est, cum qua Divina Providentia unum agit.


@1 28 pro “25”


 


(2) 直訳


(vii) Quod omnia haec non fieri possint, nisi appareat homini quod ex se cogitet et ex se disponat.― (vii.) これらすべてのものは生じることができないこと、人間に見られないなら、自分自身から考える、また自分自身から配列させること―


Quod nisi appareat homini, sicut vivat ex se, et sic quod cogitet et velit, loquatur et agat sicut a se, homo non foret homo, in praecedentibus plene demonstratum est; 人間に見られないなら、自分自身から生きているように、またこのように考え、意志すること、自分自身からのように話し、行動する、人間では人間でなくなったことは、先行するものの中で(先立つ個所で)十分に示されている。


ex quo sequitur, quod nisi homo omnia quae functionis et vitae ejus sunt, disponat sicut ex propria prudentia, non possit duci et disponi ex Divina Providentia; そのことから~ということになる、人間がすべてのものを、それらは彼の機能(職務)いのちのものである、プロプリウムの思慮からのように配列しないなら、神的な摂理から導かれ、配列されることができないこと。


foret enim sicut qui staret remissis manibus, aperto ore, occlusis oculis, et retracto spiritu, in exspectatione influxs; というのは、手をこまぬいて(何もしないで)立った者のようになったから、口を開けて、目を閉じて、また息()を抑えて(引っ込めて)、流入の期待の中に。


ita exueret se humano, quod illi est ex perceptione et sensatione, quod vivat, cogitet, velit, loquatur et agat sicut ex se; このように自分自身に人間性を取り去る(捨てる)、彼に知覚と感覚からあるもの、自分自身からのように生き、考え、意志し、話し、また行動するもの。


et simul tunc exueret se binis suis facultatibus, quae sunt libertas et rationalitas, per quas distinguitur a bestiis: また同時に(一緒に)の時、自分自身に自分の二つの能力を取り去る(捨てる)、それらは自由性と推理力である、それらによって獣(動物)ら区別される。


quod absque apparentia illa non foret alicui homini receptivum et reciprocum, et sic non immortalitas, in hac transactione supra, et in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia, demonstratum est. その外観なしに、ある人間に受け取るこ(容器)と相互(のもの)なかった、またこのように不死(不滅)はないこと、この論文の中に前のところで、また論文『神的な愛と神的な知恵について』の中で、示されている。


[2.] Quare si vis duci a Divina Providentia, utere prudentia, sicut servus et minister, qui fideliter dispensat bona domini sui. [2.] それゆえ、もし、あなたが神的な摂理により導かれることを欲するなら、思慮を用いよ、召使いと仕える者のように、その者は忠実に自分の主人の財産を管理する。


Prudentia illa est mina, quae data est servis ad negotiandum, cujus rationem reddent (Luc. xix. 13-[1]28; Matth. xxv 14-31). その思慮はミナである、それは召使いに商売するように与えられた、その勘定を戻す(支払う)(ルカ19:13-28;マタイ25:13-28)


Ipsa prudentia apparet homini sicut propria, et tamdiu ut propria creditur, quamdiu homo tenet infensissimum hostem Dei et Divinae Providentiae, qui est amor sui, inclusum. 思慮そのものは人間にプロプリウムのように見える、またそれだけ長い間、プロプリウムとして信じている、人間が神の、また神的な摂理の最も和解しがたい敵を〔自分の中に〕保つ(限り)、それは自己愛である、閉じ込められた(含まれた)☆。


このinclusumは何を修飾しているのでしょうか? 「敵(自己愛)」ですね。すなわち、「閉じ込められた敵を保つ」または副詞的に訳せば、「敵を閉じ込めて保つ」となります。


Hic habitat in interioribus cujusvis hominis ex nativitate; これは人間のそれぞれの者の内的なものの中に住む、出生から。


si illum non cognoscis, (vult enim non cognosci,) habitat secure, et custodit portam, ne ab homine aperiatur, et sic a Domino ejiciatur. もし、それをあなたが知らないなら、(というのは知られることを欲しないから)、〔それは〕心配なく住む、また扉を守る、人間により開けられないように、またこのように主により追い出される。


Porta illa ab homine aperitur, per quod mala fugiat ut peccata sicut a se, cum agnitione quod a Domino.  その扉が開かれる、悪を罪として避けることによって、自分自身からのように、主により〔開かれることの〕承認とともに。


Haec prudentia est, cum qua Divina Providentia unum agit. これが思慮である、その神的な摂理とともに一つとして働く。


@1 28 pro “25” 注1 25」の代わりに28


 


(3) 訳文


210.  (vii.) 「これらすべてのものは、自分自身から考え、また自分自身から配列させることが人間に見られないなら、生じることができないこと」


 人間に、自分自身から生き、またこのように考え、意志すること、自分自身からのように話し、行動するように見られないなら、人間は人間でないことは、先立つ個所で十分に示されている。そのことから、人間が自分の職務と生活に属するすべてのものを、プロプリウムの思慮からのように配列しないなら、神的な摂理から導かれ、配列されることができないことがいえる。というのは、流入を期待して、手をこまぬき、口を開け、目を閉じ、また息を抑えて(何もしないで)立った者のように、このように、自分自身に知覚と感覚からあるもの、自分自身からのように生き、考え、意志し、話し、また行動するもの、〔すなわち〕人間性を捨てることになるから。また同時に、その時、自分自身に自由性と推理力である自分の二つの能力を、それらによって獣ら区別される〔その能力を〕捨てる。その外観なしに、人間に受け取ることと相互のものは、またしたがって不死がないことは、本書の前のところで、また著作『神の愛と知恵』の中で、示されている。


[2.] それゆえ、もし、あなたが神的な摂理により導かれることを欲するなら、忠実に自分の主人の財産を管理する召使いと仕える者のように、思慮を用いよ。その思慮は、商売し、その勘定書を戻す(清算する)ようにと召使いに与えられたミナである(ルカ19:13-28;マタイ25:13-28)。思慮そのものは人間にとってプロプリウムのように見え、また人間が神や神的な摂理の最も和解しがたい敵である自己愛を〔自分の中に〕閉じ込めて保つ間、それだけ長い間、プロプリウムとして信じている。これ〔自己愛〕は人間のそれぞれの者の内的なものの中に出生から住んでいる。もし、それをあなたが知らないなら、(というのは知られることを欲しないから)、〔それは〕心配なく住み、人間により開けられないように、またこのように主により追い出されないように扉を守る。悪を罪として、自分自身からのように避けることによって、主により〔開かれることの〕承認とともに、その扉が開かれる。これが、その神的な摂理とともに一つとして働く思慮である。

原典講読「神の摂理』 211

 

(1) 原文


211.  Quod Divina Providentia tam oculte operetur, ut vix aliquis sciat quod sit, est ne homo pereat. Nam proprium hominis, quod est voluntas ejus, nusquam unum agit cum Divina Providentia; est proprio hominis inimicitia innata contra illam; est enim illud serpens qui seduxit primos parentes, de quo dicitur,


 


“Inimicitiam ponam inter te et inter mulierem, et inter semen tuum et inter Semen ejus, et Hoc conculcabit tibi caput” (Gen. iii. 15).


 


“serpens” est malum omnis generis, “caput” ejus est amor sui, “Semen mulieris” est Dominus, “inimicitia” quae est posita, est inter amorem proprii hominis et inter Dominum, ita quoque inter propriam prudentiam hominis et inter Divinam Providentiam Domini; nam propria prudentia continua est in exaltatione capitis istius, et Divina Providentia est continua in depressione ejus. [2.] Si homo hoc sentiret, irasceretur et exacerbaretur contra Deum, ac periret; at dum non sentit illud, potest irasci et exacerbari contra homines, et contra semet, et quoque contra fortunam, per quae non perit. Inde est, quod Dominus per Divinam suam Providentiam jugiter ducat hominem in libero, ac liberum non aliter apparet homini quam sicut ejus proprium: et ducere oppositum sibi in libero, est sicut pondus grave et renitens subducere e terra per helices, per quarum vires gravitas et renisus non sentitur: et est sicut quis apud hostem est, in cujus animo est illum trucidare, quod tunc nescit; et amicus illum per ignotas vias educit, et postea animum hostis detegit.


 


(2) 直訳


Quod Divina Providentia tam oculte operetur, ut vix aliquis sciat quod sit, est ne homo pereat. 神的な摂理がこのようにひそかに☆働くこと、だれかがほとんど知らないように、存在することを、人間が滅びないようにである。


ここのoculteocculteのミスプリです。


Nam proprium hominis, quod est voluntas ejus, nusquam unum agit cum Divina Providentia; なぜなら、人間のプロプリウムは、それは彼の意志である、決して神的な摂理と一つとなって働かないからである。


est proprio hominis inimicitia innata contra illam; 人間のプロプリウムに、それ〔神的な摂理〕に対して生来の敵意がある。


est enim illud serpens qui seduxit primos parentes, de quo dicitur, というのは、それはヘビであるから、それは最初の両親を惑わせたから、そのことについて言われている、


“Inimicitiam ponam inter te et inter mulierem, et inter semen tuum et inter Semen ejus, et Hoc conculcabit tibi caput” (Gen. iii. 15). 「あなたの間と女の間に、わたしは敵意を置く(未来)、またあなたの種(子孫)の間と彼女の種(子孫)の間に、またこれ()はあなたの頭を踏みにじる(未来)(創世記3:15)


“serpens” est malum omnis generis, “caput” ejus est amor sui, “Semen mulieris” est Dominus, “inimicitia” quae est posita, est inter amorem proprii hominis et inter Dominum, ita quoque inter propriam prudentiam hominis et inter Divinam Providentiam Domini; 「ヘビ」はすべての種類の悪である、その「頭」は自己愛である、「女の種(子孫)」は主である、「敵意」それは置かれている、人間のプロプリウムの愛の間と主の間にある、したがって(このように)人間のプロプリウムの思慮の間と主の神的な摂理の間ににもまた。


nam propria prudentia continua est in exaltatione capitis istius, et Divina Providentia est continua in depressione ejus. なぜなら、絶え間ないプロプリアムの思慮はその頭のあげることの中にあるから、また絶え間ない神的な摂理はその押し下げることの中にある。


[2.] Si homo hoc sentiret, irasceretur et exacerbaretur contra Deum, ac periret; [2.] もし、人間がこのことを感じるなら、神に対して怒る、また怒る(いらいらする)、そして滅びる。


at dum non sentit illud, potest irasci et exacerbari contra homines, et contra semet, et quoque contra fortunam, per quae non perit. しかし、それを感じない時、人間に対して怒ることといらいらすることができる、また自分自身に対して、そしてまた運()に対して、それによって滅びない。


Inde est, quod Dominus per Divinam suam Providentiam jugiter ducat hominem in libero, ac liberum non aliter apparet homini quam sicut ejus proprium: ここからである、主がご自分の神的な摂理によって常に人間を自由の中に導くこと、そして自由は人間に彼のプロプリウム以外に異なって見えない。


et ducere oppositum sibi in libero, est sicut pondus grave et renitens subducere e terra per helices, per quarum vires gravitas et renisus non sentitur: また、自由の中で自分自身に反対(対立)のものを導くことは、重い、また抵抗する重い物(重り)が、らせん(ジャッキ)よって引き上げることのようである。その力によって重さと抵抗は感じられない。


et est sicut quis apud hostem est, in cujus animo est illum trucidare, quod tunc nescit; また敵のもとにいる者のようである、そのアニム(意図)の中に彼を皆殺しにする、そこことをその時、知らない。


et amicus illum per ignotas vias educit, et postea animum hostis detegit. また友が彼を知られていない道を通って導く、またその後、敵のアニム(意図)を明かす(あばく)


 


(3) 訳文


211.  神的な摂理が、その存在することを、だれかがほとんど知らないように、このようにひそかに働くのは、人間が滅びないようにである。なぜなら、人間の意志であるそのプロプリウムは、決して神的な摂理と一つとなって働かないから。人間のプロプリウムには、それ〔神的な摂理〕に対して生来の敵意がある。というのは、それは最初の両親を惑わせたからヘビであるから、そのことについて言われている、


 


 「おまえと女の間に、またおまえの種(子孫)の間と彼女の種(子孫)の間に、わたしは敵意を置く。またこれ()は、おまえの頭を踏みにじる」(創世記3:15)


 


 「ヘビ」は、すべての種類の悪であり、その「頭」は自己愛であり、「女の種(子孫)」は主であり、置かれている「敵意」は、人間のプロプリウムの愛の主の間にあり、したがって、人間のプロプリウムの思慮と主の神的な摂理の間にもまたある。なぜなら、絶え間ないプロプリアムの思慮が、頭のあげることの中にあり、また絶え間ない神的な摂理が、押し下げることの中にあるから。


[2.] もし、人間がこのことを感じるなら、神に対して怒り、いらいらし、そして滅びる。しかし、それを感じない時、人間に対し、また自分自身に対し、そしてまた運に対して、怒ることといらいらすることができるが、それによって滅びることはない。主がご自分の神的な摂理によって常に人間を自由の中に導き、そして自由は人間に彼のプロプリウムとしか見えないのは、ここからである。また、自由の中で自分自身を対立のものへと導くことは、重く、また抵抗する重い物を、ジャッキによって引き上げることのようである。その力によって重さと抵抗は感じられない。また、殺そうとする意図をもつ敵のもとにいて、その時、その者が、そのことを知らず、友が彼を知られていない道を通って導き、その後、敵の意図をあばくようなものである

原典講読「神の摂理』 212, 213

 

(1) 原文


212.  Quis non Fortunam nominat? et quis non agnoscit illam, quia illam nominat, et quia aliquid de illa ab experientia scit? Sed quis scit quid illa? Quod sit aliquid, quia est et quia datur, non negari potest; et non potest aliquid esse et dari absque causa; sed causa hujus alicujus seu fortunae ignoratur. Ne autem negetur ex sola ignorata causa, sume talos aut chartulas lusorias, et lude, aut consule ludificatores; quis horum negat fortunam? hi enim cum illa et haec cum illis mirabiliter ludunt. Quis potest contra illam, si obnixa est, agere? Ridetne tunc prudentiam et sapientiam? Estne dum volvis talos et versas chartulas, sicut illa sciat et disponat volutiones et versationes poplitum manus, ad favendum uni plus quam alteri ex quadam causa? Num causa potest aliunde dari, quam ex Divina Providentia in ultimis, ubi illa per constantias et inconstantias cum prudentia humana mirifice agit, et simul se occultat? [2.] Quod gentiles olim Fortunam agnoverint, et templum ei struxerint, etiam Itali Romae, notum est. De hac Fortuna, quae est, ut dictum, Divina Providentia in ultimis, multa scire datum est quae non licet manifestare: ex quibus mihi patuit, quod non sit illusio mentis, nec ludificatio naturae, nec aliquid absque causa, hoc enim non est aliquid, sed quod sit testificatio ocularis, quod Divina Providentia sit in singularissimis cogitationum et actionum hominis. Cum Divina Providentia datur in singularissimis rerum tam vilium et levium, quid non in singularissimis rerum non vilium et levium, quae sunt res pacis et belli in mundo, ac res salutis et vitae in caelo?


 


(2) 直訳


Quis non Fortunam nominat? だれが運(運命の神、偶然の神☆)を名前を上げないか(のことを言わないか)


[2.]の記事参照。


et quis non agnoscit illam, quia illam nominat, et quia aliquid de illa ab experientia scit? また、だれがそれを認めないか? それを前を上げる(のことを言う)ので、またそれについて経験から何らかのものを知っているので。


Sed quis scit quid illa? しかし、だれが知っている、それが何か?


Quod sit aliquid, quia est et quia datur, non negari potest; 何らかのものがあることは、存在する☆ので、また存在する☆ので、否定されることができない。


daturは「存在する」という意味で、sumと同じになっていまいます。原形はdoであり、「与える」から「与えられる」→「もたらされる」→「存在する」となります。ここは「与えられる」と訳しておきましょう。


et non potest aliquid esse et dari absque causa; また、何らかのものは原因(理由)しに存在することと存在すること(与えられること)はできない。


sed causa hujus alicujus seu fortunae ignoratur. しかし、あるもののまたは運のこの原因は知れらない。


Ne autem negetur ex sola ignorata causa, sume talos aut chartulas lusorias, et lude, aut consule ludificatores; しかしながら、知られない〔という〕理由(原因)けから否定されないように、サイコロまたはトランプ(直訳:遊びのカード)を取れ、また遊べ、または賭けごとをする者に助言を求めよ(諮れ)


quis horum negat fortunam? だれがこれらの運を否定するか?


hi enim cum illa et haec cum illis mirabiliter ludunt. というのは、彼らはこれら〔運〕と、またそれらは彼らと不思議に遊ぶから。


Quis potest contra illam, si obnixa est, agere? だれがそれ〔運〕に反して、もし、頑固なものがあるなら、なし遂げることができるか?☆


わかりづらい訳となっていますが「運に逆らえない」ということです。


Ridetne tunc prudentiam et sapientiam? その時、嘲笑しないか? 思慮と知恵を。


Estne dum volvis talos et versas chartulas, sicut illa sciat et disponat volutiones et versationes poplitum manus, ad favendum uni plus quam alteri ex quadam causa? 存在しないか? あなたがサイコロを振り(転がす)、あなたがカルタ(カード)をめくる(ひっくり返す)時、それらを知って、配列するように、手の手首の回転とひねりを、ある理由(原因)からある者に好意を持つように向けて、他の者よりも。


Num causa potest aliunde dari, quam ex Divina Providentia in ultimis, ubi illa per constantias et inconstantias cum prudentia humana mirifice agit, et simul se occultat? 理由(原因)は他のところから与えられることができるか? 最外部における(最終的なものでの)神的な摂理から以外に、そこにそれ〔摂理〕は不変なものと変化するものによって、人間の思慮とともに不思議な方法で働く、また同時にそれ自体を隠す。


[2.] Quod gentiles olim Fortunam agnoverint, et templum ei struxerint, etiam Itali Romae, notum est. [2.] 昔、異邦人たちは運命の女神☆を認めており、またそれに神殿を建築したこと、ローマのイタリア人もまた、知られている。


大文字なのでローマ神話のフォルトゥーナ(Fortuna)、「運命の女神」ですね。


De hac Fortuna, quae est, ut dictum, Divina Providentia in ultimis, multa scire datum est quae non licet manifestare: この運命の女神について、それは、言われたように、最外部における(最終的なものでの)的な摂理である、多くのものを知ることが与えられた、それを示すことは許されていない。


ex quibus mihi patuit, quod non sit illusio mentis, nec ludificatio naturae, nec aliquid absque causa, hoc enim non est aliquid, sed quod sit testificatio ocularis, quod Divina Providentia sit in snigularissimis cogitationum et actionum hominis. それらから私に明らかになった、心の幻覚でないこと、自然の幻影でもない、理由(原因)なしの何らかのものでもない、というのはこれは何ものでもないから、しかし、目に見える証明であること、神的な摂理は人間の思考の行動の最も個々のものの中にあること。


Cum Divina Providentia datur in singularissimis rerum tam vilium et levium, quid non in singularissimis rerum non vilium et levium, quae sunt res pacis et belli in mundo, ac res salutis et vitae in caelo? 神的な摂理が最も個々の事柄の中に存在するとき、このように卑しい(価値のない)また軽い(軽微な)の、卑しい(価値のない)また軽い(軽微な)のでない、最も個々の事柄の中に何がないか? それらは世の中の平和と戦争の事柄である、そして天界の中の救いといのちの事柄。


 


(3) 訳文


212.  だれが運(運命の女神)のことを言わないか? また、そのことを言)ので、またそれについて経験から何らかのものを知っているので、だれがそれを認めないか? しかし、それが何であるか、だれが知っているのか? 何らかのものがあることは、存在するので、また与えられるので、否定されることができない。また、何らかのものは原因しに存在し、与えられることはできない。しかし、あるもののまたは運のその原因は知れらない。


 しかしながら、原因が知られないというけで否定されないように、サイコロまたはトランプを取り、遊べ、または賭けごとをする者に助言を求めよ。だれがこれらの運を否定するか? というのは、彼らは運と遊び、また運も彼らと不思議に遊ぶから。だれがその運に反して、もし、逆らうものがあるなら、なし遂げることができるか? その時、思慮と知恵を嘲笑しないか?。あなたがサイコロを振り、カードをめくる時、ある原因からある者が他の者よりも好運が向くの、手の手首の回転とひねりを知って、配列するように、〔その運が〕存在しないか? 原因が、最外部における神的な摂理から以外の他のところから与えられることができるか? そこでは、その摂理は不変なものと変化するものによって、人間の思慮とともに不思議な方法で働き、また同時にそれ自体を隠している。


[2.] Quod gentiles olim Fortunam agnoverint, et templum ei struxerint, etiam Itali Romae, notum est. [2.] 昔、異邦人たちは運命の女神☆を認めており、イタリア人もまたローマでその神殿を建築したことが知られている。この運命の女神は、いま言われたように、それは最外部における的な摂理であり、それについて多くのものを知ることが与えられたが、それを示すことは許されていない。それらから、心の幻覚でなく、自然の幻影でもなく、原因のない何らかのものでもなく、というのはこれは何ものでもないから、しかし、目に見える証明であり、神的な摂理は人間の思考の行動の最も個々のものの中にあることが私に明らかになった。


 神的な摂理が、このように価値のない、また軽微な最も個々の事柄の中に存在するとき、世の中の平和と戦争の事柄、そして天界の中の救いといのちの事柄が、その最も個々の事柄の中に価値のない軽微なものでない何があるのか? 〔そこには必ずや神的な摂理がある〕


 


(1) 原文


213.  Sed scio, quod prudentia humana ferat rationale plus in suas partes, quam Divina Providentia in suas; ex causa, quia haec non apparet, et illa apparet. Facilius potest recipi, quod unica Vita sit, quae Deus, et quod omnes homines recipientes vitae sint ab Ipso, ut multis prius ostensum est, et hoc tamen idem est, quia prudentia est vitae. Quis non ratiocinando loquitur pro propria prudentia et pro natura, dum ex naturali seu externo homine? At quis non ratiocinando loquitur pro Divina Providentia et pro Deo, dum ex spirituali seu interno homine? Sed quaeso, (dico ad naturalem hominem,) scribe libros, et imple illos argumentis plausibilibus, probabilibus et verosimilibus in tuo judicio solidis, unum pro propria prudentia, alterum pro natura, et postea da illos alicui angelo in manum, ac scio quod haec pauca subscripturus sit, Sunt omnia apparentiae et fallacia.


 


(2) 直訳


Sed scio, quod prudentia humana ferat rationale plus in suas partes, quam Divina Providentia in suas; しかし、私は知っている、人間の思慮は自分の側で☆さらに理性的であること、神的な摂理よりも、その〔側〕で。


熟語in suas partesは「自分の側で」であり、これでわかると思います。parsはここでは「部分」「方」「領域」といった意味です。


ex causa, quia haec non apparet, et illa apparet.  理由から、なぜなら、これ〔後者〕は見られない、またそれは〔前者〕は見られるからである。


Facilius potest recipi, quod unica Vita sit, quae Deus, et quod omnes homines recipientes vitae sint ab Ipso, ut multis prius ostensum est, et hoc tamen idem est, quia prudentia est vitae. さらに容易に受け入れられることができる、唯一のいのちがあること、それは神〔である〕、またすべての人間はその方から()いのちを受け入れるものであること、前の多くのもので示されているように、またこのことはそれでもなお同じ(こと)ある、思慮はいのちのものであるので。


Quis non ratiocinando loquitur pro propria prudentia et pro natura, dum ex naturali seu externo homine? だれが推論して話さないか? プロプリウムの思慮のために(賛成して、味方して)と自然のために(賛成して、味方して)、自然的なまたは外なる人から〔推論して話す〕時。


At quis non ratiocinando loquitur pro Divina Providentia et pro Deo, dum ex spirituali seu interno homine? しかし、だれが推論して話さないか? 神的な摂理のために(賛成して、味方して)と神のために(賛成して、味方して)、霊的なまたは内なる人から〔推論して話す〕時。


Sed quaeso, (dico ad naturalem hominem,) scribe libros, et imple illos argumentis plausibilibus, probabilibus et verosimilibus in tuo judicio solidis, unum pro propria prudentia, alterum pro natura, et postea da illos alicui angelo in manum, ac scio quod haec pauca subscripturus sit, Sunt omnia apparentiae et fallacia. しかし、どうぞ(お願いします)(私は自然的な人間に言う)、本を書け、またそれをもっともらしい、証明できる、ありそうな論証で満たせ、あなたのしっかりした判断の中で、一つをプロプリウムの思慮のために(賛成して、味方して)、もう一つを自然のために(賛成して、味方して)、またその後、それらをある天使に与えよ、手の中に、そして私は知る、これらのわずかなものが署名(下に書く、裏書する)されること、「すべてのものは外観であり、欺き(誤り)である」。


 


(3) 訳文


213.  しかし、私は、人間の思慮は自分の側で、神的な摂理の側よりも、さらに理性的であることを知っている。なぜなら、これ〔後者〕は見られない、またそれは〔前者〕は見られるという理由からである。


 唯一のいのちがあること、それは神であり、また、前の多くのもので示されているように、すべての人間はその方からいのちを受け入れるものであること、また、思慮はいのちのものであるので、このことはそれでも同じことであるは、容易に受け入れられることができる。プロプリウムの思慮のために、また自然のために、自然的なまたは外なる人から推論して話す時、だれが〔そのように〕推論して話さないか? しかし、神的な摂理のために、また神のために、霊的なまたは内なる人から推論して話す時、だれが〔そのように〕推論して話さないか?


 しかし、お願いしたい(私は自然的な人間に言っている)、本を書き、またあなたがしっかりした判断して、それをもっともらしい、証明できる、ありそうな論証で満たしてほしい。一つをプロプリウムの思慮のために、もう一つを自然のためにまたその後、それらをある天使の手に与えよ、そのとき私は、「すべてのものは外観であり、欺きである」と、このわずかなもの〔天使により〕裏書されることうを知っている。