(1) 原文
183. Quod si homo manifeste videret Divinam Providentiam et ejus operationem, negaret Deum, apparet sicut non verosimile; quia videtur, quod si quis manifeste videret illam, non potuisset aliter quam agnoscere illam, et sic Deum, sed usque contrarium est. Divina Providentia nusquam agit una cum amore voluntatis hominis, sed continue contra illum: nam homo ex malo suo hereditario anhelat semper versus infimum infernum, Dominus autem per suam Providentiam continue abducit illum, et extrahit illum inde, primum ad infernum mitius, dein ab inferno, et demum ad Se in caelum. Haec operatio Divinae Providentiae est perpetua. Quare si homo manifeste videret vel sentiret hanc detractionem aut abductionem, irasceretur, et Deum pro inimico haberet, et ex malo sui proprii negaret Illum: quapropter ne homo sciat hoc, tenetur in libero, ex quo non scit aliter quam quod ipse semet ducat. [2.] Sed exempla inserviant illustrationi. Homo ex hereditario vult magnus fieri, et quoque vult dives fieri; et quantum amores illi non refrenantur, vult major et ditior, et tandem maximus et ditissimus fieri; et non sic acquiesceret, sed vellet Ipso Deo major fieri, et possidere ipsum caelum. Haec cupido latet intime in malo hereditario, et inde in hominis vita ac vitae natura. Divina Providentia non aufert hoc malum momento; nam si momento auferret, homo non viveret: sed aufert illud tacite et successive, praeter quod homo sciat aliquid de eo. Hoc fit per id quod liceat homini secundum cogitationem, quam rationis facit, agrere; et tunc per varia media abducit, tam per rationalia, quam per civilia et moralia; et sic quantum in libero potest abduci, abducitur. Nec potest malum alicui auferri, nisi appareat, videatur et agnoscatur; est sicut vulnus, quod non sanatur nisi aperiatur. [3.] Si itaque homo sciret et videret quod Dominus per Divinam suam Providentiam ita operetur contra amorem vitae ejus, ex quo illi est summum jucundum, non potuisset aliter quam in contrarium ire, et excandescere, contestari, dura loqui, et tandem ex malo suo removere operationem Divinae Providentiae, negando illam, et sic Deum; imprimis si videret obstari successibus, se dejici a dignitate, et deprivari opulentia. [4.] At sciendum est, quod Dominus nusquam abducat hominem ab ambiendis honoribus, et a comparandis opibus sed quod abducat a cupidine ambiendi honores propter solam eminentiam, seu propter se; similiter [1]a comparandis opibus propter solam opulentiam seu propter opes; sed cum ab his abducit, introducit illum in amorem usuum, ut spectet eminentiam non propter se sed propter usus, ita ut sit usuum, et inde sui, et non sui et inde usuum; similiter opulentia. Quod Dominus continue humiliet superbos, et exaltet humiles, docet Ipse multis in locis in Verbo; et quod ibi docet, id etiam est Divinae Providentiae Ipsius.
@1 a comparandis pro “non a comparandis”
(2) 直訳
Quod si homo manifeste videret Divinam Providentiam et ejus operationem, negaret Deum, apparet sicut non verosimile; もし人間がはっきりと(あからさまに)神的な摂理とその働きを見た☆なら、神を否定した☆(であろう)ことは、ありそうにないように見える。
☆ 条件文なので、未完了形ですが、現在の事実の否定です。
quia videtur, quod si quis manifeste videret illam, non potuisset aliter quam agnoscere illam, et sic Deum, sed usque contrarium est. 見られるから、もしだれかがはっきりと(あからさまに)それを見た☆なら、異なってできなかった☆(であろう)、それを認めること以外に、またしたがって神を、しかしそれでも、反対(逆)である。
Divina Providentia nusquam agit una cum amore voluntatis hominis, sed continue contra illum: 神的な摂理は決して人間の意志の愛と一つとして働かない、しかし、絶えずそれと対立して。
nam homo ex malo suo hereditario anhelat semper versus infimum infernum, Dominus autem per suam Providentiam continue abducit illum, et extrahit illum inde, primum ad infernum mitius, dein ab inferno, et demum ad Se in caelum. なぜなら、人間は自分の遺伝悪から常に最低の地獄に向かってあえぎ求めるから、けれども主はご自分の摂理によって彼を導き出す、また彼をそこから引き出す、最初に穏やかな地獄へ、その後、地獄から、また最後に、天界の中のご自分へ。
Haec operatio Divinae Providentiae est perpetua. この神的な摂理は絶え間ない(永続する)。
Quare si homo manifeste videret vel sentiret hanc detractionem aut abductionem, irasceretur, et Deum pro inimico haberet, et ex malo sui proprii negaret Illum: それゆえ、もし人間がはっきりと(あからさまに)この引き離しや離脱(引っ込めること)を見るかあるいは感じた☆なら、怒る、また神を敵として持った☆、また自分のプロプリウムの悪からその方を否定した☆(であろう)。
quapropter ne homo sciat hoc, tenetur in libero, ex quo non scit aliter quam quod ipse semet ducat. そのために、人間がこのことを知らないように、自由の中に保たれる、それ〔自由〕から異なって知らない、自分自身が自分自身を導くこと以外に。
[2.] Sed exempla inserviant illustrationi. [2.] しかし、例が説明に役立つ。
Homo ex hereditario vult magnus fieri, et quoque vult dives fieri; 人間は遺伝から偉大な(重要な)者になることを欲する、そしてまた富んだ者になることを欲する。
et quantum amores illi non refrenantur, vult major et ditior, et tandem maximus et ditissimus fieri; また愛が彼に抑制されないかぎり、より偉大またより富んでいることを欲する、またついには最も偉大また最も富んでいることを〔欲する〕。
et non sic acquiesceret, sed vellet Ipso Deo major fieri, et possidere ipsum caelum. また、このように満足しない、しかし、神そのものよりも偉大になることを欲する、また天界そのものを所有することを。
Haec cupido latet intime in malo hereditario, et inde in hominis vita ac vitae natura. この欲望が遺伝悪の中の内部で隠れている、またここから人間のいのちの中に、そしていのちの性質。
Divina Providentia non aufert hoc malum momento; 神的な摂理はこの悪をすぐには取り除かない。
nam si momento auferret, homo non viveret: なぜなら、もしすぐに取り去られる(取り除かれる)なら、人間は生きないから。
sed aufert illud tacite et successive, praeter quod homo sciat aliquid de eo. しかし、それが静かに、また連続的に取り除かれる、人間がそのことについて何らかのものを知ることなしに。
Hoc fit per id quod liceat homini secundum cogitationem, quam rationis facit, agrere; このことはそれによって生じる、人間に思考にしたがって許されること、それを理性的に行なう、行動すること。
et tunc per varia media abducit, tam per rationalia, quam per civilia et moralia; またその時、いろいろな方法(手段)によって導き出す、理性によっても、市民としての事柄や道徳によっても。
et sic quantum in libero potest abduci, abducitur. またこのように自由の中で導き出されるかぎり、導き出される。
Nec potest malum alicui auferri, nisi appareat, videatur et agnoscatur; 悪もある者に取り除かれることができない、現われ、見られ、また認められないなら。
est sicut vulnus, quod non sanatur nisi aperiatur. 傷のようである、それは開かれないなら治療されない。
[3.] Si itaque homo sciret et videret quod Dominus per Divinam suam Providentiam ita operetur contra amorem vitae ejus, ex quo illi est summum jucundum, non potuisset aliter quam in contrarium ire, et excandescere, contestari, dura loqui, et tandem ex malo suo removere operationem Divinae Providentiae, negando illam, et sic Deum; [3.] そこで、もし人間が知り、見たなら、主がご自分の神的な摂理によって彼のいのちの愛に対してこのように働くことを、それ〔愛〕から彼に最大の快さがある、異なってできなかった(であろう)、敵対の怒りの中に〔いる〕以外に、また激しく怒ること、主張すること、厳しいことを話すこと、またついには自分の悪から神的な摂理の働きを退ける(無視する)こと、それを否定して、またこのように神を。
imprimis si videret obstari successibus, se dejici a dignitate, et deprivari opulentia. 特に、もし続くこと(成功☆)が妨害されることを見たなら、自分自身が地位(尊厳)から追い払われること、また富を奪われたること。
☆ successioの意味は「続くこと、続くもの」ですが、チャドウイックにはありませんが、「成功」の意味があるかもしれません。
[4.] At sciendum est, quod Dominus nusquam abducat hominem ab ambiendis honoribus, et a comparandis opibus sed quod abducat a cupidine ambiendi honores propter solam eminentiam, seu propter se; [4.] しかし、知らなくてはならない、主は決して人間を名誉を求めようとすることから連れ去らない(抑えない)、また富を得ようとすることから、しかし、卓越(地位)だけのために名誉を求めようとする欲望から連れ去る(抑える)、すなわち、自分自身のために。
similiter [1]a comparandis opibus propter solam opulentiam seu propter opes; 同様に、裕福(富)だけのために、すなわち富のために富を得ようとすることから。
sed cum ab his abducit, introducit illum in amorem usuum, ut spectet eminentiam non propter se sed propter usus, ita ut sit usuum, et inde sui, et non sui et inde usuum; しかし、これらから連れ去る(抑える)とき、彼を役立ちの愛の中へ導き入れる、卓越(地位)を自分自身のためでなく、しかし役立ちのために眺めるように、このように役立ちであるように、またここから自分自身のもの〔であるように〕、また自分自身のもの〔であり〕、ここから役立ちでないように。
similiter opulentia. 同様に富。
Quod Dominus continue humiliet superbos, et exaltet humiles, docet Ipse multis in locis in Verbo; 主が絶えず高慢な者(高ぶる者)を低くする、また卑しい者(謙遜な者)を上げることは、その方がみことばの中の個所の中の多くのところで教えている。
et quod ibi docet, id etiam est Divinae Providentiae Ipsius. またそこに教えている、それはまたその方の神的な摂理である。
@1 a comparandis pro “non a comparandis” 注1 「non a comparandis」の代わりにa comparandis
(3) 訳文
183. もし人間があからさまに神的な摂理とその働きを見るなら、神を否定するであろうことは、ありそうにないように見える。もしだれかがそれをあからさまに見るなら、それを、したがって神を認めることしかできないと見られるからであるが、しかしそれでも、正反対である。神的な摂理は、人間の意志の愛と決して一つとして働かないで、絶えずそれと対立して働く。なぜなら、人間は自分の遺伝悪から常に最低の地獄に向かってあえぎ求める、けれども主はご自分の摂理によって彼を導き出し、また彼をそこから、最初に穏やかな地獄へ、その後、地獄から、また最後に、天界の中のご自分へ引き出されるからである。この神的な摂理は絶え間ない。
それゆえ、もし人間があからさまにこの引き離しや引っ込めることを見るかあるいは感じるなら、怒り、また神を敵とし、また自分のプロプリウムの悪からその方を否定するであろう。そのために、人間がこのことを知らないように、自由の中に保たれ、その自由から、自分自身が自分自身を導くとしか知らない。
[2.] しかし、説明には例が役立つ。人間は遺伝から、偉大な者になることを欲し、そしてまた富んだ者になることを欲する。また彼にその愛が抑制されないかぎり、さらに偉大に、またさらに富むことを欲し、ついには最も偉大、また最も富んでいることを欲する。また、このように満足しないで、神そのものよりも偉大になることを、また天界そのものを所有することを欲する。この欲望が遺伝悪の中の内部に、またここから人間のいのちの中に、そしていのちの性質の中に隠れている。神的な摂理は、この悪をすぐには取り除かない。 なぜなら、もしすぐに取り除かれるなら、人間は生きないから。しかし、それは静かに、また連続的に、人間がそのことについて何も知ることなしに、取り除かれる。このことは、人間に思考にしたがって、それを理性的に行ない、行動することが許されることによって生じる。またその時、理性によっても、市民としての事柄や道徳によっても、いろいろな手段によって導き出す。またこのように自由の中で導き出されるかぎり、導き出される。悪もまた、現われ、見られ、また認められないなら、取り除かれることができない。それは開かれないなら治癒されない傷のようである。
[3.] そこで、もし人間が、主がご自分の神的な摂理によって最大の快さがある彼のいのちの愛に対してこのように働くことを、知り、見たなら、敵対する怒りの中に、また激しく怒ること、主張すること、厳しいことを話すこと、またついには自分の悪から神的な摂理の働きを、このように神をを否定して、それを無視することしかできなかったであろう。特に、もし自分自身が地位から追い払われ、また富を奪われることが、続くことによって妨害されることを見るなら。
[4.] しかし、主は、人間を名誉を求めようとすることから、また富を得ようとすることから決して連れ去らないで、卓越だけのために、すなわち、自分自身のためにf名誉を求めようとする欲望から連れ去ること知らなくてはならない。裕福だけのために、すなわち、富のために富を得ようとすることからも同様である。しかし、これらから連れ去るとき、彼を役立ちの愛の中へ導き入れ、卓越を自分自身のためでなく、しかし役立ちのために眺めように、このように役立ちから自分自身のものであり、自分自身のものから役立ちでないように眺めるようにされる。富も同様である。
主が絶えず高慢な者を低くし、また謙遜な者を上げられることは、その方がみことばの中の多くの個所で教えている。またそこに、それがまたその方の神的な摂理であることが教えられている。