原典講読「神の摂理』 180(前半)

 

(1) 原文


180. (ii.)  Quod si homo manifeste videret Divinam Providentiam, inferret se ordini et tenori progressionis ejus, ac perverteret et destrueret illum.- Ut haec in perceptionem rationalis et quoque naturalis hominis distincte veniant, illustranda sunt per exempla, in hoc ordine:- (1) Quod externa talem nexum cum internis habeant, ut in omni operatione unum faciant. (2) Quod homo sit modo in quibusdam externis cum Domino, et si simul in internis esset, perverteret et destrueret omnem ordinem et tenorem progressionis Divinae Providentiae: sed, ut dictum est, haec per exempla illustrentur. [2.] Primum: Quod externa talem nexum cum internis habeant, ut in omni operatione unum faciant. Illustratio per exempla fiat hic per aliqua quae in corpore humano sunt. In toto et in omni parte sunt externa et interna; externa ibi vocantur cutes, membranae, et involucra; interna sunt formae varie compositae et contextae ex fibris nerveis et vasis sanguineis. Involucrum quod ambit per exsertiones a se intrat in omnia interiora usque ad intima; ita externum, quod est involucrum, cum omnibus internis, quae sunt formae organicae ex fibris et vasis, se conjungit. Ex quo sequitur, quod sicut externum agit seu agitur, etiam interna agant seu agantur; [3.] est enim omnium confasciculatio perpetua. Sume modo in corpore aliquod involucrum commune ut pro exemplo pleuram, quae est commune involucrum pectoris, seu cordis et pulmonis, et lustra illam oculo anatomico; et si hoc non tui studii est, consule anatomicos; et audies quod commune hoc involucrum, per varias circumvolutiones et dein per exsertiones a se, tenuiores et tenuiores, intret in intima pulmonum, usque in minimos ramos bronchiales, et in ipsos folliculos, qui sunt pulmonum initia: ut non memorem ejus progressionem postea per tracheam in laryngem versus linguam. Ex quibus patet, quod connexio perpetua sit extimi cum intimis; quare sicut extimum agit aut agitur, ita quoque interiora ab intimis agant aut agantur: quae causa est, quod cum extimum illud involucrum, quod est pleura, vel inundatur vel inflammatur, vel ulceribus oppletur, pulmo ab intimis laboret; et si labes ingravescit, remittatur omnis actio pulmonis, et moriatur homo. [4.] Simile est ubivis alibi in toto corpore: ut cum peritonaeo communi involucro omnium viscerum abdominis; tum etiam cum involucris circum unumquodvis, ut cum ventriculo, hepate, pancreate, liene, intestinis, mesenterio, renibus, cumque organis generationis in utroque sexu. Sume ex his aliquod et lustra vel ipse, et videbis vel consule peritos illius scientiae, et audies: ut sume hepar, et deprehendes quod connexio peritonaei sit cum involucro illius visceris, et per involucrum cum intimis ejus; sunt enim perpetuae exsertiones inde et insertiones versus interiora, et sic continuationes ad intima, et inde confasciatio omnium; quae talis est, ut dum involucrum agit vel agitur, tota forma similiter agat vel agatur. Simile est cum reliquis. Causa est, quia in omni forma commune et particulare, seu universale et singulare, per mirabilem conjunctionem unum agunt. [5.] Quod similiter in formis spiritualibus ac in illarum status mutationibus, et variationibus, quae se ad operationes voluntatis et intellectus referunt, sicut in formis naturalibus et illarum operationibus, quae se ad motus et actiones referunt, fiat, infra videbitur. Nunc quia homo in quibusdam externis operationibus una cum Domino est, et non aufertur alicui libertas agendi secundum rationem, sequitur quod Dominus non aliter possit agere in internis, quam sicut una cum homine in externis. Quare si homo non fugit et aversatur mala ut peccata, vitiaretur et labefactaretur externum cogitationis et voluntatis, et simul tunc internum earum, comparative sicut pleura a morbo suo qui vocatur pleuritis, ex quo corpus emoritur. [6.] Alterum: Quod si homo simul in internis esset, perverteret et destrueret omnem ordinem et tenorem Divinae Providentiae. Hoc quoque illustretur per exempla ex humano corpore. Si homo sciret omnes operationes utriusque cerebri in fibras, fibrarum in musculos et musculorum in actiones, et ex scientia illorum disponeret omnia sicut disponit actiones, annon perverteret et destrueret omnia? [7.] Si homo sciret quomodo ventriculus digerit, viscera circum circa hauriunt suum pensum, sanguinem elaborant, et illum distribuunt ad omne opus vitae, et in illis disponendis esset sicut est in externis, ut quod edat et bibat, annon perverteret et destrueret omnia? Cum non potest externum, quod sicut unum apparet, disponere, quin luxurie et intemperantia perdat illud, quid tunc si etiam disponeret interna, quae infinita sunt? Quare interna, ne homo aliqua voluntate intraret in illa, et sui juris faceret, prorsus a voluntate ejus exempta sunt, praeter musculos, qui faciunt indumentum, et quoque ignoratur quomodo hi agunt, et solum scitur quod agant. [8.] Simile est cum reliquis: ut si homo disponeret interiora oculi ad videndum, interiora auris ad audiendum, interiora linguae ad gustandum, interiora cutis ad sentiendum, interiora cordis ad systolice agendum, interiora pulmonis ad respirandum, interiora mesenterii ad distribuendum chylum, interiora renum ad secernendum, interiora organorum generationis ad prolificandum, interiora uteri ad perficiendum embryonem, et sic porro, annon infinitis modis perverteret et destrueret in his ordinem progressionis Divinae Providentiae? Quod homo in externis sit, notum est; ut quod oculo videat, aure audiat, lingua gustet, cute sentiat, pulmone respiret, uxorem impraegnet, et si porro. Satisne est, ut sciat externa, et disponat illa ad sanitatem corporis et mentis? Cum hoc non potest, quid fieret si quoque interna disponeret? Ex his nunc constare potest, quod si homo manifeste videret Divinam Providentiam, inferret se ordini et tenori progressionis ejus, ac perverteret et destrueret illum.


 


(2) 直訳


(ii.)  Quod si homo manifeste videret Divinam Providentiam, inferret se ordini et tenori progressionis ejus, ac perverteret et destrueret illum.-  (ii.) もし人間が明らかに神的な摂理を見るなら、自分自身をその進行の秩序と進路へ動かし(移動させ)、そしてそれを曲げ、破壊する。


Ut haec in perceptionem rationalis et quoque naturalis hominis distincte veniant, illustranda sunt per exempla, in hoc ordine:- これは知覚の中に理性的とまた自然的な人間に明瞭にやって来るために、例によって説明されなければならない、この順序で―


(1) Quod externa talem nexum cum internis habeant, ut in omni operatione unum faciant. (1) 外なるものは内なるものとこのように結びつき(関連)持っていること、すべての働き(作用)の中で一つとなっているように。


(2) Quod homo sit modo in quibusdam externis cum Domino, et si simul in internis esset, perverteret et destrueret omnem ordinem et tenorem progressionis Divinae Providentiae: (2) 人間はどんなものでも単に外なるものの中で主とともにいる、またもし同時に内なるものの中にいたなら、神的な秩序の進行のすべての秩序と進路を曲げ、破壊したこと。


sed, ut dictum est, haec per exempla illustrentur. しかし、言われたように、これは例によって説明される。


[2.] Primum: [2.] 最初(第一)


Quod externa talem nexum cum internis habeant, ut in omni operatione unum faciant. 「外なるものは内なるものとこのように結びつき(関連)持っていること、すべての働き(作用)の中で一つとなっているように」


Illustratio per exempla fiat hic per aliqua quae in corpore humano sunt. これは例によってあるものを通して説明が行なわれる、それらは人間の身体の中にある。


In toto et in omni parte sunt externa et interna; 全部とすべての部分の中に、外なるものと内なるものがある。


externa ibi vocantur cutes, membranae, et involucra; 外なるものはそこに皮膚、膜、また被膜と呼ばれる。


interna sunt formae varie compositae et contextae ex fibris nerveis et vasis sanguineis. 内なるものは神経の繊維と血管から合成(混成)され、編まれた(構成された)ろいろな形である。


Involucrum quod ambit per exsertiones a se intrat in omnia interiora usque ad intima; 皮膜は、それは取り囲む、それ自体から突起によって最内部にまで内的なすべてのものの中に入る。


ita externum, quod est involucrum, cum omnibus internis, quae sunt formae organicae ex fibris et vasis, se conjungit. そのように外なるものは、それらは被覆である、内なるすべてのものと、それらは繊維と管(うつわ)からの有機体の形である、それ自体を結合させる。


Ex quo sequitur, quod sicut externum agit seu agitur, etiam interna agant seu agantur; そのことから、~ということになる、外なるものが働く、すなわち(または)、働きかけられるように、内なるものもまた働く、または、働きかけられる。


[3.] est enim omnium confasciculatio perpetua. [3.] というのは、すべてのものの束にすることは永続であるから。


ここは[3.](第三段落)としていますが、一つ次からとするほうがよいでしょう。


Sume modo in corpore aliquod involucrum commune ut pro exemplo pleuram, quae est commune involucrum pectoris, seu cordis et pulmonis, et lustra illam oculo anatomico; [3.] 単に身体の中の何らかの全般的な被覆を取り上げよ(考えよ)、例えば、例として胸膜を、それは肺の全般的な被膜である、すなわち、心臓と肺の、またそれを解剖学者の目で調べよ(観察せよ)


et si hoc non tui studii est, consule anatomicos; また、もしこれをあなたに追(研究)ないなら、解剖学者に助言を求めよ(諮れ)


et audies quod commune hoc involucrum, per varias circumvolutiones et dein per exsertiones a se, tenuiores et tenuiores, intret in intima pulmonum, usque in minimos ramos bronchiales, et in ipsos folliculos, qui sunt pulmonum initia: また(そのとき)、あなたは聞く、この全般的な被覆は、いろいろな回転(曲がりくねり)よって、またその後、それ自体からの突起によって、より細くまたより細く、肺の最内部に入る、気管支の最小の枝()の中まで、また小胞そのものの中へ、それは肺の始まりである。


ut non memorem ejus progressionem postea per tracheam in laryngem versus linguam. 思い出さない〔=話しに出さない〕ように、その進行は、その後、気管を通って咽頭の中へ舌へ向かう。


Ex quibus patet, quod connexio perpetua sit extimi cum intimis; それらから明らかである、永続の連結物があること、最外部に、最内部と。


quare sicut extimum agit aut agitur, ita quoque interiora ab intimis agant aut agantur: それゆえ、最外部のものが働く、すなわち(または)、働きかけられるように、そのように最内部が働く、または、働きかけられる。


quae causa est, quod cum extimum illud involucrum, quod est pleura, vel inundatur vel inflammatur, vel ulceribus oppletur, pulmo ab intimis laboret; その理由である、その最外部の被膜が、それは胸膜である、あるいは氾濫させられる☆かあるいは燃やされる、あるいは潰瘍でいっぱいになるとき、肺が最内部から苦しむ。


これは英訳で「充血する、鬱血する」としていますが、胸膜(肋膜)には胸膜腔に滲出液がたまる湿性胸膜炎と滲出液をみない(炎症だけの)性胸膜炎があり、そのことを言っていると思います。


et si labes ingravescit, remittatur omnis actio pulmonis, et moriatur homo. また、もし欠陥が重くなるなら、肺のすべての活動は弱々しくなる、また人間は死ぬ。


 


(3) 訳文


180.  (ii.) 「もし人間が明らかに神的な摂理を見るなら、自分自身をその進行の秩序と進路へ移動させ、そしてそれを曲げ、破壊する」


 このことは理性的な人間と自然的な人間の知覚の中に明瞭に生じるために、例によって、次の順序で説明しなければならない―


 (1) 外なるものは、すべての働きの中で一つとなっているように、内なるものと結びつき持っていること。


 (2) 人間はどんなものでも単に外なるものの中で、主とともにいて、もし同時に内なるものの中にいたなら、神的の秩序の進行のすべての秩序と進路を曲げ、破壊したこと。


 しかし、言われたように、これは例によって説明される。


[2.] 第一:「外なるものは、すべての働きの中で一つとなっているように、内なるものと結びつき持っていること」


 これは、例によって、人間の身体の中にあるものによって説明が行なわれる。〔身体の〕全部とすべての部分の中に、外なるものと内なるものがある。そこの外なるものは皮膚、膜、被膜と呼ばれる。内なるものは神経の繊維と血管から混成され、構成されたいろいろな形である。取り囲む皮膜は、それ自体からの突起によって最内部にまで内的なすべてのものの中に入る。そのように被覆である外なるものは、繊維と管からの有機体の形である内なるすべてのものと、それ自体を結合させる。そのことから、外なるものが働かまたは働きかけられるように、内なるものもまた働くかまたは働きかけられることがいえる。というのは、すべてのものを〔まとまった〕束にすることは永続であるから。


[3.] 単に身体の中の何らかの全般的な被覆を、(例えば)例として肺の全般的な、心臓と肺の被膜である胸膜を取り上げよ、またそれを解剖学者の目で調べよ。また、もしこれをあなたが研究したことがないなら、解剖学者に助言を求めよ。そのとき、あなたは聞く。この全般的な被覆は、いろいろな曲がりくねりによって、またその後、それ自体からの突起によって、より細くまたより細く、細くまた細くと、肺の最内部に、気管支の最小のの中まで、肺の始まりである小胞そのものの中へ入る。その進行が、その後、気管を通って咽頭の中へ、舌へ向かうことは話しに出すまでもない。それらから最外部に、最内部との永続する連結物があることが明らかである。それゆえ、最外部のものが働くかまたは働きかけられるように、そのように最内部が働くかまたは働きかけられる。胸膜であるその最外部の被膜が、滲出液がたまるかあるいは炎症を起こすか、あるいは潰瘍でいっぱいになるとき、肺が最内部から苦しむのは、これが理由である。また、もし欠陥が重くなるなら、肺のすべての活動は弱々しくなり、人間は死ぬ。

原典講読「神の摂理』 180(後半)

 

(2) 直訳


[4.] Simile est ubivis alibi in toto corpore: [4.] 他のどこでも同様である、全身の中の。


ut cum peritonaeo communi involucro omnium viscerum abdominis; 例えば、腹のすべての内臓の全般的な被覆〔である〕腹膜に。


tum etiam cum involucris circum unumquodvis, ut cum ventriculo, hepate, pancreate, liene, intestinis, mesenterio, renibus, cumque organis generationis in utroque sexu. なおまた、(さらにまた)それぞれのまわりの被覆に、例えば、胃、肝臓、膵臓、脾臓、腸、腸間膜、腎臓に、両性の生殖の器官にもまた。


Sume ex his aliquod et lustra vel ipse, et videbis vel consule peritos illius scientiae, et audies: これらから何らかのものを取り上げよ、またあるいは自分自身で調べよ、またあるいはその知識の専門家にあなたは助言を求めよ、するとあなたは聞く(未来)


ut sume hepar, et deprehendes quod connexio peritonaei sit cum involucro illius visceris, et per involucrum cum intimis ejus; 例えば、肝臓を取り上げよ、するとあなたは見つける(未来)、腹膜の連結物がその内臓の被覆とにあること、また被覆によってその最内部のものと。


sunt enim perpetuae exsertiones inde et insertiones versus interiora, et sic continuationes ad intima, et inde confasciatio omnium; というのは、ここから永続する(絶え間ない)突起があるから、また内的なものに向けて挿入が〔ある〕、またこのように最内部へ連続が、またここからすべてのものの結びつけること。


quae talis est, ut dum involucrum agit vel agitur, tota forma similiter agat vel agatur. それはこのようである、被覆が働くかまたは働きかけられるとき、全部の形が同様に働くかまたは働きかけられるように。


Simile est cum reliquis. 他の(残りのもの)に同様である。


Causa est, quia in omni forma commune et particulare, seu universale et singulare, per mirabilem conjunctionem unum agunt. 理由である、全般的にまた個別的に、すなわち、全体にまた個々に、すべての形の中で、驚くべき結合によって、一つとして働くからである。


[5.] Quod similiter in formis spiritualibus ac in illarum status mutationibus, et variationibus, quae se ad operationes voluntatis et intellectus referunt, sicut in formis naturalibus et illarum operationibus, quae se ad motus et actiones referunt, fiat, infra videbitur. [5.] 霊的な形の中で同様に、そしてそれらの状態の変化の中で、また相違の、それらは意志と理解力の働きに関係する、自然的な形の中のように、またそれらの働きの、それらは運動と活動に関連する、生じることは、下に見られる。


Nunc quia homo in quibusdam externis operationibus una cum Domino est, et non aufertur alicui libertas agendi secundum rationem, sequitur quod Dominus non aliter possit agere in internis, quam sicut una cum homine in externis. そこで、人間はある外なる働きの中で主と一つであるので、またある者に理性にしたがって行動する自由が取り去られない〔ので〕、~ということになる、主は内なるものの中で異なって働くことができないこと、外なるものの中で人間と一つのように以外に。


Quare si homo non fugit et aversatur mala ut peccata, vitiaretur et labefactaretur externum cogitationis et voluntatis, et simul tunc internum earum, comparative sicut pleura a morbo suo qui vocatur pleuritis, ex quo corpus emoritur. それゆえ、もし人間が悪を罪として避け、退けないなら、思考と意志の外なるものは腐敗させられ(害され)、また滅ぼされる、また同時にその時、それらの内なるもの、比べて、胸膜がその病気(疾患)からのように、それは胸膜炎と呼ばれる、それから身体は死んでいく。


[6.] Alterum: [6.] 第二:


Quod si homo simul in internis esset, perverteret et destrueret omnem ordinem et tenorem Divinae Providentiae.  「人間はどんなものでも単に外なるものの中で主とともにいる、またもし同時に内なるものの中にいたなら、神的な秩序の進行のすべての秩序と進路を曲げ、破壊したこと」


Hoc quoque illustretur per exempla ex humano corpore. このこともまた人間の身体からの例によって説明される。


Si homo sciret omnes operationes utriusque cerebri in fibras, fibrarum in musculos et musculorum in actiones, et ex scientia illorum disponeret omnia sicut disponit actiones, annon perverteret et destrueret omnia? もし人間が繊維の中への両方の脳のすべての働きを知るなら、筋肉の中への繊維の〔働き〕また活動の中への筋肉の〔働きを〕、またその知識からすべてのものを配列する〔なら〕活動を配列するように、すべてのものを曲げ、破壊しないか?


[7.] Si homo sciret quomodo ventriculus digerit, viscera circum circa hauriunt suum pensum, sanguinem elaborant, et illum distribuunt ad omne opus vitae, et in illis disponendis esset sicut est in externis, ut quod edat et bibat, annon perverteret et destrueret omnia? [7.] もし人間がどのように胃が消化するか知るなら、内臓が輪のまわりにその定量を吸収する、血をつくる、またそれをいのちのすべての働き(産物)へ分配する、またそれらの配列(制御)の中で、外なるものの中であるようであった〔なら〕、食べる、また飲むことのように、すべてのものを曲げ、破壊しないか?


Cum non potest externum, quod sicut unum apparet, disponere, quin luxurie et intemperantia perdat illud, quid tunc si etiam disponeret interna, quae infinita sunt? 外なるものができないとき、それは一つのように見える、配列する(制御する)とが、むしろぜいたくと不摂生がそれを滅ぼさないか? 何を〔するだろうか?〕その時、もし内なるものもまた配列する(制御する)なら、それらは無限にある。


Quare interna, ne homo aliqua voluntate intraret in illa, et sui juris faceret, prorsus a voluntate ejus exempta sunt, praeter musculos, qui faciunt indumentum, et quoque ignoratur quomodo hi agunt, et solum scitur quod agant. それゆえ、内なるものは、人間がその中に意志の何らかのものを入れないように、また自分自身の支配のもとに行なわない、完全に彼の意志から連れ出されている、筋肉を除いて、それは外被となっている、またどのようにこれが働くか知られない、また単に活動することが知られる。


[8.] Simile est cum reliquis: [8.] 同様である、残りの(他の)のと。


ut si homo disponeret interiora oculi ad videndum, interiora auris ad audiendum, interiora linguae ad gustandum, interiora cutis ad sentiendum, interiora cordis ad systolice agendum, interiora pulmonis ad respirandum, interiora mesenterii ad distribuendum chylum, interiora renum ad secernendum, interiora organorum generationis ad prolificandum, interiora uteri ad perficiendum embryonem, et sic porro, annon infinitis modis perverteret et destrueret in his ordinem progressionis Divinae Providentiae? 例えば、もし人間が見るために目の内なるものを配列する(制御する)なら、聞くために耳の内なるものを、味わうために舌の内なるものを、感じるために皮膚の内なるものを、収縮するように働くために心臓の内なるものを、呼吸するために肺の内なるものを、乳糜を配送するために腸間膜の内なるものを、分泌するために腎臓のうちなるものを、子孫を産むために生殖器官の内なるものを、胎児をつくり上げるために子宮の内なるものを、またこうしてさらに(その他、等々)、無限の方法で、神的な摂理のこれらの秩序の中で曲げ、破壊しないか?


Quod homo in externis sit, notum est; 人間が外なるものの中にいることが知られている。


ut quod oculo videat, aure audiat, lingua gustet, cute sentiat, pulmone respiret, uxorem impraegnet, et sic porro. 例えば、目で見ること、耳で聞く、舌で味わう、皮膚で感じる、肺で呼吸する、妻を妊娠させる☆、またこうしてさらに(その他、等々)


ちょと異常な表現と感じるかもしれません。英訳では「おだやかな表現」となっています。直訳でもよいでしょう。


Satisne est, ut sciat externa, et disponat illa ad sanitatem corporis et mentis? あなたは満足しないか? 外なるものを知ること、またそれを身体と心の健康のために配列する(制御する)


Cum hoc non potest, quid fieret si quoque interna disponeret? これができないとき、もし内なるものもまた配列する(制御する)なら何が生じたのか?


Ex his nunc constare potest, quod si homo manifeste videret Divinam Providentiam, inferret se ordini et tenori progressionis ejus, ac perverteret et destrueret illum. これらから、今(それで)、明らかにすることができる、もし人間が明らかに神的な摂理を見るなら、自分自身をその進行の秩序と進路へ動かし(移動させ)、そしてそれを曲げ、破壊すること。


 


(3) 訳文


180.  [4.] 全身の中の他のどこでも、例えば、腹のすべての内臓の全般的な被覆である腹膜、さらにまた、それぞれのまわりの被覆、例えば、胃、肝臓、膵臓、脾臓、腸、腸間膜、腎臓でも、両性の生殖の器官でもまた同様である。これらから何らかのものを取り上げ、あるいは自分自身で調べるか、またあるいはその知識の専門家に助言を求めよ、するとあなたは聞くであろう。例えば、肝臓を取り上げよ、するとあなたは、腹膜の連結物がその内臓の被覆とに、また被覆によってその最内部のものとにあることを見つけであろう。というのは、ここから絶え間ない突起があり、また内的なものに向けて挿入が、またこのように最内部へ連続があり、またここからすべてのものを結びつけるからである。それはこのように、被覆が働くかまたは働きかけられるとき、全部の形が同様に働くかまたは働きかけられるからである。他のものも同様である。その理由は、全般的にまた個別的に、すなわち、全体にまた個々に、すべての形の中で、驚くべき結合によって、一つとして働くからである。


[5.] 意志と理解力の働きに関係する霊的な形の中で、そしてそれらの状態の変化と相違の中でも、自然的な形の中に、また運動と活動に関連するそれらの働きの中と同様に生じることは、以下に見られる。そこで、人間は、ある外なる働きの中で主と一つであり、ある者に理性にしたがって行動する自由が取り去られないので、主は、外なるものの中で人間と一つのようにしか内なるものの中で働くことができないことがいえる。それゆえ、もし人間が悪を罪として避け、退けないなら、思考と意志の外なるものは、その時、同時にそれらの内なるもの害され、滅ぼされる。比べれば、胸膜が胸膜炎と呼ばれるその疾患からのようなものであり、それによって身体は死んでいく。


[6.] 第二:「人間はどんなものでも単に外なるものの中で主とともにいる、またもし同時に内なるものの中にいたなら、神的な秩序の進行のすべての秩序と進路を曲げ、破壊したこと」


 このこともまた人間の身体からの例によって説明される。もし人間が、繊維の中への両方の脳のすべての働きを、筋肉の中への繊維の〔働きを〕また活動の中への筋肉の〔働きを〕、またその知識から活動のすべてのものを制御することを知るなら、すべてのものを曲げ、破壊しないか?


[7.] もし人間が、どのように胃が消化し、内臓がまわりにその分を吸収し、血をつくり、またそれをいのちのすべての働きへ分配し、またそれらを食べ、飲むことのように、外なるものの中で制御すること知るなら、すべてのものを曲げ、破壊しないか? 内なるものと一つのように見える外なるものを制御することができないとき、もし内なるものもまた制御するなら、その時、無限にあるものに何を〔するだろうか?〕むしろぜいたくと不摂生がそれを滅ぼさないか? それゆえ、内なるものは、人間がその中に意志の何らかのものを入れ、また自分自身の支配のもとに行なわないないように、筋肉を除いて、完全に彼の意志から連れ出されている。その筋肉は外被となっていて、どのようにこれが働くか知られないで、単に活動することが知られている。


[8.] 他のものも同様である。例えば、もし人間が、見るために目の内なるものを、聞くために耳の内なるものを、味わうために舌の内なるものを、感じるために皮膚の内なるものを、収縮するように働くために心臓の内なるものを、呼吸するために肺の内なるものを、乳糜を配送するために腸間膜の内なるものを、分泌するために腎臓のうちなるものを、子孫を産むために生殖器官の内なるものを、胎児をつくり上げるために子宮の内なるものなどを制御するなら、神的な摂理のこれらの秩序を無限の方法で曲げ、破壊しないか?


 人間は外なるものの中にいることが知られている。例えば、目で見、耳で聞き、舌で味わい、皮膚で感じ、肺で呼吸し、妻を妊娠させるなどである。あなたは 外なるものを知り、またそれを身体と心の健康のために制御することで、満足しないか? これができないとき、もし内なるものもまた制御するなら、何が生じるのか? それで、これらから、もし人間が明らかに神的な摂理を見るなら、自分自身をその進行の秩序と進路へ移動させて、それを曲げ、破壊することを明らかにすることができる。

原典講読「神の摂理』 181, 182

 

(1) 原文


181.  Quod simile sit in spiritualibus mentis, sicut est in naturalibus corporis, est quia omnia mentis correspondent omnibus corporis: quare etiam mens agit corpus in externis, et in communi ad omnem nutum. Agit oculos ad videndum, aures ad audiendum, os et linguam ad edendum et bibendum, et quoque ad loquendum, manus ad faciendum, pedes ad ambulandum, organa generationis ad prolificandum. Mens ad haec non solum agit externa, sed etiam interna in omni serie, ex intimis ultima et ex ultimis intima. Sic dum agit os ad loquendum, agit pulmonem, laryngem, glottidem, linguam, labra, et unumquodvis distincte ad suam functionem simul, et quoque faciem ad convenientiam. [2.] Inde patet, quod simile, quod dictum est de formis naturalibus corporis, dicendum sit de formis spiritualibus mentis; et quod dictum est de naturalibus operationibus corporis, dicendum sit de spiritualibus operationibus mentis; proinde sicut homo disponit externa, Dominus disponat interna, ita aliter si homo disponit externa a se, et aliter si disponit externa a Domino et simul illa sicut a se. Mens hominis etiam est in omni forma homo; est enim spiritus ejus, qui post mortem apparet homo prorsus sicut in mundo; et inde similia sunt in utroque: et sic quod quae dicta sunt de conjunctione externorum cum internis in corpore, etiam intelligenda sint de conjunctione externorum cum internis in mente: cum sola differentia, quod unum sit naturale, et alterum spirituale.


 


(2) 直訳


Quod simile sit in spiritualibus mentis, sicut est in naturalibus corporis, est quia omnia mentis correspondent omnibus corporis: 心の霊的なものの中に似たものがあるのは、身体の自然的なものの中に〔似たものが〕あるように、心のすべてのものは身体のすべてのものに対応するからである。


quare etiam mens agit corpus in externis, et in communi ad omnem nutum. それゆえ、また、心が身体を外なるものの中で働かす、また全般的なものの中で、指図に向けて(意のままに)


Agit oculos ad videndum, aures ad audiendum, os et linguam ad edendum et bibendum, et quoque ad loquendum, manus ad faciendum, pedes ad ambulandum, organa generationis ad prolificandum. 目を見るように働かす、耳を聞くように、口と舌を食べるようにと飲むように、また話すようにもまた、手をつくるように、足を歩くように、生殖の器官を子孫を産むように。


Mens ad haec non solum agit externa, sed etiam interna in omni serie, ex intimis ultima et ex ultimis intima. 心はこれらへと外なるものを働かすだけでなく、しかし、またすべての連続の中で内なるものを、最内部から最外部を、また最外部から最内部を。


Sic dum agit os ad loquendum, agit pulmonem, laryngem, glottidem, linguam, labra, et unumquodvis distincte ad suam functionem simul, et quoque faciem ad convenientiam. したがって、話すようにと口を働かす時、肺を働かす、咽頭を、声門を、舌を、唇を、それぞれが別々に同時にその機能に向けて、また顔をもまた適当するものへ向けて。


[2.] Inde patet, quod simile, quod dictum est de formis naturalibus corporis, dicendum sit de formis spiritualibus mentis; [2.] ここから明らかである、身体の自然的な形について言われることは、心の霊的な形について言われなくてはならないこと。


et quod dictum est de naturalibus operationibus corporis, dicendum sit de spiritualibus operationibus mentis; また身体の自然的な働きについて言われることは、心の霊的な働きについて言われなくてはならないこと。


proinde sicut homo disponit externa, Dominus disponat interna, ita aliter si homo disponit externa a se, et aliter si disponit externa a Domino et simul illa sicut a se. それゆえに、人間が外なるものを配列する(制御する)ように、主は内なるものを配列する(制御する)、そのように異なって、もし人間が自分自身から外なるものを配列する(制御する)なら、また異なって、もし主から外なるものを配列する(制御する)なら、また同時にそれらを自分自身からのように。


Mens hominis etiam est in omni forma homo; 人間の心もまたすべての人間の形の中にある。


est enim spiritus ejus, qui post mortem apparet homo prorsus sicut in mundo; というのは、彼の霊であるから、それは、死後、完全に人間のように見える、世の中でのように。


et inde similia sunt in utroque: またここから、両方の(場所の☆)中で似ている。


ここで「両方の場所」とは霊と身体です。


et sic quod quae dicta sunt de conjunctione externorum cum internis in corpore, etiam intelligenda sint de conjunctione externorum cum internis in mente: またしたがって、身体の中で内なるものと外なるものの結合について言われることは、さらにまた、心の中で内なるものと外なるものの結合について理解されなければならないこと。


cum sola differentia, quod unum sit naturale, et alterum spirituale. 単なる相違とともに、一つは自然的であること、またもう一つは霊的。


 


(3) 訳文


181.  心の霊的なものの中に似たものがあるのは、身体の自然的なものの中に似たものがあるように、心のすべてのものは身体のすべてのものに対応するからである。それゆえ、心がまた身体を外なるものの中で、また全般的なものの中で、意のままに働かせる。見るようにと目を、聞くようにと耳を、食べ、飲み、また話すようにともまた口と舌を、つくるようにと手を、歩くようにと足を、子孫を産むようにと生殖の器官を働かす。心はこれらへと外なるものを働かすだけでなく、しかしまた、すべての連続の中で最内部から最外部の、また最外部から最内部の内なるものを働かせる。したがって、話すようにと口を、肺を、咽頭を、声門を、舌を、唇を、それぞれが別々に同時にその機能に向けて働かす時、また顔をもまた適当するものへ向けて働かせる。


[2.] ここから、身体の自然的な形について言われることは、心の霊的な形について言われなくてはならないこと、また身体の自然的な働きについて言われることは、心の霊的な働きについて言われなくてはならないことが明らかである。それゆえに、人間が外なるものを制御するように、主は内なるものを制御する。もし人間が自分自身から外なるものを制御するなら、それとは異なって、主から外なるものを制御するように、また同時にそれらを自分自身からのように制御する。


 人間の心もまたすべての人間の形の中にある。というのは、それは、死後、世の中でのように完全に人間のように見える彼の霊であるから。またここから、両方の中で似ている。またしたがって、身体の中で内なるものと外なるものの結合について言われることは、さらにまた、一つは自然的であり、またもう一つは霊的であるという単なる相違とともに、心の中で内なるものと外なるものの結合について理解されなければならない。


 


(1) 原文


182.  (iii.) Quod si homo manifeste videret Divinam Providentiam, vel negaret Deum, vel faceret se Deum. Homo mere naturalis secum dicit, “Quid Divina Providentia? Num aliud aut plus quam vox apud vulgus ex sacerdote? Quis vidit aliquid ejus? Suntne prudentia, sapientia, astutia et malitia, ex quibus omnia in mundo fiunt. Reliqua inde nonne sunt necessitates et consequentiae? et quoque plura contingentia? Num Divina Providentia in his latet abdita? Quomodo potest in dolis et astibus? Et tamen dicitur, quod Divina Providentia operetur omnia: fac itaque mihi videre illam, et credam illam num quisquam potest credere illam prius?” [2.] Ita loquitur homo mere naturalis; aliter vero loquitur homo spiritualis; hic quia agnoscit Deum, etiam agnoscit Divinam Providentiam, et quoque illam videt. Sed is non potest manifestare eam alicui qui non cogitat nisi in natura ex natura; hic enim non potest supra illam elevare mentem, ac videre in apparentiis ejus aliquid Divinae Providentiae, aut de illa ex legibus ejus, quae etiam sunt leges Divinae Sapientiae, concludere: quare si illam manifeste videret, infunderet illam naturae, et sic illam non modo fallaciis obvelaret, sed etiam profanaret; et loco quod agnosceret illam, negaret illam, et qui Divinam Providentiam corde negat, etiam Deum negat. [3.] Sive cogitabitur, quod Deus regat omnia, sive quod natura; qui cogitat quod Deus regat omnia, cogitat quod ipse Amor et ipsa Sapientia, ita ipsa Vita; qui vero cogitat quod natura regat omnia, cogitat quod naturalis calor et naturalis lux, quae tamen in se mortua sunt, quia a sole mortuo. Annon ipsum vivum regit mortuum? Num mortuum potest regere aliquid? Si cogitas quod mortuum possit dare sibi vitam, insanis: vita erit a Vita.


 


(2) 直訳


(iii.) Quod si homo manifeste videret Divinam Providentiam, vel negaret Deum, vel faceret se Deum.― (iii.) もし人間が明らかに神的な摂理を見るなら、あるいは神を否定する、あるいは自分自身を神にする。


Homo mere naturalis secum dicit, “Quid Divina Providentia? 単なる自然的な人間は自分自身に言う、「何が神的な摂理か?


Num aliud aut plus quam vox apud vulgus ex sacerdote? 何らかのまたはそれ以上の言葉なのか、祭司からの大衆のもとの?


Quis vidit aliquid ejus? だれがその何らかのものを見ているのか?


Suntne prudentia, sapientia, astutia et malitia, ex quibus omnia in mundo fiunt. 思慮、知恵、欺きと悪意でないか、それらから世の中のすべてのものは行なわれる。☆


ここはピリオッド()となっていますが、初版ではコンマ()で続いています。文脈からは疑問符が適当であろうと思います。初版には、引用符も疑問符もありません(当時はこれらの記号はありません)


ここでピリオッド()[1.]の最後に一つあるだけです(なお[1.][2.]の段落番号は後から付けたものです)。いずれにしても、ここにピリオッド()は不適当です。


Reliqua inde nonne sunt necessitates et consequentiae? ここから残りのものは、必然と結果ではないか?


et quoque plura contingentia? そしてまた、多くの偶発的なもの〔ではないか〕?


Num Divina Providentia in his latet abdita? 神的な摂理はこれらの中に隠されて隠れているのか?


Quomodo potest in dolis et astibus? どのように〔隠されていることが〕できるのか、欺瞞と欺きの中に?


Et tamen dicitur, quod Divina Providentia operetur omnia: またそれでも言われる、神的な摂理がすべてのものに働くこと。


fac itaque mihi videre illam, et credam illam; それで、私にそれを見ることをつくれ、そうすれば私はそれを信じる(未来)


num quisquam potest credere illam prius?” だれかがそれを前もって信じることができるのか?


[2.] Ita loquitur homo mere naturalis; [2] そのように単なる自然的な人間は話す。


aliter vero loquitur homo spiritualis; けれども、異なって霊的な人間は話す。


hic quia agnoscit Deum, etiam agnoscit Divinam Providentiam, et quoque illam videt. この者は神を認めるので、神的な摂理もまた認める、そしてまたそれを見る。


Sed is non potest manifestare eam alicui qui non cogitat nisi in natura ex natura; しかし、その者はそれ〔摂理〕をある者に、その者は自然から自然の中でないなら考えない、明らかにすることができない。


hic enim non potest supra illam elevare mentem, ac videre in apparentiis ejus aliquid Divinae Providentiae, aut de illa ex legibus ejus, quae etiam sunt leges Divinae Sapientiae, concludere: というのは、この者は心をその〔自然の〕上に高揚させることができないから、そして、その外観の中に神的な摂理の何らかのものを見ること、または、その法則からのそれについて、それらもまた神的な知恵の法則である、結論すること〔ができない〕。


quare si illam manifeste videret, infunderet illam naturae, et sic illam non modo fallaciis obvelaret, sed etiam profanaret; それゆえ、もしそれをはっきりと見るなら、それを自然に注ぎ込む、またこのようにそれを欺きで覆うだけでなく、しかしまた冒涜する。


et loco quod agnosceret illam, negaret illam, et qui Divinam Providentiam corde negat, etiam Deum negat. また~に代わって、それを認めること、それを否定する、また神的な摂理を心で否定する者は、神もまた否定する。


[3.] Sive cogitabitur, quod Deus regat omnia, sive quod natura; [3.] あるいは考えられる(未来)☆、神がすべてのものを支配すること、あるいは自然〔がすべてのものを支配する〕こと。


未来形なので「命令」の意味合いが生じています。すなわち「~と考えてみよ」。


qui cogitat quod Deus regat omnia, cogitat quod ipse Amor et ipsa Sapientia, ita ipsa Vita; 神がすべてのものを支配することを考える者は、愛そのものと知恵そのものが、したがっていのちそのものが〔支配することを考える〕。


qui vero cogitat quod natura regat omnia, cogitat quod naturalis calor et naturalis lux, quae tamen in se mortua sunt, quia a sole mortuo. けれども、自然がすべてのものを支配することを考える者は、自然の熱と自然の光が〔支配することを考える〕、それらはそれでも本質的に死んでいる(生命のない)ものである、死んでいる(生命のない)陽からなので。


Annon ipsum vivum regit mortuum? いのちそのものが死んでいる(生命のない)ものを支配するのではないか?


Num mortuum potest regere aliquid? 死んでいる(生命のない)ものが何らかのものを支配することができるのか?


Si cogitas quod mortuum possit dare sibi vitam, insanis: もしあなたが、死んでいる(生命のない)ものがそれ自体にいのちを与えることができることを考えるなら、気が狂って〔いる〕。


vita erit a Vita. いのちは「いのち」からである(未来)


ここの未来形は「当然の推量」を意味するでしょう。


 


(3) 訳文


182.  (iii.) 「もし人間が明らかに神的な摂理を見るなら、神を否定するかあるいは自分自身を神にする」


 単なる自然的な人間は自分自身に言う、「何が神的な摂理か? 祭司からの大衆のもとのにある、何らかのまたはそれ以上の言葉なのか? だれがその何らかのものを見ているのか? 思慮、知恵、欺きと悪意、それらから世の中のすべてのものは行なわれないのか? ここから残りのものは、必然と結果ではないのか? そしてまた、多くの偶発的なものではないのか? 神的な摂理がこれらの中に隠されているのか? 欺瞞と欺きの中に、どのように隠されていることができるのか? またそれでも、神的な摂理はすべてのもので働くと言われる。それで、私にそれを見るようにせよ、そうすれば私はそれを信じよう。だれかがそれを前もって信じることができるのか?


[2] そのように、単なる自然的な人間は話す。けれども、霊的な人間は異なって話す。この者は神を認めるので、神的な摂理もまた認め、そしてまたそれを見る。しかし、その者はその摂理を、自然から自然の中でないなら考えない者に、明らかにすることができない。というのは、この者は心をその〔自然の〕上に高揚させることができず、そして、その外観の中に神的な摂理の何らかのものを見ること、または、その法則からのそれについて、それらもまた神的な知恵の法則である、結論することができないからである。それゆえ、もしそれをはっきりと見るなら、それを自然に注ぎ込み、またこのようにそれを欺きで覆うだけでなく、しかしまた冒涜もする。また、それを認めることに代わって、それを否定し、また神的な摂理を心で否定する者は、神もまた否定する。

[3.] 神がすべてのものを支配する、あるいは自然がすべてのものを支配する、と考えてみよ。神がすべてのものを支配すると考える者は、愛そのものと知恵そのものが、したがっていのちそのものが支配すると考える。けれども、自然がすべてのものを支配すると考える者は、自然の熱と自然の光が支配することを考える。それらはそれでも、生命のない太陽からなので、本質的に生命のないものである。いのちそのものが生命のないものを支配するのではないか? 生命のないものが何らかのものを支配することができるのか? もしあなたが、生命のないものがそれ自体にいのちを与えることができると考えるなら、気が狂っている。いのちは「いのち」からでなければならない。

原典講読「神の摂理』 183

 

(1) 原文


183.  Quod si homo manifeste videret Divinam Providentiam et ejus operationem, negaret Deum, apparet sicut non verosimile; quia videtur, quod si quis manifeste videret illam, non potuisset aliter quam agnoscere illam, et sic Deum, sed usque contrarium est. Divina Providentia nusquam agit una cum amore voluntatis hominis, sed continue contra illum: nam homo ex malo suo hereditario anhelat semper versus infimum infernum, Dominus autem per suam Providentiam continue abducit illum, et extrahit illum inde, primum ad infernum mitius, dein ab inferno, et demum ad Se in caelum. Haec operatio Divinae Providentiae est perpetua. Quare si homo manifeste videret vel sentiret hanc detractionem aut abductionem, irasceretur, et Deum pro inimico haberet, et ex malo sui proprii negaret Illum: quapropter ne homo sciat hoc, tenetur in libero, ex quo non scit aliter quam quod ipse semet ducat. [2.] Sed exempla inserviant illustrationi. Homo ex hereditario vult magnus fieri, et quoque vult dives fieri; et quantum amores illi non refrenantur, vult major et ditior, et tandem maximus et ditissimus fieri; et non sic acquiesceret, sed vellet Ipso Deo major fieri, et possidere ipsum caelum. Haec cupido latet intime in malo hereditario, et inde in hominis vita ac vitae natura. Divina Providentia non aufert hoc malum momento; nam si momento auferret, homo non viveret: sed aufert illud tacite et successive, praeter quod homo sciat aliquid de eo. Hoc fit per id quod liceat homini secundum cogitationem, quam rationis facit, agrere; et tunc per varia media abducit, tam per rationalia, quam per civilia et moralia; et sic quantum in libero potest abduci, abducitur. Nec potest malum alicui auferri, nisi appareat, videatur et agnoscatur; est sicut vulnus, quod non sanatur nisi aperiatur. [3.] Si itaque homo sciret et videret quod Dominus per Divinam suam Providentiam ita operetur contra amorem vitae ejus, ex quo illi est summum jucundum, non potuisset aliter quam in contrarium ire, et excandescere, contestari, dura loqui, et tandem ex malo suo removere operationem Divinae Providentiae, negando illam, et sic Deum; imprimis si videret obstari successibus, se dejici a dignitate, et deprivari opulentia. [4.] At sciendum est, quod Dominus nusquam abducat hominem ab ambiendis honoribus, et a comparandis opibus sed quod abducat a cupidine ambiendi honores propter solam eminentiam, seu propter se; similiter [1]a comparandis opibus propter solam opulentiam seu propter opes; sed cum ab his abducit, introducit illum in amorem usuum, ut spectet eminentiam non propter se sed propter usus, ita ut sit usuum, et inde sui, et non sui et inde usuum; similiter opulentia. Quod Dominus continue humiliet superbos, et exaltet humiles, docet Ipse multis in locis in Verbo; et quod ibi docet, id etiam est Divinae Providentiae Ipsius.


@1 a comparandis pro “non a comparandis”


 


(2) 直訳


Quod si homo manifeste videret Divinam Providentiam et ejus operationem, negaret Deum, apparet sicut non verosimile; もし人間がはっきりと(あからさまに)神的な摂理とその働きを見た☆なら、神を否定した☆(であろう)ことは、ありそうにないように見える。


条件文なので、未完了形ですが、現在の事実の否定です。


quia videtur, quod si quis manifeste videret illam, non potuisset aliter quam agnoscere illam, et sic Deum, sed usque contrarium est. 見られるから、もしだれかがはっきりと(あからさまに)それを見た☆なら、異なってできなかった(であろう)、それを認めること以外に、またしたがって神を、しかしそれでも、反対()である。


Divina Providentia nusquam agit una cum amore voluntatis hominis, sed continue contra illum: 神的な摂理は決して人間の意志の愛と一つとして働かない、しかし、絶えずそれと対立して。


nam homo ex malo suo hereditario anhelat semper versus infimum infernum, Dominus autem per suam Providentiam continue abducit illum, et extrahit illum inde, primum ad infernum mitius, dein ab inferno, et demum ad Se in caelum. なぜなら、人間は自分の遺伝悪から常に最低の地獄に向かってあえぎ求めるから、けれども主はご自分の摂理によって彼を導き出す、また彼をそこから引き出す、最初に穏やかな地獄へ、その後、地獄から、また最後に、天界の中のご自分へ。


Haec operatio Divinae Providentiae est perpetua. この神的な摂理は絶え間ない(永続する)


Quare si homo manifeste videret vel sentiret hanc detractionem aut abductionem, irasceretur, et Deum pro inimico haberet, et ex malo sui proprii negaret Illum: それゆえ、もし人間がはっきりと(あからさまに)この引き離しや離脱(引っ込めること)を見るかあるいは感じた☆なら、怒る、また神を敵として持った☆、また自分のプロプリウムの悪からその方を否定した☆(であろう)


quapropter ne homo sciat hoc, tenetur in libero, ex quo non scit aliter quam quod ipse semet ducat. そのために、人間がこのことを知らないように、自由の中に保たれる、それ〔自由〕から異なって知らない、自分自身が自分自身を導くこと以外に。


[2.] Sed exempla inserviant illustrationi. [2.] しかし、例が説明に役立つ。


Homo ex hereditario vult magnus fieri, et quoque vult dives fieri; 人間は遺伝から偉大(重要な)者になることを欲する、そしてまた富んだ者になることを欲する。


et quantum amores illi non refrenantur, vult major et ditior, et tandem maximus et ditissimus fieri; また愛が彼に抑制されないかぎり、より偉大またより富んでいることを欲する、またついには最も偉大また最も富んでいることを〔欲する〕。


et non sic acquiesceret, sed vellet Ipso Deo major fieri, et possidere ipsum caelum. また、このように満足しない、しかし、神そのものよりも偉大になることを欲する、また天界そのものを所有することを。


Haec cupido latet intime in malo hereditario, et inde in hominis vita ac vitae natura. この欲望が遺伝悪の中の内部で隠れている、またここから人間のいのちの中に、そしていのちの性質。


Divina Providentia non aufert hoc malum momento; 神的な摂理はこの悪をすぐには取り除かない。


nam si momento auferret, homo non viveret: なぜなら、もしすぐに取り去られる(取り除かれる)なら、人間は生きないから。


sed aufert illud tacite et successive, praeter quod homo sciat aliquid de eo. しかし、それが静かに、また連続的に取り除かれる、人間がそのことについて何らかのものを知ることなしに。


Hoc fit per id quod liceat homini secundum cogitationem, quam rationis facit, agrere; このことはそれによって生じる、人間に思考にしたがって許されること、それを理性的に行なう、行動すること。


et tunc per varia media abducit, tam per rationalia, quam per civilia et moralia; またその時、いろいろな方法(手段)よって導き出す、理性によっても、市民としての事柄や道徳によっても。


et sic quantum in libero potest abduci, abducitur. またこのように自由の中で導き出されるかぎり、導き出される。


Nec potest malum alicui auferri, nisi appareat, videatur et agnoscatur; 悪もある者に取り除かれることができない、現われ、見られ、また認められないなら。


est sicut vulnus, quod non sanatur nisi aperiatur. 傷のようである、それは開かれないなら治療されない。


[3.] Si itaque homo sciret et videret quod Dominus per Divinam suam Providentiam ita operetur contra amorem vitae ejus, ex quo illi est summum jucundum, non potuisset aliter quam in contrarium ire, et excandescere, contestari, dura loqui, et tandem ex malo suo removere operationem Divinae Providentiae, negando illam, et sic Deum; [3.] そこで、もし人間が知り、見たなら、主がご自分の神的な摂理によって彼のいのちの愛に対してこのように働くことを、それ〔愛〕から彼に最大の快さがある、異なってできなかった(であろう)、敵対の怒りの中に〔いる〕以外に、また激しく怒ること、主張すること、厳しいことを話すこと、またついには自分の悪から神的な摂理の働きを退ける(無視する)こと、それを否定して、またこのように神を。


imprimis si videret obstari successibus, se dejici a dignitate, et deprivari opulentia. 特に、もし続くこと(成功☆)が妨害されることを見たなら、自分自身が地位(尊厳)ら追い払われること、また富を奪われたること。


successioの意味は「続くこと、続くもの」ですが、チャドウイックにはありませんが、「成功」の意味があるかもしれません。


[4.] At sciendum est, quod Dominus nusquam abducat hominem ab ambiendis honoribus, et a comparandis opibus sed quod abducat a cupidine ambiendi honores propter solam eminentiam, seu propter se; [4.] しかし、知らなくてはならない、主は決して人間を名誉を求めようとすることから連れ去らない(抑えない)、また富を得ようとすることから、しかし、卓越(地位)だけのために名誉を求めようとする欲望から連れ去る(抑える)、すなわち、自分自身のために。


similiter [1]a comparandis opibus propter solam opulentiam seu propter opes; 同様に、裕福()だけのために、すなわち富のために富を得ようとすることから。


sed cum ab his abducit, introducit illum in amorem usuum, ut spectet eminentiam non propter se sed propter usus, ita ut sit usuum, et inde sui, et non sui et inde usuum; しかし、これらから連れ去る(抑える)とき、彼を役立ちの愛の中へ導き入れる、卓越(地位)を自分自身のためでなく、しかし役立ちのために眺めるように、このように役立ちであるように、またここから自分自身のもの〔であるように〕、また自分自身のもの〔であり〕、ここから役立ちでないように。


similiter opulentia. 同様に富。


Quod Dominus continue humiliet superbos, et exaltet humiles, docet Ipse multis in locis in Verbo; 主が絶えず高慢な者(高ぶる者)低くする、また卑しい者(謙遜な者)を上げることは、その方がみことばの中の個所の中の多くのところで教えている。


et quod ibi docet, id etiam est Divinae Providentiae Ipsius. またそこに教えている、それはまたその方の神的な摂理である。


@1 a comparandis pro “non a comparandis” 注1 non a comparandis」の代わりにa comparandis


 


(3) 訳文


183.  もし人間があからさまに神的な摂理とその働きを見るなら、神を否定するであろうことは、ありそうにないように見える。もしだれかがそれをあからさまに見るなら、それを、したがって神を認めることしかできないと見られるからであるが、しかしそれでも、正反対である。神的な摂理は、人間の意志の愛と決して一つとして働かないで、絶えずそれと対立して働く。なぜなら、人間は自分の遺伝悪から常に最低の地獄に向かってあえぎ求める、けれども主はご自分の摂理によって彼を導き出し、また彼をそこから、最初に穏やかな地獄へ、その後、地獄から、また最後に、天界の中のご自分へ引き出されるからである。この神的な摂理は絶え間ない。


それゆえ、もし人間があからさまにこの引き離しや引っ込めることを見るかあるいは感じるなら、怒り、また神を敵とし、また自分のプロプリウムの悪からその方を否定するであろう。そのために、人間がこのことを知らないように、自由の中に保たれ、その自由から、自分自身が自分自身を導くとしか知らない。


[2.] しかし、説明には例が役立つ。人間は遺伝から、偉大者になることを欲し、そしてまた富んだ者になることを欲する。また彼にその愛が抑制されないかぎり、さらに偉大に、またさらに富むことを欲し、ついには最も偉大、また最も富んでいることを欲する。また、このように満足しないで、神そのものよりも偉大になることを、また天界そのものを所有することを欲する。この欲望が遺伝悪の中の内部に、またここから人間のいのちの中に、そしていのちの性質の中に隠れている。神的な摂理は、この悪をすぐには取り除かない。 なぜなら、もしすぐに取り除かれるなら、人間は生きないから。しかし、それは静かに、また連続的に、人間がそのことについて何も知ることなしに、取り除かれる。このことは、人間に思考にしたがって、それを理性的に行ない、行動することが許されることによって生じる。またその時、理性によっても、市民としての事柄や道徳によっても、いろいろな手段によって導き出す。またこのように自由の中で導き出されるかぎり、導き出される。悪もまた、現われ、見られ、また認められないなら、取り除かれることができない。それは開かれないなら治癒されない傷のようである。


[3.] そこで、もし人間が、主がご自分の神的な摂理によって最大の快さがある彼のいのちの愛に対してこのように働くことを、知り、見たなら、敵対する怒りの中に、また激しく怒ること、主張すること、厳しいことを話すこと、またついには自分の悪から神的な摂理の働きを、このように神をを否定して、それを無視することしかできなかったであろう。特に、もし自分自身が地位ら追い払われ、また富を奪われることが、続くことによって妨害されることを見るなら。


[4.] しかし、主は、人間を名誉を求めようとすることから、また富を得ようとすることから決して連れ去らないで、卓越だけのために、すなわち、自分自身のためにf名誉を求めようとする欲望から連れ去ること知らなくてはならない。裕福だけのために、すなわち、富のために富を得ようとすることからも同様である。しかし、これらから連れ去るとき、彼を役立ちの愛の中へ導き入れ、卓越を自分自身のためでなく、しかし役立ちのために眺めように、このように役立ちから自分自身のものであり、自分自身のものから役立ちでないように眺めるようにされる。富も同様である。


 主が絶えず高慢な者低くし、また謙遜な者を上げられることは、その方がみことばの中の多くの個所で教えている。またそこに、それがまたその方の神的な摂理であることが教えられている。

原典講読「神の摂理』 184, 185, 186

 

(1) 原文


184.  Similiter fit cum alio malo, in quo homo ex hereditario est, ut cum adulteriis, defraudationibus, vindictis, blasphemationibus, et similibus aliis; quae omnia non possunt removeri aliter, quam ut libertas cogitandi et volendi illa relicta sit, et quod sic homo sicut a se removeret illa, quod tamen non potest, nisi agnoscat Divinam Providentiam, et imploret ut per illam fiat. Absque libertate illa et simul Divina Providentia forent mala illa similia veneno incluso et non egesto, quod brevi se circumspargeret et morti daret omnia; et similia forent morbo ipsius cordis, ex quo totum corpus brevi emoritur.


 


(2) 直訳


Similiter fit cum alio malo, in quo homo ex hereditario est, ut cum adulteriis, defraudationibus, vindictis, blasphemationibus, et similibus aliis; 他の悪と同様に生じる、その〔悪の〕中に人間は遺伝からいる、例えば、姦淫に、欺瞞(詐欺)に、復讐に、冒涜に、また他の同様のものに。


quae omnia non possunt removeri aliter, quam ut libertas cogitandi et volendi illa relicta sit, et quod sic homo sicut a se removeret illa, quod tamen non potest, nisi agnoscat Divinam Providentiam, et imploret ut per illam fiat. それらのすべてのものは異なって遠ざけられることができない、考える自由と意志する〔自由が〕それらを後に残す(そのままにする)うに以外に、またそのように人間が自分自身からそれらを遠ざけるように〔する〕こと、それでもできないこと、もし神的な摂理を認めないなら、またそれらによって生じるように切願する。


Absque libertate illa et simul Divina Providentia forent mala illa similia veneno incluso et non egesto, quod brevi se circumspargeret et morti daret omnia; それらの自由とまた同時に神的な摂理なしに、それらの悪は閉じ込められた毒に似たものになる、また放出のない、やがてそれ自体をまわりにまき散らす、またすべてのものに死を与える。


et similia forent morbo ipsius cordis, ex quo totum corpus brevi emoritur. また心臓そのものの死に似たものになる、それから全身はやがて死ぬ。


 


(3) 訳文


184.  人間が遺伝からいる他の悪と同様である、例えば、姦淫、欺瞞、復讐、冒涜、また他の同様のものである。それらのすべてのものは、考えるまた意志する自由それらをそのままにするように、またそのように人間が自分自身からそれらを遠ざけるようにするしか遠ざけられることができないが、それでも、もし神的な摂理を認めないなら、またそれらによって生じるように切願しになら、できない。


 それらの自由とまた同時に神的な摂理なしに、それらの悪は、閉じ込められ、放出することのない、やがてそれ自体をまわりにまき散らし、すべてのものに死を与える毒に似たものになる。た心臓そのものの死に似たものになり、それから全身はやがて死ぬ。


 


(1) 原文


185.  Quod ita sit, non melius sciri potest quam ex hominibus post mortem in mundo spirituali. Ibi plerique qui in mundo naturali magni ac opulenti facti sunt, et in honoribus spectaverunt ad se solos, similiter in divitiis, illi in principio loquuntur de Deo, et de Divina Providentia, sicut corde agnovissent: sed quia tunc manifeste vident Divinam Providentiam, et ex illa ultimam suam sortem, quae est quod in infernum venturi sint, conjungunt se cum diabolis ibi, et tunc non modo Deum negant, sed etiam blasphemant; et deinde in id delirium veniunt, ut agnoscant potentiores ex diabolis pro suis diis, et nihil ardentius affectent, quam ut ipsi quoque dii fiant.


 


(2) 直訳


Quod ita sit, non melius sciri potest quam ex hominibus post mortem in mundo spirituali. そのようであることは、いっそうよく知られることができない、死後、霊界の中の人間から以外に。


Ibi plerique qui in mundo naturali magni ac opulenti facti sunt, et in honoribus spectaverunt ad se solos, similiter in divitiis, illi in principio loquuntur de Deo, et de Divina Providentia, sicut corde agnovissent: そこに大部分の者は、自然界の中で偉大にそして裕福となった者、また名誉の中に自分自身だけを見た、同様に富の中に、彼らは最初、神について話す、また神的な摂理について、心で認めたかのように。


sed quia tunc manifeste vident Divinam Providentiam, et ex illa ultimam suam sortem, quae est quod in infernum venturi sint, conjungunt se cum diabolis ibi, et tunc non modo Deum negant, sed etiam blasphemant; しかし、その時、神的な摂理を明らかに(あからさまに)るので、またそれ〔摂理〕から自分の運命の最後のものを、それは地獄にやって来ることである、そこに悪魔と自分自身を結合させる、またその時、神を否定するだけでなく、しかしまた冒涜する。


et deinde in id delirium veniunt, ut agnoscant potentiores ex diabolis pro suis diis, et nihil ardentius affectent, quam ut ipsi quoque dii fiant. またその後、その中で精神錯乱(狂気)中にやって来る、悪魔からのさらに力のある者ら☆を自分たちの神々として認めるような、また何もさらに激しく求めない、自分たち自身もまた神々になるように以外に。


potentioresは形容詞potensの比較級・(男性)複数・対格です。


 


(3) 訳文


185.  そのようであることは、死後、霊界の中の人間からでなければ、さらによく知られることができない。自然界の中で偉大になった者、裕福となった者、また名誉の中に自分自身だけを、同様に富の中に見たそこの大部分の者は、最初、神について、また神的な摂理について、心で認めたかのように話す。しかし、その時、神的な摂理を、またその摂理から、地獄にやって来ることである自分の運命の最後のものを、あからさまに見るので、そこで悪魔と自分自身を結合させ、またその時、神を否定するだけでなく、冒涜もする。またその後、その中で、悪魔からのさらに力のある者らを自分たちの神々として認めるような、また、自分たち自身もまた神々になることしか何も激しく求めないような狂気の中にやって来る。


 


(1) 原文


186.  Quod homo in contrarium iret cum Deo, et quoque negaret illum, si manifeste videret Divinae Providentiae Ipsius operationes, est quia homo est in jucundo amoris sui; et id jucundum facit ipsam vitam ejus; quare cum homo in jucundo suae vitae tenetur, est in suo libero, liberum enim et id jucundum unum faciunt: si itaque perciperet quod continue abducatur a jucundo suo, exacerbaretur sicut contra illum qui vellet necare vitam ejus, et pro hoste haberet. Quod ne fiat, Dominus in Divina sua Providentia non manifeste apparet, sed per illam ita tacite ducit hominem, sicut flumen latens aut vena secunda navem: ex eo homo non aliter scit, quam quod jugiter in suo proprio sit, liberum enim cum proprio unum facit. Inde patet, quod liberum appropriet homini id quod Divina Providentia introducit, quod non fieret si haec se manifestaret. Appropriari est fieri vitae.


 


(2) 直訳


Quod homo in contrarium iret cum Deo, et quoque negaret illum, si manifeste videret Divinae Providentiae Ipsius operationes, est quia homo est in jucundo amoris sui; 人間は対立の中に入った、神との、そしてまた彼を否定したこと、もし明らかに(あからさまに)その方の神的な摂理の働きを見たなら、人間は自己愛の快さの中にいるからである。


et id jucundum facit ipsam vitam ejus; またその快さが彼のいのちをつくる。


quare cum homo in jucundo suae vitae tenetur, est in suo libero, liberum enim et id jucundum unum faciunt: それゆえ、人間が自分のいのちの快さの中に保たれるとき、自分の自由の中にいる、と言うのは自由とその快さは分割できない(一つとなっている)から。


si itaque perciperet quod continue abducatur a jucundo suo, exacerbaretur sicut contra illum qui vellet necare vitam ejus, et pro hoste haberet. そこで、もし知覚するなら、絶えず自分の快さから連れ去られたこと、彼に対してのように怒れさせられた、彼のいのちを滅ぼす(死なす)とを欲する者、また敵として持った。


Quod ne fiat, Dominus in Divina sua Providentia non manifeste apparet, sed per illam ita tacite ducit hominem, sicut flumen latens aut vena secunda navem: このことが生じないように、主はご自分の神的な摂理の中で見えない、しかし、それによってこのように静かに(黙って)人間を導く、隠れている川(流れ)ように、または潮流にしたがった舟〔のように〕。


ex eo homo non aliter scit, quam quod jugiter in suo proprio sit, liberum enim cum proprio unum facit. このことから人間は異なって知らない、常に自分のプロプリウムの中にいること、というのは自由はプロプリウムと分割できない(一つとなっている)から。


Inde patet, quod liberum appropriet homini id quod Divina Providentia introducit, quod non fieret si haec se manifestaret. ここから明らかである、自由は人間にそれを専有する(自分のものにする)こと、神的な摂理が導き入れるもの、もしこれが自分自身に明らかにならないなら生じない(ならない)こと。


Appropriari est fieri vitae. 専有される(自分のものにされる)ことは、いのち(生活)に属するものにされることである。


 


(3) 訳文


186.  もしあからさまにその方の神的な摂理の働きを見るなら、人間は神と対立するようになり、否定するであろう、人間は自己愛の快さの中にいて、その快さが彼のいのちをつくるからである。それゆえ、人間が自分のいのちの快さの中に保たれるとき、自分の自由の中にいる、と言うのは自由とその快さは一つとなっているから。そこで、もし、絶えず自分の快さから連れ去られること知覚するなら、自分のいのちを滅ぼすとを欲する者に対するかように怒り、また敵とする。このことが生じないように、主はご自分の神的な摂理の中には見られない、しかし、それによって隠れている流れのように、または潮流にしたがった舟のように静かに人間を導く。このことから人間は、常に自分のプロプリウムの中にいるとしか知らない、というのは、自由はプロプリウムと一つとなっているから。ここから、自由は人間に、神的な摂理が導き入れるものを専有し、もしこれが自分自身に明らかにならないなら生じないことが明らかである。専有されるとは、いのち(生活)に属ものにされることである。