(1) 原文
146. Sit exemplum illustrationi: Homo qui jucundum in defraudationibus et clandestinis furtis perceperat, ac videt et interius agnoscit quod peccata sint, et propterea vult desistere ab illis; cum desistit, tunc oritur pugna interni hominis cum externo. Internus homo in affectione sinceritatis est, sed externus adhuc in jucundo defraudationis; quod jucundum, quia est prorsus oppositum jucundo sinceritatis, non recedit, nisi cogatur, nec cogi potest nisi per pugnam; et tunc cum vincit, externus homo in jucundum amoris sinceri, qui est charitas, venit; postea successive jucundum defraudationis fit ei injucundum. Simile est cum reliquis peccatis, ut cum adulteriis et scortationibus, vindictis et odiis, blasphemationibus et mendaciis. Sed omnium difficillima pugna est cum amore dominandi ex amore sui: qui hunc subjugat, facile subjugat reliquos amores malos, quia ille est eorum caput.
(2) 直訳
Sit exemplum illustrationi: 明らかにすること(実例)の例がある(接続法)。
Homo qui jucundum in defraudationibus et clandestinis furtis perceperat, ac videt et interius agnoscit quod peccata sint, et propterea vult desistere ab illis; 人間が、欺瞞とひそかな盗みの中に快さを知覚していた者、そして見て、また内的に認める、罪であること、またこのためにそれらからやめる(離れる)ことを欲する。
cum desistit, tunc oritur pugna interni hominis cum externo. やめる(離れる)とき、その時、内なる人間の戦い(闘争)が外なる〔人間〕と起こる。
Internus homo in affectione sinceritatis est, sed externus adhuc in jucundo defraudationis; 内なる人間は誠実(正直)の情愛の中にいる、しかし、外なる〔人間〕は依然として欺瞞の快さの中に。
quod jucundum, quia est prorsus oppositum jucundo sinceritatis, non recedit, nisi cogatur, nec cogi potest nisi per pugnam; 〔その〕快さは、誠実の快さと完全に対立しているので、去らない(引き下がらない)、強制されないなら、戦い(闘争)によってでないなら強制されることもできない。
et tunc cum vincit, externus homo in jucundum amoris sinceri, qui est charitas, venit; また、その時、勝利するとき、外なる人間は誠実の愛の快さの中に、それは仁愛である、やって来る。
postea successive jucundum defraudationis fit ei injucundum. その後、連続的に欺瞞の快さは彼に不快なものになる。
Simile est cum reliquis peccatis, ut cum adulteriis et scortationibus, vindictis et odiis, blasphemationibus et mendaciis. 他の(残りの)罪と同様である、例えば、姦淫と淫行の、復讐と憎しみの、冒涜とうそつきの。
Sed omnium difficillima pugna est cum amore dominandi ex amore sui: しかし、すべての〔うちで〕最も困難な☆戦い(闘争)は自己愛からの支配愛とである。
☆ 形容詞difficilis「困難な、むずかしい」の最上級は特別な形をしています(計6語あります)。
qui hunc subjugat, facile subjugat reliquos amores malos, quia ille est eorum caput. これを征服(抑制)する者は、容易に他の(残りの)悪の愛を征服(抑制)する、それはそれらの頭(源)であるので。
(3) 訳文
146. 例で明らかにしよう。
欺瞞とひそかな盗みの中に快さを覚えていた人間が、〔それが〕罪であると見て、内的に認め、またこのためにそれらをやめようと欲する。やめる時、内なる人間の闘争が外なる人間と起こる。内なる人間は誠実の情愛の中にいるが、しかし、外なる人間は依然として欺瞞の快さの中にいる。その快さは、誠実の快さと完全に対立しているので、強制されないなら去らないし、闘争によってでないなら強制されることもできない。また、勝利する時、外なる人間は仁愛である誠実の愛の快さの中にやって来る。その後、欺瞞の快さは彼に連続的に不快なものになる。残りの他の罪も同様である、例えば、姦淫と淫行、復讐と憎しみ、冒涜とうそつきの罪である。しかし、すべてのうちで最も困難なものは自己愛からの支配愛との闘争である。これを征服する者は、容易に残りの他の悪の愛を征服する、それはそれらの源であるからである。
(1) 原文
147. Paucis etiam tradetur, quomodo Dominus ejicit concupiscentias mali, quae internum hominem a nativitate obsident et loco illarum indit affectiones boni, quando homo sicut a se removet mala ut peccata. Ostensum prius est, quod homini sit mens naturalis, mens spiritualis, et mens caelestis; et quod homo in sola mente naturali sit, quamdiu in concupiscentiis mali et illarum jucundis est, et quod tamdiu mens spiritualis clausa sit. Ut primum vero homo post explorationem agnoscit mala ut peccata contra Deum, quia contra leges Divinas, ac ideo vult desistere ab illis, tunc Dominus aperit spiritualem mentem, ac intrat in naturalem per affectiones veri et boni, ac intrat in rationale, et ex illo disponit in ordinem illa, quae inferius in naturali contra ordinem sunt. Hoc est quod apparet homini sicut pugna, et apud illos qui multum indulserunt jucundis mali, ut tentatio, fit enim dolor animo, cum invertitur ordo cogitationum ejus. Nunc quia est pugna contra illa quae in ipso homine sunt, et quae homo sentit sicut sua, et nemo potest contra se pugnare nisi ex interiori se, et nisi ex libero ibi, sequitur quod internus homo tunc pugnet contra externum, et quod ex libero, et quod cogat externum ad obedientiam; hoc itaque est cogere se ipsum. Quod hoc non sit contra libertatem et rationalitatem, sed secundum illas, patet.
(2) 直訳
Paucis etiam tradetur, quomodo Dominus ejicit concupiscentias mali, quae internum hominem a nativitate obsident et loco illarum indit affectiones boni, quando homo sicut a se removet mala ut peccata. さらにまた簡単に述べられる、どのように主が悪の欲望を追い出すか、それらは内なる人間に出生から包囲している(ふさいでいる)、またそれらの代わりに善の情愛を植え付ける(注ぐ、与える)、人間が自分自身からのように悪を罪として遠ざける時。
Ostensum prius est, quod homini sit mens naturalis, mens spiritualis, et mens caelestis; 前に示された、人間に自然的な心があること、霊的な心、また天的な心。
et quod homo in sola mente naturali sit, quamdiu in concupiscentiis mali et illarum jucundis est, et quod tamdiu mens spiritualis clausa sit. また、人間は自然的な心の中だけにいること、悪の欲望とそれらの快さの中にいるかぎり、またそれだけ長い間、霊的な心は閉ざされている。
Ut primum vero homo post explorationem agnoscit mala ut peccata contra Deum, quia contra leges いDivinas, ac ideo vult desistere ab illis, tunc Dominus aperit spiritualem mentem, ac intrat in naturalem per affectiones veri et boni, ac intrat in rationale, et ex illo disponit in ordinem illa, quae inferius in naturali contra ordinem sunt. けれども、人間が調査の後☆、悪を神に対する罪として認める、神的な法則に反しているので、そしてそれゆえそれらをやめる(離れる)ことを欲する、その時、主は霊的な心を開く、そして真理と善の情愛を通して自然的な〔心の〕中に入る、そして理性的な〔心の〕中に入る、それ〔理性的な心〕から、それらを秩序に整える、それらは自然的な〔心の〕中で秩序に反している。
☆ 柳瀬訳はこの部分が「自己点検の愛、悪は神的法則に反しているため」となっています。私が初めて本書を読んだのは39歳ごろです。もとろん、柳瀬訳しか知りませんでした(英訳書を手に入れたのはその4年後)。この部分が理解できないので「?」が付けてありました。今なら直ぐわかりますが、ここの「愛」が「後」の誤植である、とは当時まったく見当がつきませんでした。本書を柳瀬訳で読まれたことのある読者のみなさまはどうでしたか? なお「自己点検」とは英訳self-examinationによります。
Hoc est quod apparet homini sicut pugna, et apud illos qui multum indulserunt jucundis mali, ut tentatio, fit enim dolor animo, cum invertitur ordo cogitationum ejus. これは人間に戦い(闘争)のように見えることである、また彼らのもとに、悪の快さに多くふけっている者、試練のように、というのはアニムスの苦痛であるので、彼の思考の秩序が逆さにされているとき。
Nunc quia est pugna contra illa quae in ipso homine sunt, et quae homo sentit sicut sua, et nemo potest contra se pugnare nisi ex interiori se, et nisi ex libero ibi, sequitur quod internus homo tunc pugnet contra externum, et quod ex libero, et quod cogat externum ad obedientiam; それで、それらに対する戦い(闘争)であるので、それら〔闘争〕を人間自身の中にある、またそれらを自分のもののように感じる、だれも自分自身に対して戦う(闘争する)ことができない、内的な自分自身のものからでないなら、またそこに自由からでないなら、~ということになる、内なる人間はその時、外なる〔人間〕に対して戦う(闘争する)こと、また自由から〔である〕こと、また、外なる〔人間〕を従順へ強制すること。
hoc itaque est cogere se ipsum. そこで、このことが自分自身を強制することである。
Quod hoc non sit contra libertatem et rationalitatem, sed secundum illas, patet. このことが自由と推理力に反さないこと、しかし、それらにしたがっている、明らかである。
(3) 訳文
147. さらにまた、人間が自分自身からのように悪を罪として遠ざける時、どのように主が、内なる人間に出生から包囲している悪の欲望を追い出すか、またそれらの代わりに善の情愛を植え付けるか、簡単に述べておこう。前に、人間に自然的な心、霊的な心、また天的な心があること。また、人間は悪の欲望とそれらの快さの中にいるかぎり自然的な心の中だけにいること、またそれだけ長い間、霊的な心は閉ざされていることが示された。
けれども、人間が〔自分自身を〕調べた後、神的な法則に反しているので、悪を神に対する罪として認める、それゆえ、それらをやめようと欲する時、主は霊的な心を開き、そして真理と善の情愛を通して自然的な心の中に入り、そして理性的な心の中に入り、その理性的な心から、自然的な心の中で秩序に反しているものを秩序へと整えられる。これは人間に闘争のように、また悪の快さに多くふけっている者のもとに試練のように見える、彼の思考の秩序が逆さにされているとき、アニムスの苦痛があるからである。それで、それらに対する闘争であるので、それらの闘争を人間自身の中にある、またそれらを自分のもののように感じ、まただれもが、内的な自分自身のものからでないなら、またそこの自由からでないなら、自分自身に対して闘争することができないので、その時、内なる人間は外なる人間に対して闘争し、また自由から外なる人間を従順へと強制することがいえる。そこで、このことが自分自身を強制することである。
このことが自由と推理力に反さない、しかし、それらにしたがっていることは明らかである。