原典講読「神の摂理』 144

 

(1) 原文


144.  Quod nec aliquis reformari queat in statu occaecationis intellectus. Hi quoque non sciunt vera, et inde nec vitam, nam intellectus docebit illa, ac voluntas faciet illa; et cum voluntas facit quod intellectus docit, tunc fit ei vita secundum vera. Cum autem intellectus occaecatus est, etiam voluntas obturata est, et non agit ex libero secundum rationem suam aliud quam malum confirmatum in intellectu, quod est falsum. Praeter ignorantiam, etiam intellectum occaecat religio quae docet fidem caecam: tum doctrina falsi; nam sicut vera aperiunt intellectum, sic falsa occludunt illum: occludunt superius, sed aperiunt illum inferius; et intellectus solum infra apertus, non potest videre vera, sed modo confirmare quicquid vult, imprimis falsum. Intellectus etiam occaecatur per cupiditates mali; quamdiu voluntas in illis est, agit intellectum ad confirmandum illas; et quantum confirmantur cupiditates mali, tantum voluntas non potest esse in affectionibus boni, et ex illis videre vera, et sic reformari. [2.] Ut pro exemplo: qui in cupiditate adulterii est, ejus voluntas, quae est, in jucundo amoris ejus, agit intellectum suum ad confirmandum illud, dicendo, Quid adulterium? Num in illo aliquod malum? Estne simile inter maritum et ejus uxorem? Potestne ex adulterio aeque nasci proles? Potestne mulier admittere plures absque damno? Quid commune habet spirituale cum hoc? Ita intellectus, qui tunc est scortum voluntatis, cogitat, ac tam stupidus factus ex stupro cum voluntate, ut non videre possit, quod amor conjugialis sit ipse spiritualis caelestis amor, qui est imago amoris Domini et ecclesiae, a quo etiam derivatur; et sic quod in se sanctus sit, ipsa castitas, puritas et innocentia; et quod faciat homines amores in forma, nam conjuges amare se mutuo possunt ab intimis, et sic formare se in amores: et quod adulterium destruat hanc formam, et cum illa imaginem Domini; et quod horrendum est, quod adulter commisceat vitam suam cum vita mariti in ejus uxore: in semine est vita hominis. [3.] Et quia hoc profanum est, ideo infernum vocatur adulterium, et vicissim caelum vocatur conjugium. Etiam amor adulterii communicat cum infimo inferno, at amor vere conjugialis cum intimo caelo; membra generationis utriusque sexus etiam correspondent societatibus intimi caeli. Haec allata sunt, ut sciatur, quam occaecatus est intellectus quando voluntas est in cupiditate mali; et quod in statu occaecationis intellectus nemo reformari possit.


 


(2) 直訳


Quod nec aliquis reformari queat in statu occaecationis intellectus. ある者もまた「理解力の盲目の状態」の中で改心されることができないこと。


Hi quoque non sciunt vera, et inde nec vitam, nam intellectus docebit illa, ac voluntas faciet illa; これらの者もまた真理を知らない、またここから生活を、なぜなら、理解力がそれらを教え、そして意志がそれらを行なうから。


et cum voluntas facit quod intellectus docit, tunc fit ei vita secundum vera. また、意志が行なうとき、理解力が教えることを、その時、彼に生じる、真理にしたがったいのち(生活)が。


Cum autem intellectus occaecatus est, etiam voluntas obturata est, et non agit ex libero secundum rationem suam aliud quam malum confirmatum in intellectu, quod est falsum. けれども、理解力が盲目であるとき、意志もまた閉じ込められる、また、自分の理性にしたがって自由から行動しない、理解力の中で確信された悪以外の何にも、それは虚偽である。


Praeter ignorantiam, etiam intellectum occaecat religio quae docet fidem caecam: 無知に加えて、さらにまた理解力を☆宗教で盲目にする☆、それは盲目の信仰を教える。


文面からは「理解力」、また「盲目にする」の関係がややあいまいな気がします。


tum doctrina falsi; なおまた、虚偽の教え。


nam sicut vera aperiunt intellectum, sic falsa occludunt illum: なぜなら、真理が理解力を開くように、このように虚偽はそれを閉ざすから。


occludunt superius, sed aperiunt illum inferius; 上部を閉ざす、しかし、それを下部を開く。


et intellectus solum infra apertus, non potest videre vera, sed modo confirmare quicquid vult, imprimis falsum. また、下だけを開かれた理解力は、真理を見ることができない、しかし、単に何でも欲するものを確信すること、特に、虚偽を。


Intellectus etiam occaecatur per cupiditates mali; 理解力はまた悪の欲望によって閉ざされる。


quamdiu voluntas in illis est, agit intellectum ad confirmandum illas; 意志がそれらの中にあるかぎり、〔意志は〕理解力をそれらを確信させるために働く。


et quantum confirmantur cupiditates mali, tantum voluntas non potest esse in affectionibus boni, et ex illis videre vera, et sic reformari. また、どれだけ悪の欲望が確信されるか〔によって〕、それだけ意志は善の情愛の中にいることができない、またそれらから真理を見ること、またしたがって改心されること。


[2.] Ut pro exemplo: [2.] 例えば、例として―


qui in cupiditate adulterii est, ejus voluntas, quae est, in jucundo amoris ejus, agit intellectum suum ad confirmandum illud, dicendo, Quid adulterium? 姦淫の欲望の中にいる者は、彼の意志は、それは☆その愛の快さの中にある、自分の理解力をそれを確信させるために働く、言って、姦淫とは何か?


ここの「quae est,」の「,」は、削除すべきミスプリです。初版にありません。


Num in illo aliquod malum? その中に何らかの悪が〔ある〕のか?


Estne simile inter maritum et ejus uxorem? 同様のものが夫とその妻の間にあるのではないか?


Potestne ex adulterio aeque nasci proles? 姦淫から等しく()が生まれることができないか?


Potestne mulier admittere plures absque damno? 女は多くの者を許すことができないか、害なしに?


Quid commune habet spirituale cum hoc? 霊的なものはこれと共通な何を持つのか?


Ita intellectus, qui tunc est scortum voluntatis, cogitat, ac tam stupidus factus ex stupro cum voluntate, ut non videre possit, quod amor conjugialis sit ipse spiritualis caelestis amor, qui est imago amoris Domini et ecclesiae, a quo etiam derivatur; このように理解力は、それはその時、意志の娼婦である、考える、そして、これほどに意志との麻痺から愚かに〔なる〕、見ることができないように、結婚愛は霊的で天的な愛そのものであること、それは主と教会の愛の映像である、さらにまたそこから導かれる。


et sic quod in se sanctus sit, ipsa castitas, puritas et innocentia; またこのように本質的に聖なるものであること、貞潔そのもの、純粋また無垢。


et quod faciat homines amores in forma, nam conjuges amare se mutuo possunt ab intimis, et sic formare se in amores: また、人間を形の中に愛をつくる、なぜなら、配偶者同士(夫婦)自分たちを互いに最内部から愛することができるから、またこのように自分たち自身を愛の中に形作ること。


et quod adulterium destruat hanc formam, et cum illa imaginem Domini; また、姦淫はこの形を破壊すること、またそれとともに主の映像を。


et quod horrendum est, quod adulter commisceat vitam suam cum vita mariti in ejus uxore: また恐ろしいことである、姦淫者が自分のいのちを夫のいのちと混ぜること、その〔夫の〕妻の中に。


in semine est vita hominis. 種(精子)の中に人間のいのちがある〔からである〕。


[3.] Et quia hoc profanum est, ideo infernum vocatur adulterium, et vicissim caelum vocatur conjugium. [3.] またこれは冒涜的である(神聖を汚す)で、それゆえ、地獄は姦淫と呼ばれる、また逆に、天界は結婚と呼ばれる。


Etiam amor adulterii communicat cum infimo inferno, at amor vere conjugialis cum intimo caelo; さらにまた、姦淫の愛は最低の地獄と伝達する(共有する)、しかし、結婚の愛は最内部の天界と。


membra generationis utriusque sexus etiam correspondent societatibus intimi caeli. 両方の性の生殖の四肢(身体の一部)もまた、最内部の天界の社会と対応する。


Haec allata sunt, ut sciatur, quam occaecatus est intellectus quando voluntas est in cupiditate mali; これらは提示(例証)された、知られるように、どれほど理解力は盲目であるか、意志が悪の欲望の中にあるとき。


et quod in statu occaecationis intellectus nemo reformari possit. また、理解力の盲目の状態の中で、だれも改心されることができないこと。


 


(3) 訳文


144. 「理解力の盲目の状態」の中いる者もまた改心することができないこと。


 これらの者もまた、真理を、またここから生活を知らない、なぜなら、理解力がそれらを教え、そして意志がそれらを行なうから。また、理解力が教えることを意志が行なうとき、彼に、真理にしたがったいのち(生活)が生じる。


 けれども、理解力が盲目であるとき、意志もまた閉じ込められ、また、自分の理性にしたがって自由から、理解力の中で虚偽である確信された悪以外の何にも行動しない。無知に加えて、さらにまた理解力は、盲目の信仰を教え、なおまた虚偽を教る宗教によって盲目にされる。なぜなら、真理が理解力を開くように、このように虚偽はそれを閉ざし、上部を閉ざし、しかし、その下部を開き、また、下だけを開かれた理解力は、真理を見ることができないで、単に何でも欲するものを、特に虚偽を確信するからである。理解力はまた悪の欲望によって閉ざされ、意志がそれらの中にあるかぎり、〔意志は〕理解力をそれらを確信させるために働く。また、どれだけ悪の欲望が確信されるかによって、それだけ意志は善の情愛の中にいること、またそれらから真理を見ること、またしたがって改心することができない。


[2.] 例えば―


 姦淫の欲望の中にいる者は、その愛の快さの中にある彼の意志は、〔次のように〕言って、その理解力を姦淫を確信させるために働く。姦淫とは何か? その中に何か悪があるのか? 同様のものが夫とその妻の間にあるのではないか? 姦淫からも等しくが生まれることができないか? 女は多くの者を害なし許すことができないか? 霊的なものはこれと何が共通するのか?


その時、意志の娼婦である理解力はこのように考え、そして、結婚愛は霊的で天的な愛そのものであり、それは主と教会の愛の映像であり、さらにまたそこから導かれるものであること、またこのように本質的に聖なるもの、貞潔そのもの、純粋また無垢であること、また、形の中に人間の愛をつくること、なぜなら、配偶者同士(夫婦)自分たちを互いに最内部から愛すること、またこのように自分たち自身を愛の中に形作ることができるから、また、姦淫はこの形を、またそれとともに主の映像を破壊すること、また、姦淫者が自分のいのちを、夫のいのちと、その〔夫の〕妻の中に混ぜることは、精子の中に人間のいのちがあるので、恐ろしいこと、これらのことを見ることができないほどに、意志の麻痺から愚かになる。


[3.] またこれは冒涜的であるで、それゆえ、地獄は姦淫と呼ばれ、また逆に、天界は結婚と呼ばれる。さらにまた、姦淫の愛は最低の地獄と、しかし、結婚の愛は最内部の天界と伝達している。両性の生殖器官もまた、最内部の天界の社会と対応する。これらは、意志が悪の欲望の中にあるとき、どれほど理解力は盲目であるか、また、理解力の盲目の状態の中で、だれも改心されることができないことが知られるために例証された。

原典講読「神の摂理』 145

 

(1) 原文


145.  (v.) Quod contra rationalitatem et libertatem non sit semetipsum cogere. Prius ostensum est, quod homini sit internum cogitationis et externum cogitationis, et quod illa distincta sint sicut prius et posterius, seu sicut superius et inferius; et quia ita distincta sunt, quod possint separatim agere, et possint conjunctim agere; separatim agunt quando homo ab externo cogitationis suae loquitur et facit aliter quam interius cogitat et vult; et conjunctim agunt, quando loquitur et facit quod interius cogitat et vult; hoc commune est apud sinceros, illud autem apud insinceros. [2.] Nunc quia internum et externum mentis ita distincta sunt, potest etiam internum pugnare cum externo, et hoc per pugnam adigere ad consensum. Pugna existit, quando homo cogitat mala esse peccata et ideo vult desistere ab illis; nam quando desistit, aperitur porta; qua aperta a Domino ejiciuntur concupiscentiae mali, quae internum cogitationis [1]obsederunt, et loco illarum implantantur affectiones boni. Hoc in interno cogitationis. Sed quia jucunda concupiscentiarum mali, quae externum cogitationis obsident, non simul ejici possunt, ideo pugna existit inter internum et externum cogitationis; internum vult ejicere jucunda illa, quia sunt jucunda mali, et non concordant cum affectionibus boni, in quibus nunc internum est, et loco jucundorum mali inferre jucunda boni, quae corcordant; jucunda boni sunt quae vocantur bona charitatis. Ex hac contrarietate oritur pugna, quae si ingravescit, vocatur tentatio. [3.] Nunc quia homo est homo ex interno cogitationis suae, hoc enim est ipse spiritus hominis, constat quod homo se ipsum cogat, cum cogit externum suae cogitationis ad consensum, seu ad recipiendum affectionum suarum jucunda, quae sunt bona charitatis. Quod hoc non sit contra rationalitatem, et libertatem, sed secundum illas, patet; nam rationalitas facit illam pugnam, libertas exsequitur illam: ipsa etiam libertas cum rationalitate residet in interno homine, et ab hoc in externo. [4.] Quando itaque internum vincit, quod fit cum internum ad consensum et obsequium redegerat externum, tunc a Domino datur homini ipsa libertas et ipsa rationalitas; nam tunc homo a Domino aufertur a libero infernali, quod in se est servum, ac infertur in liberum caeleste, quod in se est ipsum liberum, et datur ei consociatio cum angelis. Quod servi sint, qui in peccatis, et quod Dominus liberos faciat, qui per Verbum veritatem recipiunt ap Ipso, docet Ipse apud Johannem (viii. 31-36).


 @1 obsederunt pro “obsiderunt”


 


(2) 直訳


(v.) Quod contra rationalitatem et libertatem non sit semetipsum cogere.― (v.) 推理力と自由に反していないこと、自分自身を強制することは―


Prius ostensum est, quod homini sit internum cogitationis et externum cogitationis, et quod illa distincta sint sicut prius et posterius, seu sicut superius et inferius; 前に示された、人間に思考の内的なものと思考の外的なものがあること、またそれらは前のものと後のもののように区(分離)れていること、すなわち(または)、高いものと低いもののように。


et quia ita distincta sunt, quod possint separatim agere, et possint conjunctim agere; またそのように分離(区別)されているので、別々に行動することができる、また結合して(一緒に)行動することができる。


separatim agunt quando homo ab externo cogitationis suae loquitur et facit aliter quam interius cogitat et vult;  別々に行動する、人間が思考の外なるものから話し、行なう時、内なるものが考え、意志すること以外に異なって。


et conjunctim agunt, quando loquitur et facit quod interius cogitat et vult; また結合して(一緒に)行動する、話し、行なう時、内なるものが考え、意志することを。


hoc commune est apud sinceros, illud autem apud insinceros. このこと(後者)は誠実な者のもとで普通(通常)である、けれども、そのこと(前者)、不誠実な者のもとで。


[2.] Nunc quia internum et externum mentis ita distincta sunt, potest etiam internum pugnare cum externo, et hoc per pugnam adigere ad consensum. [2.] そこで、心の内なるものと外なるものはそのように分離しているので、内なるものは外なるものと戦う(闘争する)こともまたできる、またこれを戦い(闘争)によって同意(一致)へ追いたてる(強いる)と。


Pugna existit, quando homo cogitat mala esse peccata et ideo vult desistere ab illis; 戦い(闘争)が存在するようになる、人間が悪を罪であると考える時、またそれゆえ、それらからやめる(離れる)ことを欲する。


nam quando desistit, aperitur porta; なぜなら、やめる時、()開かれるから。


qua aperta a Domino ejiciuntur concupiscentiae mali, quae internum cogitationis [1]obsederunt, et loco illarum implantantur affectiones boni. それが開かれると☆1、主により悪の欲望は追い出される、それらは思考の内なるものを包囲した(ふさいだ)2、またれらその代わりに善の情愛が植え付けられる。


1 qua apertaは独立奪格句です。


2 これ@1は文脈上、完了形であろうと見なし、文法上の変更です。


Hoc in interno cogitationis. これは内なる思考の中で。


Sed quia jucunda concupiscentiarum mali, quae externum cogitationis obsident, non simul ejici possunt, ideo pugna existit inter internum et externum cogitationis; しかし、悪の欲望の快さが、それらは思考の外なるものを包囲する(ふさぐ)、同時に追い出されることができない、それゆえ、思考の内なるものと外なるものの間に戦い(闘争)が存在するようになる。


internum vult ejicere jucunda illa, quia sunt jucunda mali, et non concordant cum affectionibus boni, in quibus nunc internum est, et loco jucundorum mali inferre jucunda boni, quae corcordant; 内なるものはそれらを追い出すことを欲する、悪の快さであるので、また善の情愛と一致(調和)ない、今やそれらの中に内なるものがある、また悪の快さに代わって善の快さを引き入れること、それらは一致(調和)する。


jucunda boni sunt quae vocantur bona charitatis. 善の快さは、それは仁愛の善と呼ばれるものである。


Ex hac contrarietate oritur pugna, quae si ingravescit, vocatur tentatio. この対立から戦い(闘争)起こる、それはもしひどくなるなら、試練と呼ばれる。


[3.] Nunc quia homo est homo ex interno cogitationis suae, hoc enim est ipse spiritus hominis, constat quod homo se ipsum cogat, cum cogit externum suae cogitationis ad consensum, seu ad recipiendum affectionum suarum jucunda, quae sunt bona charitatis. [3.] それで、人間は自分の思考の内なるものから人間であるので、というのはそれは人間の霊そのものであるから、人間が自分自身そのものを強制することが明らかである、思考のその外なるものを強制するとき、同意(一致)へ、すなわち、その情愛の快さを受け入れるように、それらは仁愛の善である。


Quod hoc non sit contra rationalitatem, et libertatem, sed secundum illas, patet; これが推理力と自由性に反しない、しかし、それらにしたがっていることは、明らかである。


nam rationalitas facit illam pugnam, libertas exsequitur illam: なぜなら、推理力はその戦い(闘争)つくる、自由はそれをなし遂げるから。


ipsa etiam libertas cum rationalitate residet in interno homine, et ab hoc in externo. さらにまた自由そのものは推理力とともに内なる人間の中に住んでいる、またここから外なる〔人間の〕中に。


[4.] Quando itaque internum vincit, quod fit cum internum ad consensum et obsequium redegerat externum, tunc a Domino datur homini ipsa libertas et ipsa rationalitas; [4.] そこで、内なるものが勝利する時、それは生じる、内なるものが同意(一致)と従順な行為へ外なるものをした(戻した)とき、その時、主は人間に自由そのものと推理力そのものを与えられる。


nam tunc homo a Domino aufertur a libero infernali, quod in se est servum, ac infertur in liberum caeleste, quod in se est ipsum liberum, et datur ei consociatio cum angelis. なぜなら、その時、人間は主により地獄の自由から連れ去られる、それは本質的に召使(奴隷)ある、そして天界の自由の中に引き入れられる、それは本質的に自由である、また彼に天使たちとの交わりが与えられるから。


Quod servi sint, qui in peccatis, et quod Dominus liberos faciat, qui per Verbum veritatem recipiunt ap Ipso, docet Ipse apud Johannem (viii. 31-36). 奴隷であること、罪の中に〔いる〕者は、また主は自由な者にすること、みことばを通してその方により☆真理を受け入れる者、その方は「ヨハネ」に教えている(8:31-36)


ここのapabのミスプリ。直ぐにわかるこんな単純なミスがあるんですね。


@1 obsederunt pro “obsiderunt” 注1 obsiderunt」の代わりにobsederunt


 


(3) 訳文


145.  (v.) 自分自身を強制することは推理力と自由に反していないこと―


 人間に思考の内的なものと思考の外的なものがあること、またそれらは前のものと後のもののように、すなわち、高いものと低いもののように分離されていることは前に示された。またそのように分離されているので、別々に行動することができ、また一緒に行動することができる。別々に行動するのは、内なるものが考え、意志することと異なって、人間が思考の外なるものから話し、行なう時である。また一緒に行動するのは、内なるものが考え、意志することを、話し、行なう時である。通常、後者は誠実な者のもとにある、けれども、前者は不誠実な者のもとにある。


[2.] そこで、心の内なるものと外なるものはそのように分離しているので、内なるものは外なるものと闘争ことも、またこれを闘争によって同意を強いることもできる。人間が悪を罪であると考え、またそれゆえ、それらをやめようと欲する時。闘争が存在するようになる。なぜなら、やめる時、扉が開かれるから。それが開かれると、思考の内なるものを包囲した悪の欲望は主により追い出され、その代わりに善の情愛が植え付けられる。これは内なる思考の中でである。しかし、思考の外なるものを包囲する悪の欲望の快さは、同時に追い出されることができない、それゆえ、思考の内なるものと外なるものの間に闘争が存在するようになる。内なるものは、それらら悪の快さであり、善の情愛と一致ないるのでそれらを追い出すことを欲し、〔その時〕今や、内なるものはそれらの中にあり、また悪の快さに代わって一致する善の快さを引き入れる善の快さは、仁愛の善と呼ばれるものである。この対立から闘争が起こり、それはもしひどくなるなら、試練と呼ばれる。


[3.] それで、人間は自分の思考の内なるものから人間であるので、というのはそれは人間の霊そのものであるから、思考のその外なるものを同意へ、すなわち、仁愛の善であるその情愛の快さを受け入れるように強制するとき、人間が自分自身そのものを強制することが明らかである。これが推理力と自由性に反しない、しかし、それらにしたがっていることは明らかである。なぜなら、推理力がその闘争をつく、自由がそれをなし遂げるから。さらにまた自由そのものは推理力とともに内なる人間の中に、またここから外なる人間の中に住んでいる。


[4.] そこで、内なるものが勝利する時、それは、内なるものが外なるものを同意と従順な行為へ戻したとき生じその時、主は人間に自由そのものと推理力そのものを与えられる。なぜなら、その時、人間は主により本質的に奴隷である地獄の自由から連れ去られ、そして本質的に自由である天界の自由の中に引き入れられ、また彼に天使たちとの交わりが与えられるから。罪の中にいる者は奴隷であること、また主は、みことばを通してその方により真理を受け入れる者を自由な者にすることを、その方は「ヨハネ福音書」で教えられている(8:31-36)

原典講読「神の摂理』 146, 147

 

(1) 原文


146.  Sit exemplum illustrationi: Homo qui jucundum in defraudationibus et clandestinis furtis perceperat, ac videt et interius agnoscit quod peccata sint, et propterea vult desistere ab illis; cum desistit, tunc oritur pugna interni hominis cum externo. Internus homo in affectione sinceritatis est, sed externus adhuc in jucundo defraudationis; quod jucundum, quia est prorsus oppositum jucundo sinceritatis, non recedit, nisi cogatur, nec cogi potest nisi per pugnam; et tunc cum vincit, externus homo in jucundum amoris sinceri, qui est charitas, venit; postea successive jucundum defraudationis fit ei injucundum. Simile est cum reliquis peccatis, ut cum adulteriis et scortationibus, vindictis et odiis, blasphemationibus et mendaciis. Sed omnium difficillima pugna est cum amore dominandi ex amore sui: qui hunc subjugat, facile subjugat reliquos amores malos, quia ille est eorum caput.


 


(2) 直訳


Sit exemplum illustrationi: 明らかにすること(実例)の例がある(接続法)


Homo qui jucundum in defraudationibus et clandestinis furtis perceperat, ac videt et interius agnoscit quod peccata sint, et propterea vult desistere ab illis; 人間が、欺瞞とひそかな盗みの中に快さを知覚していた者、そして見て、また内的に認める、罪であること、またこのためにそれらからやめる(離れる)ことを欲する。


cum desistit, tunc oritur pugna interni hominis cum externo. やめる(離れる)とき、その時、内なる人間の戦い(闘争)外なる〔人間〕と起こる。


Internus homo in affectione sinceritatis est, sed externus adhuc in jucundo defraudationis; 内なる人間は誠実(正直)の情愛の中にいる、しかし、外なる〔人間〕は依然として欺瞞の快さの中に。


quod jucundum, quia est prorsus oppositum jucundo sinceritatis, non recedit, nisi cogatur, nec cogi potest nisi per pugnam; 〔その〕快さは、誠実の快さと完全に対立しているので、去らない(引き下がらない)、強制されないなら、戦い(闘争)によってでないなら強制されることもできない。


et tunc cum vincit, externus homo in jucundum amoris sinceri, qui est charitas, venit; また、その時、勝利するとき、外なる人間は誠実の愛の快さの中に、それは仁愛である、やって来る。


postea successive jucundum defraudationis fit ei injucundum. その後、連続的に欺瞞の快さは彼に不快なものになる。


Simile est cum reliquis peccatis, ut cum adulteriis et scortationibus, vindictis et odiis, blasphemationibus et mendaciis. 他の(残りの)罪と同様である、例えば、姦淫と淫行の、復讐と憎しみの、冒涜とうそつきの。


Sed omnium difficillima pugna est cum amore dominandi ex amore sui: しかし、すべての〔うちで〕最も困難な☆戦い(闘争)は自己愛からの支配愛とである。


形容詞difficilis「困難な、むずかしい」の最上級は特別な形をしています(6語あります)


qui hunc subjugat, facile subjugat reliquos amores malos, quia ille est eorum caput. これを征服(抑制)する者は、容易に他の(残りの)の愛を征服(抑制)する、それはそれらの頭()あるので。


 


(3) 訳文


146.  例で明らかにしよう。


 欺瞞とひそかな盗みの中に快さを覚えていた人間が、〔それが〕罪であると見て、内的に認め、またこのためにそれらをやめようと欲する。やめる時、内なる人間の闘争が外なる人間と起こる。内なる人間は誠実の情愛の中にいるが、しかし、外なる人間は依然として欺瞞の快さの中にいる。その快さは、誠実の快さと完全に対立しているので、強制されないなら去らないし、闘争によってでないなら強制されることもできない。また、勝利する時、外なる人間は仁愛である誠実の愛の快さの中にやって来る。その後、欺瞞の快さは彼に連続的に不快なものになる。残りの他の罪も同様である、例えば、姦淫と淫行、復讐と憎しみ、冒涜とうそつきの罪である。しかし、すべてのうちで最も困難なものは自己愛からの支配愛との闘争である。これを征服する者は、容易に残りの他のの愛を征服する、それはそれらの源であるからである。


 


(1) 原文


147.  Paucis etiam tradetur, quomodo Dominus ejicit concupiscentias mali, quae internum hominem a nativitate obsident et loco illarum indit affectiones boni, quando homo sicut a se removet mala ut peccata. Ostensum prius est, quod homini sit mens naturalis, mens spiritualis, et mens caelestis; et quod homo in sola mente naturali sit, quamdiu in concupiscentiis mali et illarum jucundis est, et quod tamdiu mens spiritualis clausa sit. Ut primum vero homo post explorationem agnoscit mala ut peccata contra Deum, quia contra leges Divinas, ac ideo vult desistere ab illis, tunc Dominus aperit spiritualem mentem, ac intrat in naturalem per affectiones veri et boni, ac intrat in rationale, et ex illo disponit in ordinem illa, quae inferius in naturali contra ordinem sunt. Hoc est quod apparet homini sicut pugna, et apud illos qui multum indulserunt jucundis mali, ut tentatio, fit enim dolor animo, cum invertitur ordo cogitationum ejus. Nunc quia est pugna contra illa quae in ipso homine sunt, et quae homo sentit sicut sua, et nemo potest contra se pugnare nisi ex interiori se, et nisi ex libero ibi, sequitur quod internus homo tunc pugnet contra externum, et quod ex libero, et quod cogat externum ad obedientiam; hoc itaque est cogere se ipsum. Quod hoc non sit contra libertatem et rationalitatem, sed secundum illas, patet.


 


(2) 直訳


Paucis etiam tradetur, quomodo Dominus ejicit concupiscentias mali, quae internum hominem a nativitate obsident et loco illarum indit affectiones boni, quando homo sicut a se removet mala ut peccata. さらにまた簡単に述べられる、どのように主が悪の欲望を追い出すか、それらは内なる人間に出生から包囲している(ふさいでいる)、またそれらの代わりに善の情愛を植え付ける(注ぐ、与える)、人間が自分自身からのように悪を罪として遠ざける時。


Ostensum prius est, quod homini sit mens naturalis, mens spiritualis, et mens caelestis; 前に示された、人間に自然的な心があること、霊的な心、また天的な心。


et quod homo in sola mente naturali sit, quamdiu in concupiscentiis mali et illarum jucundis est, et quod tamdiu mens spiritualis clausa sit. また、人間は自然的な心の中だけにいること、悪の欲望とそれらの快さの中にいるかぎり、またそれだけ長い間、霊的な心は閉ざされている。


Ut primum vero homo post explorationem agnoscit mala ut peccata contra Deum, quia contra leges Divinas, ac ideo vult desistere ab illis, tunc Dominus aperit spiritualem mentem, ac intrat in naturalem per affectiones veri et boni, ac intrat in rationale, et ex illo disponit in ordinem illa, quae inferius in naturali contra ordinem sunt. けれども、人間が調査の後☆、悪を神に対する罪として認める、神的な法則に反しているので、そしてそれゆえそれらをやめる(離れる)とを欲する、その時、主は霊的な心を開く、そして真理と善の情愛を通して自然的な〔心の〕中に入る、そして理性的な〔心の〕中に入る、それ〔理性的な心〕から、それらを秩序に整える、それらは自然的な〔心の〕中で秩序に反している。


柳瀬訳はこの部分が「自己点検の愛、悪は神的法則に反しているため」となっています。私が初めて本書を読んだのは39歳ごろです。もとろん、柳瀬訳しか知りませんでした(英訳書を手に入れたのはその4年後)。この部分が理解できないので「?」が付けてありました。今なら直ぐわかりますが、ここの「愛」が「後」の誤植である、とは当時まったく見当がつきませんでした。本書を柳瀬訳で読まれたことのある読者のみなさまはどうでしたか? なお「自己点検」とは英訳self-examinationによります。


Hoc est quod apparet homini sicut pugna, et apud illos qui multum indulserunt jucundis mali, ut tentatio, fit enim dolor animo, cum invertitur ordo cogitationum ejus. これは人間に戦い(闘争)のように見えることである、また彼らのもとに、悪の快さに多くふけっている者、試練のように、というのはアニムスの苦痛であるので、彼の思考の秩序が逆さにされているとき。


Nunc quia est pugna contra illa quae in ipso homine sunt, et quae homo sentit sicut sua, et nemo potest contra se pugnare nisi ex interiori se, et nisi ex libero ibi, sequitur quod internus homo tunc pugnet contra externum, et quod ex libero, et quod cogat externum ad obedientiam; それで、それらに対する戦い(闘争)であるので、それら〔闘争〕を人間自身の中にある、またそれらを自分のもののように感じる、だれも自分自身に対して戦う(闘争する)ことができない、内的な自分自身のものからでないなら、またそこに自由からでないなら、~ということになる、内なる人間はその時、外なる〔人間〕に対して戦う(闘争する)こと、また自由から〔である〕こと、また、外なる〔人間〕を従順へ強制すること。


hoc itaque est cogere se ipsum. そこで、このことが自分自身を強制することである。


Quod hoc non sit contra libertatem et rationalitatem, sed secundum illas, patet. このことが自由と推理力に反さないこと、しかし、それらにしたがっている、明らかである。


 


(3) 訳文


147.  さらにまた、人間が自分自身からのように悪を罪として遠ざける時、どのように主が、内なる人間に出生から包囲している悪の欲望を追い出すか、またそれらの代わりに善の情愛を植え付けるか、簡単に述べておこう前に、人間に自然的な心、霊的な心、また天的な心があること。また、人間は悪の欲望とそれらの快さの中にいるかぎり自然的な心の中だけにいること、またそれだけ長い間、霊的な心は閉ざされていることが示された。


 けれども、人間が〔自分自身を〕調べた後、神的な法則に反しているので、悪を神に対する罪として認める、それゆえ、それらをやめようと欲する時、主は霊的な心を開き、そして真理と善の情愛を通して自然的な心の中に入り、そして理性的な心の中に入り、その理性的な心から、自然的な心の中で秩序に反しているものを秩序へと整えられる。これは人間に闘争のように、また悪の快さに多くふけっている者のもとに試練のように見える、彼の思考の秩序が逆さにされているとき、アニムスの苦痛があるからである。それで、それらに対する闘争であるので、それらの闘争を人間自身の中にある、またそれらを自分のもののように感じ、まただれもが、内的な自分自身のものからでないなら、またそこの自由からでないなら、自分自身に対して闘争することができないので、その時、内なる人間は外なる人間に対して闘争し、また自由から外なる人間を従順へと強制することがいえる。そこで、このことが自分自身を強制することである。


 このことが自由と推理力に反さない、しかし、それらにしたがっていることは明らかである。

原典講読「神の摂理』 148, 149

 

(1) 原文


148.  Praeterea omnis homo vult liber esse, ac non liberum seu servum a se removere. Omnis puer qui sub magistro est, vult sui juris esse et sic liber; omnis famulus sub suo domino, et ancilla sub sua domina, similiter; omnis virgo vult exire domo patris et nubere, ut libere in suamet domo agat; omnis adolescens qui vult operari, vel negotiari, vel fungi aliquo officio, dum in servitute sub aliis est, vult emancipari, ut sui arbitrii sit. Omnes illi qui sponte serviunt propter libertatem, cogunt se ipsos; et um se ipsos cogunt, ex libero secundum rationem agunt, sed ex interiori libero, a quo spectatur exterius liberum sicut servum. Hoc adductum est, ad confirmandum quod semetipsum cogere non sit contra rationalitatem et libertatem.


 


(2) 直訳


Praeterea omnis homo vult liber esse, ac non liberum seu servum a se removere. さらに、すべての人間は、自由であることを欲する、そして自由でないこと、すなわち、隷属を自分自身から取り去ることを。


Omnis puer qui sub magistro est, vult sui juris esse et sic liber; すべての少年は、教師の下にいる者、自分の責任でいることを欲する、このように自由。


omnis famulus sub suo domino, et ancilla sub sua domina, similiter; すべての召使いは、その主人の下の、また女召使いは、その女主人の下の、同様〔である〕。


omnis virgo vult exire domo patris et nubere, ut libere in suamet domo agat; すべての娘は、父の家を出ること、また結婚することを欲する、自分自身の家の中で自由に活動する(振る舞う)ために。


omnis adolescens qui vult operari, vel negotiari, vel fungi aliquo officio, dum in servitute sub aliis est, vult emancipari, ut sui arbitrii sit. すべての若者は、何らかの務めで、あるいは働くこと、あるいは商売すること、あるいは果たすことを欲する者、他の者の下で隷属である時、引き渡される(まかされる)ことを欲する、自分で判断する(選択する)うに。


Omnes illi qui sponte serviunt propter libertatem, cogunt se ipsos; すべての彼らは、自由のために自発的に仕える者、自分自身を強制する。


et cum se ipsos cogunt, ex libero secundum rationem agunt, sed ex interiori libero, a quo spectatur exterius liberum sicut servum. また自分で自分自身を強制するとき、理性にしたがって自由から行動する、しかし、内的な自由から〔であり〕、それ〔内的な自由〕から外的な自由を召使いとして眺める。


Hoc adductum est, ad confirmandum quod semetipsum cogere non sit contra rationalitatem et libertatem. このことは提示された、証明(説明)するために、自分自身を強制することは推理力と自由に反しないことを。


 


(3) 訳文


148. さらに、すべての人間は自由であることを、そして自由でないこと、すなわち、隷属を自分自身から取り去ることを欲する。


教師の下にいるすべての少年は、自分の責任でいること、このように自由であること欲する。主人の下のすべての召使い、その、またその女主人の下の女召使いも、同様である。すべての娘は、自分自身の家の中で自由に振る舞うために、父の家を出て、結婚することを欲する。何らかの務めで、働くか、あるいは商売するか、あるいは果たすことを欲するすべての若者は、他の者の下で隷属である時、自分で判断するようまかされることを欲する。


 自由のために自発的に仕えるすべての者は、自分自身を強制する。また自分で自分自身を強制するとき、理性にしたがって自由から行動する、しかし、内的な自由からであり、その内的な自由から外的な自由を召使いとして眺める。


 このことは、自分自身を強制することは推理力と自由に反しないことを説明するために。提示された


 


(1) 原文


149.  Quod homo non similiter velit venire e servitute spirituali in libertatem spiritualem, est una causa, quod non sciat quid servum spirituale, et quid liberum spirituale; non ei sunt vera quae docent; et absque veris creditur quod servum spirituale sit liberum, et liberum spirituale sit servum. Altera causa est, [1]quia religio Christiani orbis occlusit intellectum, et sola fides obsignavit illum; nam utraque sicut murum ferreum circum se posuit id dogma, quod theologica transcendant, et quod ideo non ex aliqua rationalitate adeunda sint, et quod sint [2]pro caecis et non pro videntibus; per id abscondita sunt vera, quae docerent quid libertas spiritualis. Tertia causa est, quia pauci explorant se, et vident sua peccata; et qui non videt illa, et desistit ab illis, in libero illorum est, quod est liberum infernale, in se servum; et ex hoc videre liberum caeleste, quod est ipsum liberum, est sicut videre in caligine diem, et sub atra nube id quod a sole supra est. Inde est, quod nesciatur quid liberum caeleste, et quod discrimen inter illud et inter liberum infernale sit sicut discrimen inter vivum et mortuum.


@1 quia pro “qui a” @2 pro pro “prae”


 


(2) 直訳


Quod homo non similiter velit venire e servitute spirituali in libertatem spiritualem, est una causa, quod non sciat quid servum spirituale, et quid liberum spirituale; 人間が同様に霊的な隷属から霊的自由の中にやって来ることを欲しないことは、一つの理由がある、何が霊的な隷属であるか、また何が霊的な自由であるか知らないこと。


non ei sunt vera quae docent; 彼に真理がない、それを教える。


et absque veris creditur quod servum spirituale sit liberum, et liberum spirituale sit servum. また真理なしに信じられている、霊的な隷属が自由であること、また霊的な自由が隷属であること。


Altera causa est, [1]quia religio Christiani orbis occlusit intellectum, et sola fides obsignavit illum; (もう一つの)別の理由がある、キリスト教世界の宗教が理解力を閉じ込めたこと、また信仰のみがそれを封印したこと。


nam utraque sicut murum ferreum circum se posuit id dogma, quod theologica transcendant, et quod ideo non ex aliqua rationalitate adeunda sint, et quod sint [2]pro caecis et non pro videntibus; なぜなら二つとも鉄の城壁のようにそれ自体のまわりをその教理で置いた(据えた)ら、それは神学の事柄っを超える、またそれゆえ、何らかの推理力から近づいてはならないこと、また盲目の者のためであること、また見る者のためでない。


per id abscondita sunt vera, quae docerent quid libertas spiritualis. それによって真理は隠されている、それは何が霊的な自由であるか教える。


Tertia causa est, quia pauci explorant se, et vident sua peccata; 第三の理由がある、わずかな者が自分自身を調べるからである、また自分の罪を見る。


et qui non videt illa, et desistit ab illis, in libero illorum est, quod est liberum infernale, in se servum; またそれを見ない者は、またそれから離れる(やめる)、それらの自由の中にいる、それは地獄の自由である、本質的に隷属。


et ex hoc videre liberum caeleste, quod est ipsum liberum, est sicut videre in caligine diem, et sub atra nube id quod a sole supra est. また、このことから天界の自由を見ることは、それは本質的に自由である、暗黒の中に日(日光)見ることのようである、また黒い雲の下にそれを、それは太陽から〔その〕上方の存在する。


Inde est, quod nesciatur quid liberum caeleste, et quod discrimen inter illud et inter liberum infernale sit sicut discrimen inter vivum et mortuum. ここからである、何が天界の自由であるか知られないこと、またそれの間と地獄の自由の間の相違が、生と死の間のようであること。


@1 quia pro “qui a” 注1 qui a」の代わりにquia


@2 pro pro “prae” 注1 prae」の代わりにpro


 


(3) 訳文


149.  人間が同様に霊的な隷属から霊的自由の中にやって来ることを欲しない一つの理由は、何が霊的な隷属であるか、また何が霊的な自由であるか知らないこと、それを教える真理が彼になく、また真理なしに、霊的な隷属が自由であること、また霊的な自由が隷属である、と信じられていることである。


 別の理由は、キリスト教世界の宗教が理解力を閉じ込めたこと、また信仰のみがそれを封印したことである。なぜなら二つとも神学の事柄は超える教理で鉄の城壁のようにそれ自体のまわりを据えたから、またそれゆえ、何らかの推理力から近づいてはならないこと、また盲目の者のためであること、また見る者のためでないからである。それによって、何が霊的な自由であるか教える真理は隠されている。


 第三の理由は、自分自身を調べ、また自分の罪を見る者はわずかであるからである。またそれを見ないし、またそれかをやめない者は、それらの自由の中にいる。それは地獄の自由であり、本質的に隷属である。また、このことから本質的に自由である天界の自由を見ることは、それは、暗黒の中に日光を、また黒い雲の上方の太陽から存在する日光をその〔黒い雲〕下に見ることのようである。


 ここから、何が天界の自由であるか、またそれと地獄の自由の間の相違が生と死の間のようであることが知られていない。

原典講読「神の摂理』 150

(1) 原文


150.  (vi.) Quod externus homo reformandus sit per internum, et non vicissim. Per internum et externum hominem idem intelligitur quod per internum et externum cogitationis, de quo saepius prius. Quod externum reformetur per internum, est quod internum influat in externum, et non vicissim. Quod detur influxus spiritualis in naturalem, et non vicissim, in erudito orbe notum est: et quod internus homo primum purificandus et innovandus sit, et sic externus, in ecclesia notum est; quod notum sit, est quia Dominus [docet], et ratio dictat. Dominus hoc docet his verbis:



 “Vae vobis….,hypocritae, quia purgatis exterius poculi et patinae, interiora vero sunt plena rapina et intemperantia. Pharisaee caece, purga prius interius poculi et patinae, ut fiat etiam exterius mundum” (Matth. xxiii. 25, 26).


 


[2.] Quod ratio dictet, multis in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia, ostensum est. Quod enim Dominus docet, dat etiam homini ratione percipere; et hoc binis modis; uno quod videat in se, quod ita sit ut primum id audit; altero, quod per rationes id intelligat. Videre in se est in interno suo homine, ac intelligere per rationes est in externo homine. Quis non videt in se cum audit, quod internus homo primum purificandus sit, et per illum externus? Sed qui non communem ideam de hac re ex influxu e caelo recipit, potest hallucinari cum consulit externum cogitationis suae; ex hoc solo nemo videt aliud quam quod externa opera, quae sunt charitatis et pietatis, absque internis salvent. Similiter in aliis rebus, sicut quod visus et auditus influant in cogitationem, et quod odor et gustus in perceptionem: ita externum in internum, cum tamen contrarium est. Quod appareant visa et audita influere in cogitationem, est fallacia, nam intellectus videt in oculo et audit in aure, et non vicissim: similiter in reliquis.


 


(2) 直訳


(vi.) Quod externus homo reformandus sit per internum, et non vicissim.― (vi.) 外なる人間☆は内なる〔人間〕によって改心されること、また逆にでない―


訳語としての考えるべき事柄です。(4) 訳語として、を参照。


Per internum et externum hominem idem intelligitur quod per internum et externum cogitationis, de quo saepius prius. 内なるまた外なる人間によって同じものが意味される、内なるまた外なる思考によって〔と同じ〕こと、それについて、しばしば前に〔示した〕。


Quod externum reformetur per internum, est quod internum influat in externum, et non vicissim. 外なる人☆が内なる人によって改心されることは、内なるものは外なるものの中に流入しないことである、また逆でない。


ここのexternumはこのままなら「外なるもの」です、それでも文脈上、表題からも、また直堰的には「改心される」の言葉から、ここはexternum homohomoが省略されていると見なすべきです。


Quod detur influxus spiritualis in naturalem, et non vicissim, in erudito orbe notum est: 霊的なものが自然的なものの中に流入すること、逆でなく、学界の中でよく知られている。


et quod internus homo primum purificandus et innovandus sit, et sic externus, in ecclesia notum est;  また、内なる人間が最初に清められ、また革新されなければならないこと、またこのように外なる人間が、教会の中でよく知られている。


quod notum sit, est quia Dominus [docet], et ratio dictat. よく知られていることは、主が(教えられている)で、また理性が主張する(断言する)


Dominus hoc docet his verbis: 主はこのことをこれらの言葉で教えられている、
“Vae vobis….,hypocritae, quia purgatis exterius poculi et patinae, interiora vero sunt plena rapina et intemperantia.
 「あなたがたにわざわい〔あれ〕……、偽善者たち、あたながたは杯や皿の外側を清める、しかし、内側は強奪と不摂生でいっぱいである。


Pharisaee caece, purga prius interius poculi et patinae, ut fiat etiam exterius mundum” (Matth. xxiii. 25, 26). 盲目のパリサイ人よ☆、最初に杯と皿の内なるものを清めよ、外側もまたきれいになるように」(マタイ23:25)


これはめずらしく呼格です。なおこれは単数です(ギリシア原文は複数)


[2.] Quod ratio dictet, multis in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia, ostensum est. [2.] 理性が主張する(断言する)ことは、論文『神の愛と神の知恵について』の中の多くのもので、示されている。


Quod enim Dominus docet, dat etiam homini ratione percipere; というのは、主は教えられること、さらにまた人間に理性で知覚することを与えられるから。


et hoc binis modis; またこのことは二つの方法で。


uno quod videat in se, quod ita sit ut primum id audit; 一つは、本質的に見ること、そのようである〔と〕それを聞くと直ぐに〔見る〕こと☆。


ここは「本質的に見ること」について説明しています。さて、長島訳のこのあたり(150)はでたらめで読むに堪えません。興味がありましたら比較して読んでみてください。これ以上コメントのしようがありません。


altero, quod per rationes id intelligat. もう一つは、理性によってそれを理解すること。


Videre in se est in interno suo homine, ac intelligere per rationes est in externo homine. 本質的に見ることは自分の内なる人間の中にある、そして理性によって理解することは外なる人間の中にある。


Quis non videt in se cum audit, quod internus homo primum purificandus sit, et per illum externus? だれが聞くとき本質的に見ないか、内なる人間が最初に清められなければならないこと、またそれによって外なるもの〔人間が〕。


Sed qui non communem ideam de hac re ex influxu e caelo recipit, potest hallucinari cum consulit externum cogitationis suae; しかし、このことについて天界からの流入から全般的な観念を受けていない者は、自分の思考の外なるものに相談する(諮る)とき、欺かれることができる。


ex hoc solo nemo videt aliud quam quod externa opera, quae sunt charitatis et pietatis, absque internis salvent. これ〔外なるもの〕だけから、だれも何らかのものを見ない、外なる働きが、救うこと以外に、それらは仁愛と敬虔のものである、内なるものなしに。


Similiter in aliis rebus, sicut quod visus et auditus influant in cogitationem, et quod odor et gustus in perceptionem: 他の事柄でも同様である、視覚と聴覚が思考の中に流入することのように、またにおいと味覚が知覚の中へ。


ita externum in internum, cum tamen contrarium est. そのように、外なるものが内なるものの中に、そのときそれでも反対()ある。


Quod appareant visa et audita influere in cogitationem, est fallacia, nam intellectus videt in oculo et audit in aure, et non vicissim: 見られ、聞かれるものが思考の中に流入することが〔そのように〕見えることは、欺きである、なぜなら、理解力が目の中で見、耳の中で聞くから、また逆ではない。


similiter in reliquis. 他の(残りの)のでも同様である。


 


(3) 訳文


150.  (vi.) 外なる人は内なる人によって改心され、また逆ではないこと―


 内なる人また外なる人によって、内なる思考また外なる思考によってと同じものが意味され、それについて、しばしば前に示した。外なる人が内なる人によって改心することは、内なるものは外なるものの中に流入しないこと、また逆でないことである。


 霊的なものが自然的なものの中に流入し、逆でないことは学界の中でよく知られている。また、内なる人が最初に、またこのように外なる人が清められ、革新されなければならないことは教会の中でよく知られている。よく知られているのは、主が教えられ、また理性が断言するからである


 主はこのことを次の言葉で教えられている、


 「あなたがたにわざわい〔あれ〕……、偽善者たち、あたながたは杯や皿の外側を清める、しかし、内側は強奪と不摂生でいっぱいである。盲目のパリサイ人よ、最初に杯と皿の内なるものを清めよ、外側もまたきれいになるように」(マタイ23:25)


 


[2.] 理性が断言することは、著作『神の愛と知恵』の中の多くのもので示されている。というのは、主は〔ご自分が〕教えられることを、さらにまた人間に理性で知覚することを与えられるから。またこのことは二つの方法による。一つは、本質的に見ることであり、それは聞くと直ぐにそのようである見ることである。もう一つは、理性によってそれを理解することである。


 本質的に見ることは自分の内なる人の中にあり、そして理性によって理解することは外なる人の中にある。内なる人間が最初に清められ、またそれによって外なる人が清められなければならないこと聞くとき、だれが本質的に見ないか? しかし、このことについて天界からの流入から全般的な観念を受けていない者は、自分の思考の外なるものに諮るとき、欺かれかもしれない。内なるものなしに、これ〔外なるもの〕だけからでは、仁愛と敬虔のものである外なる働きが救うこと以外に、だれも何らかのものを見ない。


 視覚と聴覚が思考の中に、またにおいと味覚が知覚の中へ流入することのように、他の事柄でも同様である。そのように、外なるものが内なるものの中に〔流入すると思ってしまうが〕、そのときそれでも逆である。見られ、聞かれるものが思考の中に流入するように見えることは、欺きである、なぜなら、理解力が目の中に見、耳の中で聞き、その逆ではないからである。他の(残りの)のでも同様である。


 


(4) 訳語として、「外なる“人間”」と「外なる“人”」


 externus homoは「直訳」として「外なる人間」であり、これで十分通じます。またhomoは「人間」としか訳しようがありませんし、それで、統一すべきです。このときhomoは一般的な名称です。すなわち、何も限定しないで「人間」を示すことばです。


 さて「~という人」と言う場合、ここの「人」は特別です。もちろん、全般的に「人は~」といこともあります。でもこれは「人間は~」とすればよいでしょう。externus homoの場合これは一種の熟語でもあり、特別な意味を持つ「人」です。このような場合、訳語として「外なる人」として、これを人間であっても、ある特別な意味を持たせた「人間」で意味で称します。


 それで、今後は訳文でも「外なる人」とします。私の他の翻訳ではそうしています。


 繰り返しますが、「外なる人間」と「外なる人」で、意味は代わりません、ただ、「外なる」+「人間」に対して、それには「外なる人」という言い方のほうが、特別なニュアンスを含める場合に適した言い方であろうし、私もそれにしたがっている、ということです。