原典講読「神の摂理』 176, 177

 

(1) 原文


176.  (i.) Quod si homo perciperet et sentiret Divinae Providentiae operationem, non ex libero secundum rationem ageret, nec aliquid appareret ei sicut ejus. Similiter si homo praesciret eventus. Quod lex Divinae Providentiae sit, ut homo ex libero secundum rationem agat; tum ut omne quod homo vult, cogitat, loquitur et facit, appareat ei sicut a se; et quod absque illa apparentia non foret alicui homini suum, aut homo suus, ita non ei proprium; et sic nulla ei imputatio, sine qua indifferens foret, sive malum sive bonum faceret, et sive fidem Dei, sive persuasionem inferni, haberet; verbo non foret homo, supra in suis articulis ad evidentiam intellectus ostensum est. [2.] Hic nunc ostendetur, quod homini nulla libertas agendi secundum rationem, ac nulla ei apparentia sicut ex se, foret, si perciperet et sentiret Divinae Providentiae operationem; quoniam si perciperet et sentiret illam, etiam duceretur ab illa, nam Dominus per Divinam suam Providentiam ducit omnes, et homo non se ipsum nisi apparenter, ut quoque supra ostensum est. Quare si ad vivam perceptionem et sensationem duceretur, foret non conscius vitae, et tunc vix aliter ad sonandum et agendum quam sicut sculptile, ageretur. Si usque conscius vitae foret, tunc non aliter duceretur, quam sicut vinctus manicis et pedicis, aut sicut jumentum ante plaustrum. Quis non videt, quod tunc non aliquod liberum homini foret? Et si non liberum, nec aliqua ratio foret, nam quisque ex libero et in libero cogitat, et quicquid non ex libero et in libero cogitat, non apparet ei a se, sed ab alio; immo si interius hoc expendis, percipies, quod nec foret ei cogitatio, minus ratio, et inde non foret homo.


 


(2) 直訳


(i.) Quod si homo perciperet et sentiret Divinae Providentiae operationem, non ex libero secundum rationem ageret, nec aliquid appareret ei sicut ejus. (i.) もし人間が神的な摂理の働きを知覚し、また感じるなら、理性にしたがって自由から行動しない、何も彼に自分自身からのように見えないこと。


Similiter si homo praesciret eventus.― 同様に、もし出来事を予知する(前もって知る)なら。


Quod lex Divinae Providentiae sit, ut homo ex libero secundum rationem agat; 神的な摂理の法則であること、人間が理性にしたがって自由から行動するために(ように)


tum ut omne quod homo vult, cogitat, loquitur et facit, appareat ei sicut a se; なおまたすべて者が欲し、考え、話し、また行なうこと、彼に自分自身からのように見えるために(ように)


et quod absque illa apparentia non foret alicui homini suum, aut homo suus, ita non ei proprium; また、その外観なしに、何らかのものは人間に自分のものにならないこと、または、人間が自分自身に、このように彼にプロプリウム〔になら〕ない。


et sic nulla ei imputatio, sine qua indifferens foret, sive malum sive bonum faceret, et sive fidem Dei, sive persuasionem inferni, haberet; またこのように何も彼に転嫁〔されるもの〕はない、それ〔転嫁〕なしに相違がなくなる、あるいは悪をあるいは善を行なう、またあるいは神の信仰を、あるいは地獄の信念を、抱く。


verbo non foret homo, supra in suis articulis ad evidentiam intellectus ostensum est. 一言でいえば、人間でなくなる―上のその章の中に理解力に明白に示されている。


[2.] Hic nunc ostendetur, quod homini nulla libertas agendi secundum rationem, ac nulla ei apparentia sicut ex se, foret, si perciperet et sentiret Diviae Providentiae operationem; [2.] そこで、このことが示されなければならない、人間に理性にしたがって働く自由が何も(ない)、そして、彼に自分自身からのような外観が何もない、であった(であろう)、もし、神的な摂理の働きを知覚し、感じたなら。


quoniam si perciperet et sentiret illam, etiam duceretur ab illa, nam Dominus per Divinam suam Providentiam ducit omnes, et homo non se ipsum nisi apparenter, ut quoque supra ostensum est. もし、それを知覚し、また感じたなら、さらにまたそれにより導かれたであろう、なぜなら、主はご自分の神的な摂理によってすべての者を導くからである、また人間は自分自身そのものを〔導く〕もし、〔摂理が〕見られないなら、上に示されているようにもまた。


Quare si ad vivam perceptionem et sensationem duceretur, foret non conscius vitae, et tunc vix aliter ad sonandum et agendum quam sicut sculptile, ageretur. それゆえ、もし、生きいきと知覚と感覚に導かれるなら、いのちの意識がなくなった☆、またその時、ほとんど異ならない、音を立て、動く彫像のように以外に、動く。


「いのちの意識がない」は、くだけた表現なら「生きている気がしない」でしょう。


Si usque conscius vitae foret, tunc non aliter duceretur, quam sicut vinctus manicis et pedicis, aut sicut jumentum ante plaustrum. もし、それでもいのちの意識があったなら、その時、異なって導かれない、手でと足で縛られてのように以外に、または荷車の前に家畜のように。


Quis non videt, quod tunc non aliquod liberum homini foret? だれが見ないか、その時、何らかの自由が人間になかったことを?


Et si non liberum, nec aliqua ratio foret, nam quisque ex libero et in libero cogitat, et quicquid non ex libero et in libero cogitat, non apparet ei a se, sed ab alio; また、もし、自由がなかったなら、何らかの理性もなかった、なぜなら、だれもが自由から、自由の中で考えるから、何でも自由から、自由の中で考えないものは、彼に自分自身から〔のものに〕見えない、しかし、他の者から。


immo si interius hoc expendis, percipies, quod nec foret ei cogitatio, minus ratio, et inde non foret homo. それどころか、もし、内的にこのことをあなたが熟考するなら、あなたは知覚する(未来)、彼に思考もなくなる、まして理性、またここから人間でなくなること。


 


(3) 訳文


176.  (i.) 「もし人間が神的な摂理の働きを知覚し、感じるなら、理性にしたがって自由から行動しない、彼に自分自身からのように何も見えないこと。同様に、もし出来事を予知するなら」


 人間が理性にしたがって自由から行動するように、なおまた、すべて者が自分自身からのように見えるように、欲し、考え、話し、また行なうことまた、その外観なしに、何らかのものは人間に自分のものに、または、人間が自分自身にならないこと、このように彼のプロプリウムとならないこと、またこのように何も彼に転嫁されるものはなく、その転嫁なしに悪をあるいは善を行なう、また神の信仰あるいは地獄の信念を抱くことに相違がなくなること、一言でいえば、人間でなくなること―これが神的な摂理の法則であることは、前のその章の中に理解力に明白に示されている。


[2.] そこで、次のことが示されなければならない。もし、神的な摂理の働きを知覚し、感じていたなら、人間に理性にしたがって働く自由が何もなく、そして、彼に自分自身からのような外観が何もなかったであろう。もし、それを知覚し、感じたなら、さらにまたそれにより導かれたであろう。なぜなら、前にも示されているように、主はご自分の神的な摂理によってすべての者を導く、また人間はもし、〔摂理が〕見られないなら自分自身そのものを導くからである。


 それゆえ、もし、知覚と感覚で生きいきと導かれるなら、生きて気がしないし、またその時、音を立て、動く彫像のように動くのとほとんど異ならない。もし、それでも生きてい気がするのならる、その時、手と足を縛られているかのように、または荷車の前に家畜のようにしか、導かれない。その時、人間に何らかの自由がない、とだれが見ないか? また、もし、自由がないなら、何らかの理性もない。なぜなら、だれもが自由から、自由の中で考え、何でも自由から、自由の中で考えないものは、彼に自分自身からのものでなく、しかし、他の者からのものに見えるから。それどころか、もし、あなたが内的にこのことを熟考するなら、彼に思考が、まして理性がなくなり、またここから人間でなくなることを、あなたは知覚するであろう。


 


(1) 原文


177.  Operatio Divinae Providentiae Domini continua est, quod abducat hominem a malis. Si quis operationem hanc continuam perciperet et sentiret, et usque non ut vinctus duceretur, annon continue reniteretur, et tunc vel rixaretur cum Deo, vel immisceret se Divinae Providentiae? Si hoc, faceret se etiam Deum; si illud, exsolveret se vinculo, et negaret Deum. Hoc patet manifeste, quod forent duae vires contra se continue agentes, vis mali ab homine, et vis boni a Domino; et cum duo opposita contra se agunt, tunc vel unum vincit, vel utrumque perit; hic autem si unum vincit perit utrumque, malum enim quod hominis est non recipit bonum a Domino momento, nec bonum a Domino ejicit malum ab homine momento; si momento fieret unum aut alterum, vita non maneret homini. Haec et plura damnosa alia existerent, si homo Divinae Providentiae operationem manifeste perciperet aut sentiret. Sed hoc per exempla in sequentibus clare demonstrabitur.


 


(2) 直訳


Operatio Divinae Providentiae Domini continua est, quod abducat hominem a malis. 神的な摂理の働きは不(絶え間ない)ある、人間を悪から導き出すこと。


Si quis operationem hanc continuam perciperet et sentiret, et usque non ut vinctus duceretur, annon continue reniteretur, et tunc vel rixaretur cum Deo, vel immisceret se Divinae Providentiae? もし、だれかがこの不変の(絶え間ない)働きを知覚し、感じるなら、またそれでも縛られた(束縛された)ように導かれる(なら)、絶え間なく抵抗しないか? またその時、あるいは神と争う、あるいは自分自身に神的な摂理を混合させる。


Si hoc, faceret se etiam Deum; もしこれ(後者)なら、自分自身もまた神にする。


si illud, exsolveret se vinculo, et negaret Deum. もしあれ(前者)なら、自分自身を束縛からほどく、また神を否定する。


Hoc patet manifeste, quod forent duae vires contra se continue agentes, vis mali ab homine, et vis boni a Domino; このことからはっきりと明らかである、二つの力があったこと、それ自体に(互いに)対して絶え間なく働く、人間からの悪の力、また主からの善の力。


et cum duo opposita contra se agunt, tunc vel unum vincit, vel utrumque perit; また、二つの対立するものがそれ自体に(互いに)対して働くとき、その時、あるいは一方が勝つ、あるいは両方が滅びる。


hic autem si unum vincit perit utrumque, malum enim quod hominis est non recipit bonum a Domino momento, nec bonum a Domino ejicit malum ab homine momento; しかしながら、ここに、もし一方が勝つなら、両方が滅びる、というのは、悪は、それは人間にある、たちまち主からの善を受けないから、主からの善も人間からの悪をたちまち投げ出す。


si momento fieret unum aut alterum, vita non maneret homini. もし、たちまちに、一方またはもう一方が生じたなら、いのちは人間にとどまらなかった。


Haec et plura damnosa alia existerent, si homo Divinae Providentiae operationem manifeste perciperet aut sentiret. これらやまた他の多くの有害なものが存在するようになった、もし、人間に神的な摂理の働きがはっきりと知覚されたなら、または感じられた。


Sed hoc per exempla in sequentibus clare demonstrabitur. しかし、このことは続くものの中で例からはっきりと示される(未来)


 


(3) 訳文


177.  人間を悪から導き出すことは、神的な摂理の絶え間ない働きある。もし、だれかがこの絶え間ない働きを知覚し、感じ、またそれでも束縛されたように導かれるなら、絶え間なく抵抗しないか、またその時、神と争う、かあるいは自分自身と神的な摂理を混合させないか? もし後者なら、自分自身をもまた神にする。もし前者なら、自分自身から束縛をほどき、また神を否定する。


 このことからはっきりと明らかである。人間からの悪の力、また主からの善の力の二つの力が、互いに絶え間なく働いたこと。また、二つの対立するものが互いに働くとき、その時、一方が勝つがあるいは両方が滅びる。しかしながら、ここで、もし一方が勝つなら、両方とも滅びる、というのは、人間にある悪は、たちまち主からの善を受けなくなるし、主からの善も人間からの悪をたちまち投げ出すから。もし、一方またはもう一方がすぐにでも生じたなら、人間にいのちはとどまらなかっただろうから。


もし人間に神的な摂理の働きがはっきりと知覚され、または感じられたたなら、これらやまた他の多くの有害なものが存在するようになったであろう。


しかし、このことは続くものの中で例からはっきりと示めそう。