(1) 原文
201. (iv.) Quod Dominus per Divinam suam Provitiam componat affectiones [[1]totius generis humani] in unam formam, quae est humana.― Quod hoc sit universale Divinae Providentiae, in subsequenti paragrapho videbitur. Illi qui omnia naturae adscribunt, etiam omnia prudentiae humanae adscribunt; nam qui omnia naturae adscribunt negant corde Deum; et qui omnia prudentiae humanae, negant corde Divinam Providentiam; non separatur unum ab altero. Sed usque hi et illi propter nominis sui famam, et timorem jacturae ejus, ore ferunt, quod Divina Providentia sit universalis, et quod singularia ejus sint apud hominem; et quod haec singularia in complexu intelligantur per humanam prudentiam. [2.] Sed cogita tecum, quid universalis Providentia, cum singularia separata sunt; num sit aliud quam sola vox? Universale enim dicitur id quod a singularibus simul fit, sicut commune quod a particularibus existit; si itaque singularia separas, quid tunc universale, nisi sicut quoddam quod intus vacuum est, ita sicut superficies intra quam nihil est, aut complexus in quo non aliquid? Si diceretur, quod Divina Providentia sit regimen universale, et non aliquid regitur, sed modo continetur in nexu, et illa quae regiminis sunt disponuntur ab aliis, num hoc potest vocari universale regimen? Tale regimen non est ulli regi; nam si rex quidam daret subditis regere omnia sui regni, is non amplius rex foret, sed modo vocaretur rex; ita solum dignitatem nominis, et non dignitatem alicujus rei haberet. Apud talem regem non potest praedicari regimen, minus universale regimen. [3.] Providentia apud Deum vocatur prudentia apud hominem. Sicut non dici potest universalis prudentia apud regem, qui sibi non plus reservavit quam nomen propterea ut regnum dicatur regnum, et sic contineatur, ita non potest dici universalis Providentia si homines ex propria prudentia providerent omnia. Simile est cum nomine universalis Providentiae ac universalis regiminis cum dicitur de natura, quando intelligitur quod Deus creaverit universum, ac indiderit naturae ut illa ex se produceret omnia. Quid tunc universalis Providentia, quam vox metaphysica, quae praeter vocem est non ens. Sunt quoque multi ex illis qui tribuunt naturae omne quod producitur, et prudentiae humanae omne quod fit, et tamen ore dicunt quod Deus creaverit naturam, qui nec aliter de Divina Providentia, quam sicut de voce inani, cogitant. Sed res in se talis est, quod Divina Providentia sit in singularissimis naturae, ac in singularissimis prudentiae humanae, et quod ex illis sit universalis.
@1 Vide supra, n. 192
(2) 直訳
(iv.) Quod Dominus per Divinam suam Provitiam componat affectiones [[1]totius generis humani] in unam formam, quae est humana.― (iv.) 主はご自分の神的な摂理によって(全人類の☆)情愛を一つの形に作り上げること、それは人間〔の形〕である―
☆ 注にあるように、ここはもとの「全人類の」を補ったほうがよいと思います。
Quod hoc sit universale Divinae Providentiae, in subsequenti paragrapho videbitur. これが普遍的な神的な摂理であることは、続くパラグラフ(節、段落)の中に見られる。
Illi qui omnia naturae adscribunt, etiam omnia prudentiae humanae adscribunt; 彼らは、すべてのものを自然に帰する者、さらにまたすべてのものを人間の思慮に帰する。
nam qui omnia naturae adscribunt negant corde Deum; なぜなら、すべてのものを自然に帰する者は神を否定するから。
et qui omnia prudentiae humanae, negant corde Divinam Providentiam; またすべてのものを人間の思慮に帰する者は、心で神の摂理を否定する。
non separatur unum ab altero. 一つはもう一つから分離されない。
Sed usque hi et illi propter nominis sui famam, et timorem jacturae ejus, ore ferunt, quod Divina Providentia sit universalis, et quod singularia ejus sint apud hominem; しかし、それでもこれら〔後者〕とそれら〔前者〕は自分の名前のうわさ(名声)のために、またその失う(ことの)恐れのために口に与える(口に出す)、神的な摂理は普遍的であること、またその個々のもの(細目)は人間のもとにあること。
et quod haec singularia in complexu intelligantur per humanam prudentiam. またこれらの個々のものが、全体として、人間の思慮によって意味されること。
[2.] Sed cogita tecum, quid universalis Providentia, cum singularia separata sunt; [2.] しかし、考えよ、あなたとともに☆、普遍的な摂理とは何か、個々のものが分離されているとき。
☆ tecum=tu+cumです。意訳すれば「あなた自身で(考えよ)」ですね。
num sit aliud quam sola vox? 単なる言葉以外の何ものであるのか?
Universale enim dicitur id quod a singularibus simul fit, sicut commune quod a particularibus existit; というのは、それは普遍的なものと言われるから、個々のもの☆から一緒に(同時に)生じているもの、全般的なもの(共通のもの)が個々のもの☆から存在するようになる、ように。
☆ singularisもparticularisも「個々のもの」と訳してありますが、あえてその違いは、前者が「単独の(もの)、特殊な(もの)」で後者が「特有の(もの)」です。しかし、その違いはここのその反対語からわかるかも知れません。すなわち、universalisとcommunisです。
si itaque singularia separas, quid tunc universale, nisi sicut quoddam quod intus vacuum est, ita sicut superficies intra quam nihil est, aut complexus in quo non aliquid? そこで、もし、あなたが個々のものを分離するなら、その時、普遍的なものは何か? あるもののようでないなら、内部に空(から)があること、このようにその内部が何もない表面のような、またはその中に何もない合成物。
Si diceretur, quod Divina Providentia sit regimen universale, et non aliquid regitur, sed modo continetur in nexu, et illa quae regiminis sunt disponuntur ab aliis, num hoc potest vocari universale regimen? もし言われるなら、普遍的な統治(支配)であること、また何らかのものが支配されない、しかし、単に結びつき(関係)の中で保たれる(制御される)、それらは、その統治に属するものが他の者により配列される(管理される)、これは普遍的な統治(支配)と呼ばれることができるのか?
Tale regimen non est ulli regi; このような統治(支配)は、だれも王にない。
nam si rex quidam daret subditis regere omnia sui regni, is non amplius rex foret, sed modo vocaretur rex; なぜなら、王がだれかに与えるなら、家来(臣民)に、自分の王国のすべてを統治(支配)することを、彼はもはや王ではないから、しかし、単に王と呼ばれる。
ita solum dignitatem nominis, et non dignitatem alicujus rei haberet. このように単なる名前の地位(威厳)、また〔その家来は〕王に何らかの地位(威厳)を持たない。
Apud talem regem non potest praedicari regimen, minus universale regimen. そのような王に統治(支配)は述べられること(属性づけられること)はできない、まして普遍的な統治(支配)を。
[3.] Providentia apud Deum vocatur prudentia apud hominem. [3.] 神のもとにある(の場合)摂理は、人間のもとにある(の場合)思慮と呼ばれる。
Sicut non dici potest universalis prudentia apud regem, qui sibi non plus reservavit quam nomen propterea ut regnum dicatur regnum, et sic contineatur, ita non potest dici universalis Providentia si homines ex propria prudentia providerent omnia. 王のもとに普遍的な思慮が言われることができないように、その者(王)は自分自身に、王として王と呼ばれるこのために、名前よりもさらに保持しない、またこのように保たれる(制限される)、もし、人間がプロプリウムの思慮からすべてのものを配慮する(備える)なら、普遍的な摂理と言われることができないような。
Simile est cum nomine universalis Providentiae ac universalis regiminis cum dicitur de natura, quando intelligitur quod Deus creaverit universum, ac indiderit naturae ut illa ex se produceret omnia. 普遍的な摂理の名前(名称)と同様である、そして支配の普遍的なもの、自然について言われるとき、その時、神が全世界を創造されたことが意味される、そして自然に与えられた(割り当てられた)、それ〔自然〕がそれ自体からすべてのものを生み出すように。
Quid tunc universalis Providentia, quam vox metaphysica, quae praeter vocem est non ens. その時、普遍的な摂理とは何か、形而上学の言葉以外の、それは本質の存在しない言葉のほかに。
Sunt quoque multi ex illis qui tribuunt naturae omne quod producitur, et prudentiae humanae omne quod fit, et tamen ore dicunt quod Deus creaverit naturam, qui nec aliter de Divina Providentia, quam sicut de voce inani, cogitant. また彼らからの多くの者もいる、その者はすべてのものを自然に帰する、生み出されるもの、またすべてのものを人間の思慮に、行なわれるもの、またそれでも〔彼らは〕口で言う、神が自然を創造されたこと、その者は、異なって考えない、神的な摂理について、空虚な(無意味な)言葉についてのように以外に。
Sed res in se talis est, quod Divina Providentia sit in singularissimis naturae, ac in singularissimis prudentiae humanae, et quod ex illis sit universalis. しかし、物事は本質的にこのようなものである、神的な摂理は自然の最も個々のものの中にあること、そして人間の思慮の最も個々のものの中に、またそれらから普遍的なものがあること。
@1 Vide supra, n. 192 注1 上の192番を見よ
(3) 訳文
201. (iv.) 「主はご自分の神的な摂理によって全人類の情愛を一つの形に作り上げ、それは人間の形であること」
これが普遍的な神的な摂理であることは、続くパラグラフの中に見られる。
すべてのものを自然に帰する者は、すべてのものを人間の思慮にもまた帰する。なぜなら、すべてのものを自然に帰する者は神を否定し、すべてのものを人間の思慮に帰する者は、心で神の摂理を否定し、一方はもう一方から分離されないるからである。しかし、それでもこれらの者は自分の名前の評判のために、またそれを失う恐れのために、神的な摂理は普遍的であること、またその個々のものは人間のもとにあること、また全体としてのこれらの個々のものが人間の思慮によって意味されることを口にする。
[2.] しかし、個々のものが分離されているときの普遍的な摂理とは何か、単なる言葉でしかないのではないか、と自分自身で考えみよ。というのは、個々のものから一緒に(同時に)生じているもの普遍的なものと言われ、個々のものから存在するようになるものが全般的なもの(共通のもの)と言われるから。そこで、もし、あなたが個々のものを分離するなら、その時、普遍的なものとは何か? それは、内部が空(から)であり、このようにその内部が何もない表面のような、またはその中に何もない合成物でしかない。
もし、普遍的な統治(支配)について、何らかのものが支配されず、しかし、単に結びつきの中で制御され、その統治に属するものが他の者により管理される、と言われるなら、これは普遍的な統治(支配)と呼ばれることができるのか? このような統治(支配)は、王のだれにもない。なぜなら、王が家来のだれかに、自分の王国のすべてを統治(支配)することを与えるなら、彼はもはや王ではなく、しかし、王と呼ばれているだけであるから。このように地位の単なる名称であって、王には何の威厳もない。そのような王に統治(支配)は、まして普遍的な統治(支配)は属性づけられることができない。
[3.] 神のもとでの摂理は、人間のもとで思慮と呼ばれる。王と呼ばれるため王としての名称しか自分自身に保持しないに王のもとで普遍的な思慮について言われることができないように、そのように、人間がプロプリウムの思慮からすべてのものを備えるなら、普遍的な摂理と言われることができない。自然について言われるときの普遍的な摂理と普遍的な支配の名称も同様であって、その時、神が全世界を創造され、自然がそれ自体からすべてのものを生み出すようにと、その自然に与えられたことが意味される。その時、普遍的な摂理とは何か、形而上学の言葉でしか、本質の存在しない言葉でしかない。さらにまた多くの者がいて、生み出されるすべてのものを自然に帰し、行なわれるすべてのものを人間の思慮に帰し、それでも、神が自然を創造された、と口で言う者は、神的な摂理について、無意味な言葉としか考えていない。
しかし、本質的に物事は、神的な摂理は自然の最も個々のものの中に、そして人間の思慮の最も個々のものの中にあり、またそれらから普遍的なものがある、といったものである。