(1) 原文
178. Quod non detur homini praescire eventus, est quoque causa, ut possit ex libero secundum rationem agere: nam notum est, quod quicquid homo amat, ejus effectum velit, et ad hunc per rationem se ducat; tum quod nihil sit quod homo ratione volvit, quod non est ex amore ut per cogitationem veniat ad effectum; quare si effectum seu eventum ex Divina praedictione sciret, acquiesceret ratio, et cum ratione amor; amor enim cum ratione desinit in effectu, et ex illo tunc incipit novus. Ipsum jucundum rationis est, quod ex amore in cogitatione videat effectum, non in eo, sed ante eum, seu non in praesenti, sed in futuro. Inde est homini id quod vocatur Spes, quae in ratione crescit et decrescit, sicut videt aut exspectat eventum. Hoc jucundum completur in eventu, sed dein oblitteratur cum cogitatione de eo. [2.] Similiter foret cum eventu praescito. Mens hominis continue est in tribus his, quae vocantur finis, causa, et effectus. Si unum ex his deest, non est mens humana in qua vita. Voluntatis affectio est finis a quo; intellectus cogitatio est causa per quam; et actio corporis, loquela oris, aut sensatio externa, sunt effectus finis per cogitationem. Quod mens humana non sit in sua vita, dum solum est in voluntatis affectione, et non praeterea, similiter dum modo in effectu, cuivis patet. Quare menti non est aliqua vita ex uno illorum separatim, sed ex tribus illis conjunctim. Haec vita mentis diminueretur et recederet in eventu praedicto.
(2) 直訳
Quod non detur homini praescire eventus, est quoque causa, ut possit ex libero secundum rationem agere: 人間に結果(出来事)を前もって知ることが与えらないことは、〔このこと〕もまた理由がある、理性にしたがって自由から行動できるように。
nam notum est, quod quicquid homo amat, ejus effectum velit, et ad hunc per rationem se ducat; なぜなら、よく知られているから、何でも人間が愛するものは、その結果を欲する、またこのことへ理性を通して自分自身を導く。
tum quod nihil sit quod homo ratione volvit, quod non est ex amore ut per cogitationem veniat ad effectum; なおまた、何もないこと、人間が理性で欲するもの、それは愛からでない〔もの〕、思考を通して結果にやって来るように。
quare si effectum seu eventum ex Divina praedictione sciret, acquiesceret ratio, et cum ratione amor; それゆえ、もし結果または結果(出来事)が神的な予言から知るなら、理性は満足する(安心する)、また理性とともに愛は〔満足して休む〕。
amor enim cum ratione desinit in effectu, et ex illo tunc incipit novus. というのは、愛は理性とともに結果の中に終わる、またそれからその時、新しいものが始まるから。
Ipsum jucundum rationis est, quod ex amore in cogitatione videat effectum, non in eo, sed ante eum, seu non in praesenti, sed in futuro. 理性の快さ(楽しさ)そのものである、愛から思考の中で結果を見ること、その〔結果の〕中でなく、しかし、その前に、すなわち、現在(現存)の中でなく、しかし、将来の中に。
Inde est homini id quod vocatur Spes, quae in ratione crescit et decrescit, sicut videt aut exspectat eventum. ここから人間にそれがある、「希望」と呼ばれるもの、それは理性の中で増大する、また減少する、見るまたは待つように。
Hoc jucundum completur in eventu, sed dein oblitteratur cum cogitatione de eo. この快さ(楽しさ)は結果(出来事)の中で満たされる、しかし、その後、それについての思考とともに(視野から)去る。
[2.] Similiter foret cum eventu praescito. [2.]☆ 同様になったであろう、結果(出来事)が前もって知られたとき。
☆ ここは[2.](第二段落)としていますが、一つ次からとするほうがよいでしょう。
Mens hominis continue est in tribus his, quae vocantur finis, causa, et effectus. [2.] 人間の心は連続的に(継続して)これら三つのものの中にある、それらは目的、原因、また結果と呼ばれる。
Si unum ex his deest, non est mens humana in qua vita. もし一つがこれらから欠けているなら、人間の心は、ない、その中にいのち。
Voluntatis affectio est finis a quo; 意志の情愛はそれからの目的である。
intellectus cogitatio est causa per quam; 理解力の思考は、それによっての原因である。
et actio corporis, loquela oris, aut sensatio externa, sunt effectus finis per cogitationem. また身体の行動は、口の話し、または外なる感覚、思考を通しての目的の結果である。
Quod mens humana non sit in sua vita, dum solum est in voluntatis affectione, et non praeterea, similiter dum modo in effectu, cuivis patet. 人間の心はそのいのち(生活)の中にない、単に意志の情愛の中にある時、またさらに〔いのちが〕ない、同様に単に結果の中に〔ある〕時、だれにも明らかである。
Quare menti non est aliqua vita ex uno illorum separatim, sed ex tribus illis conjunctim. それゆえ、心に何らかのいのちはない、別々にそれらの一つから、しかし、結合して(一緒に)それら三つから。
Haec vita mentis diminueretur et recederet in eventu praedicto. 心のこのいのちは、減少させられる、また引っ込められる(去る)、結果(出来事)の予言の中で。
(3) 訳文
178. 人間に 出来事の結果を前もって知ることが与えらないのは、理性にしたがって自由から行動できることもまたその理由である。なぜなら、人間が愛するものは何でもあれ、その結果を欲し、またそのことへ理性を通して自分自身を導くこと、なおまた、人間が理性で欲するもので、愛からでなく思考を通して結果にやって来るようなものは何もないことが、よく知られているから。それゆえ、もし結果または出来事を結果を神的な予言から知るなら、理性は、また理性とともに愛は満足して休む。というのは、愛は理性とともに結果の中に終わり、それからその時、新しいものが始まるから。愛から思考の中で結果を、その結果の中でなく、しかし、その前に、すなわち、現存の中でなく、将来の中に、見ることは理性の快さそのものである。ここから人間に、「希望」と呼ばれるものがあり、それは理性の中で見るかまたは待つように、増大し、また減少する。この快さは、出来事の結果の中で満たされるが、しかし、その後、それについての思考とともに去る。出来事の結果が前もって知られたとき、同様になったであろう。
[2.] 人間の心は、連続的に、目的、原因、また結果と呼ばれる三つのものの中にある。もしこれらから一つが欠けているなら、人間のいのちの中に心はない。意志の情愛は、そのいのちからの目的である。理解力の思考は、そのいのちによる原因である。また身体の行動、口の話し、または外なる感覚は、思考を通しての目的の結果である。人間の心が、単に意志の情愛の中にある時、そのいのちの中になく、またさらに、同様に単に結果の中にある時、そのいのちがないことは、だれにも明らかである。それゆえ、別々にそれらの一つからでなく、結合してそれら三つから、心に、何らかのいのちがある。心のこのいのちは、出来事の結果が予言されるとき、減少し、去る。
(1) 原文
179. Quoniam praescientia futurorum tollit ipsum humanum, quod est ex libero secundum rationem agere, ideo nemini datur futura scire; sed licet cuivis de futuris ex ratione concludere; inde ratio cum omnibus ejus est in sua vita. Ex eo est, quod homo non sciat sortem quam post mortem, aut sciat aliquem eventum antequam in eo est; nam si sciret, non amplius cogitaret ex interiore se, quomodo facturus aut victurus est, ut ad illum veniat; sed solum ab exteriore se, quod veniat; et hic status claudit interiora mentis ejus, in quibus binae facultates vitae ejus, quae sunt libertas et rationalitas, praecipue resident. Desiderium praesciendi futura plerisque connatum est; sed hoc desiderium trahit originem ex amore mali; quare aufertur illis, qui credunt Divinam Providentiam, ac datur illis fiducia, quod Dominus disponat sortem illorum; et inde non volunt praescire illam, ne se aliquo modo Divinae Providentiae inferant. Hoc docet Dominus per plura apud Lucam (xii. 14-48). [2.] Quod haec sit Divinae Providentiae lex, confirmari potest multis ex mundo spirituali. Plerique dum in illum post obitum veniunt, volunt scire sortem suam; sed respondetur illis, quod si bene vixerint, sors illis sit in caelo, si male vixerint in inferno. Sed quia omnes timent infernum, etiam mali, quaerunt quid acturi et quid credituri sint, ut in caelum veniant; sed respondetur illis, ut agant et credant sicut volunt, at sciant, quod in inferno non bonum faciant, nec verum credant, sed in caelo. “Inquire quid bonum et quid verum, ac cogita hoc et fac illud, si potes.” Ita cuivis relinquitur ex libero secundum rationem agere in mundo spirituali sicut in mundo naturali; sed sicut in hoc mundo egerunt, ita in illo agunt, nam vita sua quemlibet manet, et inde sors; quia sors est vitae.
(2) 直訳
Quoniam praescientia futurorum tollit ipsum humanum, quod est ex libero secundum rationem agere, ideo nemini datur futura scire; 将来を前もって知ることは人間性そのものを取り去るので、理性にしたがって自由から行動すること、それゆえ、だれにも将来(未来)を知ることは与えられない。
sed licet cuivis de futuris ex ratione concludere; しかし、それぞれの者が将来について理性から結論することは許される。
inde ratio cum omnibus ejus est in sua vita. ここから、理性は彼のすべてのものとともに、自分のいのちの中にある。
Ex eo est, quod homo non sciat sortem quam post mortem, aut sciat aliquem eventum antequam in eo est; このことからである、人間が死後でないかぎり〔自分の〕運命を知らないこと、または、何らかの結果(出来事)知る、そのことが存在する中に前に。
nam si sciret, non amplius cogitaret ex interiore se, quomodo facturus aut victurus est, ut ad illum veniat; なぜなら、もし知るなら、もはや、自分自身の内的なものから考えないから、将来または生きることがどのようであるか、彼にやって来る(生じる)こと。
sed solum ab exteriore se, quod veniat; しかし、単に自分自身の外的なものから〔考える〕、やって来る(生じる)ものを。
et hic status claudit interiora mentis ejus, in quibus binae facultates vitae ejus, quae sunt libertas et rationalitas, praecipue resident. また、この状態は彼の心の内的なものを閉ざす、それらの中に彼のいのちの二つの能力が、それらは自由と推理力である、特に、住んでいる。
Desiderium praesciendi futura plerisque connatum est; 将来を前もって知る願いは、大部分の者の生来のものである。
sed hoc desiderium trahit originem ex amore mali; しかし、この願いは悪の愛から起源を得ている。
quare aufertur illis, qui credunt Divinam Providentiam, ac datur illis fiducia, quod Dominus disponat sortem illorum; それゆえ、彼らから取り除かれる、神的な摂理を信じる者、そして、彼らに信頼が与えられる、主が彼らに運命を配置(制御)すること。
et inde non volunt praescire illam, ne se aliquo modo Divinae Providentiae inferant. またここから、それを前もって知ることを欲しない、自分自身が神的な摂理の手段で何らかのもので引き起こさないように。
Hoc docet Dominus per plura apud Lucam (xii. 14-48). このことを主はルカのもとで多くのことによって教えている(12:14-48)。
[2.] Quod haec sit Divinae Providentiae lex, confirmari potest multis ex mundo spirituali. [2.] これが神的な摂理の法則であることは、霊界からの多くのことで確信されることができる。
Plerique dum in illum post obitum veniunt, volunt scire sortem suam; 大部分の者は、その中に、死後、やって来る時、自分の運命を知ることを欲する。
sed respondetur illis, quod si bene vixerint, sors illis sit in caelo, si male vixerint in inferno. しかし、彼らに答えられる、もしよく生きたなら、彼らの運命は天界の中にある、もし悪く生きたなら、地獄の中に。
Sed quia omnes timent infernum, etiam mali, quaerunt quid acturi et quid credituri sint, ut in caelum veniant; しかし、すべての者は地獄を恐れるので、さらにまた悪を、何をするべきか、また何を信じるべきか求める(質問する)、天界の中にやって来るために。
sed respondetur illis, ut agant et credant sicut volunt, at sciant, quod in inferno non bonum faciant, nec verum credant, sed in caelo. しかし、彼らに答えられる、欲するように行動し、信じる(接続)こと、しかし、知る(接続)、地獄の中では善を行なわない(接続)、真理を信じない(接続)こと、しかし、天界の中で。
“Inquire quid bonum et quid verum, ac cogita hoc et fac illud, si potes.” 「何が善で、何が真理か調べよ(探求せよ)、そしてこの(後者)を考え、それ(前者)を行なえ、もしあなたができるなら」
Ita cuivis relinquitur ex libero secundum rationem agere in mundo spirituali sicut in mundo naturali; このように、それぞれ(だれも)が、残される(そのままにされる)、自然界の中のように、霊界の中で理性にしたがって自由から行動すること。
sed sicut in hoc mundo egerunt, ita in illo agunt, nam vita sua quemlibet manet, et inde sors; しかし、この世界の中で行なったように、そのようにその(世界)の中で行なう、なぜなら、そのいのち(生活)はどんなものでも残るから、またここから〔天界か地獄への〕運命〔が定まる〕。
quia sors est vitae. 運命はいのち(生活)のものであるからである。
(3) 訳文
179. 将来を前もって知ることは人間性そのものを、理性にしたがって自由から行動すること取り去るので、それゆえ、だれにも将来を知ることは与えられない。しかし、それぞれの者が将来について理性から結論することは許される。ここから、理性は彼のすべてのものとともに、自分のいのちの中にある。このことから、人間は死後でないかぎり〔自分の〕運命を知らない、または、何らかの出来事の結果を、そのことが存在ようになる前には知らない。なぜなら、もし知るなら、もはや、自分自身の内的なものから、自分に生じる将来または生きることがどのようであるか、考えないないで、しかし、単に自分自身の外的なものから生じるものについて考えるから。また、この状態は彼の心の内的なものを閉ざす。その内的なものには、特に、自由と推理力である彼のいのちの二つの能力が住んでいる。将来を前もって知る願いは、大部分の者の生来のものである。しかし、この願いは悪の愛から起源を得ている。それゆえ、神的な摂理を信じる者らから取り除かれ、彼らに、主が自分たちの運命を配置されている、という信頼が与えられる。またここから、自分自身が神的な摂理の手段で何らかのもので引き起こさないように、それを前もって知ることを欲しない。このことを主はルカ福音書で多くのことによって教えられている(12:14-48)。
[2.] これが神的な摂理の法則であることは、霊界からの多くのことで確信することができる。