(1) 原文
150. (vi.) Quod externus homo reformandus sit per internum, et non vicissim.― Per internum et externum hominem idem intelligitur quod per internum et externum cogitationis, de quo saepius prius. Quod externum reformetur per internum, est quod internum influat in externum, et non vicissim. Quod detur influxus spiritualis in naturalem, et non vicissim, in erudito orbe notum est: et quod internus homo primum purificandus et innovandus sit, et sic externus, in ecclesia notum est; quod notum sit, est quia Dominus [docet], et ratio dictat. Dominus hoc docet his verbis:
“Vae vobis….,hypocritae, quia purgatis exterius poculi et patinae, interiora vero sunt plena rapina et intemperantia. Pharisaee caece, purga prius interius poculi et patinae, ut fiat etiam exterius mundum” (Matth. xxiii. 25, 26).
[2.] Quod ratio dictet, multis in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia, ostensum est. Quod enim Dominus docet, dat etiam homini ratione percipere; et hoc binis modis; uno quod videat in se, quod ita sit ut primum id audit; altero, quod per rationes id intelligat. Videre in se est in interno suo homine, ac intelligere per rationes est in externo homine. Quis non videt in se cum audit, quod internus homo primum purificandus sit, et per illum externus? Sed qui non communem ideam de hac re ex influxu e caelo recipit, potest hallucinari cum consulit externum cogitationis suae; ex hoc solo nemo videt aliud quam quod externa opera, quae sunt charitatis et pietatis, absque internis salvent. Similiter in aliis rebus, sicut quod visus et auditus influant in cogitationem, et quod odor et gustus in perceptionem: ita externum in internum, cum tamen contrarium est. Quod appareant visa et audita influere in cogitationem, est fallacia, nam intellectus videt in oculo et audit in aure, et non vicissim: similiter in reliquis.
(2) 直訳
(vi.) Quod externus homo reformandus sit per internum, et non vicissim.― (vi.) 外なる人間☆は内なる〔人間〕によって改心されること、また逆にでない―
☆ 訳語としての考えるべき事柄です。(4) 訳語として、を参照。
Per internum et externum hominem idem intelligitur quod per internum et externum cogitationis, de quo saepius prius. 内なるまた外なる人間によって同じものが意味される、内なるまた外なる思考によって〔と同じ〕こと、それについて、しばしば前に〔示した〕。
Quod externum reformetur per internum, est quod internum influat in externum, et non vicissim. 外なる人☆が内なる人によって改心されることは、内なるものは外なるものの中に流入しないことである、また逆でない。
☆ ここのexternumはこのままなら「外なるもの」です、それでも文脈上、表題からも、また直堰的には「改心される」の言葉から、ここはexternum homoのhomoが省略されていると見なすべきです。
Quod detur influxus spiritualis in naturalem, et non vicissim, in erudito orbe notum est: 霊的なものが自然的なものの中に流入すること、逆でなく、学界の中でよく知られている。
et quod internus homo primum purificandus et innovandus sit, et sic externus, in ecclesia notum est; また、内なる人間が最初に清められ、また革新されなければならないこと、またこのように外なる人間が、教会の中でよく知られている。
quod notum sit, est quia Dominus [docet], et ratio dictat. よく知られていることは、主が(教えられている)ので、また理性が主張する(断言する)。
Dominus hoc docet his verbis: 主はこのことをこれらの言葉で教えられている、
“Vae vobis….,hypocritae, quia purgatis exterius poculi et patinae, interiora vero sunt plena rapina et intemperantia. 「あなたがたにわざわい〔あれ〕……、偽善者たち、あたながたは杯や皿の外側を清める、しかし、内側は強奪と不摂生でいっぱいである。
Pharisaee caece, purga prius interius poculi et patinae, ut fiat etiam exterius mundum” (Matth. xxiii. 25, 26). 盲目のパリサイ人よ☆、最初に杯と皿の内なるものを清めよ、外側もまたきれいになるように」(マタイ23:25)。
☆ これはめずらしく呼格です。なおこれは単数です(ギリシア原文は複数)。
[2.] Quod ratio dictet, multis in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia, ostensum est. [2.] 理性が主張する(断言する)ことは、論文『神の愛と神の知恵について』の中の多くのもので、示されている。
Quod enim Dominus docet, dat etiam homini ratione percipere; というのは、主は教えられること、さらにまた人間に理性で知覚することを与えられるから。
et hoc binis modis; またこのことは二つの方法で。
uno quod videat in se, quod ita sit ut primum id audit; 一つは、本質的に見ること、そのようである〔と〕それを聞くと直ぐに〔見る〕こと☆。
☆ ここは「本質的に見ること」について説明しています。さて、長島訳のこのあたり(150番)はでたらめで読むに堪えません。興味がありましたら比較して読んでみてください。これ以上コメントのしようがありません。
altero, quod per rationes id intelligat. もう一つは、理性によってそれを理解すること。
Videre in se est in interno suo homine, ac intelligere per rationes est in externo homine. 本質的に見ることは自分の内なる人間の中にある、そして理性によって理解することは外なる人間の中にある。
Quis non videt in se cum audit, quod internus homo primum purificandus sit, et per illum externus? だれが聞くとき本質的に見ないか、内なる人間が最初に清められなければならないこと、またそれによって外なるもの〔人間が〕。
Sed qui non communem ideam de hac re ex influxu e caelo recipit, potest hallucinari cum consulit externum cogitationis suae; しかし、このことについて天界からの流入から全般的な観念を受けていない者は、自分の思考の外なるものに相談する(諮る)とき、欺かれることができる。
ex hoc solo nemo videt aliud quam quod externa opera, quae sunt charitatis et pietatis, absque internis salvent. これ〔外なるもの〕だけから、だれも何らかのものを見ない、外なる働きが、救うこと以外に、それらは仁愛と敬虔のものである、内なるものなしに。
Similiter in aliis rebus, sicut quod visus et auditus influant in cogitationem, et quod odor et gustus in perceptionem: 他の事柄でも同様である、視覚と聴覚が思考の中に流入することのように、またにおいと味覚が知覚の中へ。
ita externum in internum, cum tamen contrarium est. そのように、外なるものが内なるものの中に、そのときそれでも反対(逆)である。
Quod appareant visa et audita influere in cogitationem, est fallacia, nam intellectus videt in oculo et audit in aure, et non vicissim: 見られ、聞かれるものが思考の中に流入することが〔そのように〕見えることは、欺きである、なぜなら、理解力が目の中で見、耳の中で聞くから、また逆ではない。
similiter in reliquis. 他の(残りの)ものでも同様である。
(3) 訳文
150. (vi.) 外なる人は内なる人によって改心され、また逆ではないこと―
内なる人また外なる人によって、内なる思考また外なる思考によってと同じものが意味され、それについて、しばしば前に示した。外なる人が内なる人によって改心することは、内なるものは外なるものの中に流入しないこと、また逆でないことである。
霊的なものが自然的なものの中に流入し、逆でないことは学界の中でよく知られている。また、内なる人が最初に、またこのように外なる人が清められ、革新されなければならないことは教会の中でよく知られている。よく知られているのは、主が教えられ、また理性が断言するからである。
主はこのことを次の言葉で教えられている、
「あなたがたにわざわい〔あれ〕……、偽善者たち、あたながたは杯や皿の外側を清める、しかし、内側は強奪と不摂生でいっぱいである。盲目のパリサイ人よ、最初に杯と皿の内なるものを清めよ、外側もまたきれいになるように」(マタイ23:25)。
[2.] 理性が断言することは、著作『神の愛と知恵』の中の多くのもので示されている。というのは、主は〔ご自分が〕教えられることを、さらにまた人間に理性で知覚することを与えられるから。またこのことは二つの方法による。一つは、本質的に見ることであり、それは聞くと直ぐにそのようである見ることである。もう一つは、理性によってそれを理解することである。
本質的に見ることは自分の内なる人の中にあり、そして理性によって理解することは外なる人の中にある。内なる人間が最初に清められ、またそれによって外なる人が清められなければならないこと聞くとき、だれが本質的に見ないか? しかし、このことについて天界からの流入から全般的な観念を受けていない者は、自分の思考の外なるものに諮るとき、欺かれかもしれない。内なるものなしに、これ〔外なるもの〕だけからでは、仁愛と敬虔のものである外なる働きが救うこと以外に、だれも何らかのものを見ない。
視覚と聴覚が思考の中に、またにおいと味覚が知覚の中へ流入することのように、他の事柄でも同様である。そのように、外なるものが内なるものの中に〔流入すると思ってしまうが〕、そのときそれでも逆である。見られ、聞かれるものが思考の中に流入するように見えることは、欺きである、なぜなら、理解力が目の中に見、耳の中で聞き、その逆ではないからである。他の(残りの)ものでも同様である。
(4) 訳語として、「外なる“人間”」と「外なる“人”」
externus homoは「直訳」として「外なる人間」であり、これで十分通じます。またhomoは「人間」としか訳しようがありませんし、それで、統一すべきです。このときhomoは一般的な名称です。すなわち、何も限定しないで「人間」を示すことばです。
さて「~という人」と言う場合、ここの「人」は特別です。もちろん、全般的に「人は~」といこともあります。でもこれは「人間は~」とすればよいでしょう。externus homoの場合これは一種の熟語でもあり、特別な意味を持つ「人」です。このような場合、訳語として「外なる人」として、これを人間であっても、ある特別な意味を持たせた「人間」で意味で称します。
それで、今後は訳文でも「外なる人」とします。私の他の翻訳ではそうしています。
繰り返しますが、「外なる人間」と「外なる人」で、意味は代わりません、ただ、「外なる」+「人間」に対して、それには「外なる人」という言い方のほうが、特別なニュアンスを含める場合に適した言い方であろうし、私もそれにしたがっている、ということです。