QUOD LEX DIVINAE PROVIDENTIAE SIT,
UT HOMO NON PER MEDIA EXTERNA COGATUR AD COGITANDUM ET VOLENDUM,
ITA AD CREDENDUM ET AMANDUM ILLA QUAE RELIGIONIS SUNT;
SED UT HOMO SEMETIPSUM ADDUCAT, ET QUANDOQUE COGAT.
神的な摂理の法則であること、
人間が外なる手段によって考え、意志することへ向けて強制されること、
したがって、それらを信じ、愛することへ向けて、それらは宗教のものである。
しかし、人間は自分自身を引き寄せる(勧誘する)、また時々、強制すること。
(1) 原文
129. Haec lex Divinae Providentiae sequitur ex binis praecedentibus, quae sunt; Quod homo ex libero secundum rationem agat (de qua n. 71-99); et Quod hoc ex se, tametsi a Domino, ita sicut ex se (de qua n. 100-128). Et quia cogi, non est ex libero secundum rationem, et non est ex se, sed est ex non libero, et ex alio, quare haec lex Divinae Providentiae sequitur in ordine post binas priores. Quisque etiam novit, quod nemo cogi possit ad cogitandum quod non vult cogitare, et ad volendum quod cogitat non velle, ita nec ad credendum quod non credit, et prorsus non quod non vult credere; ac ad amandum quod non amat, et prorsus non quod non vult amare. Spiritus enim hominis seu mens ejus in plena libertate est cogitandi, volendi, credendi et amandi; in qua libertate est ex influxu e mundo spirituali, qui non cogit, spiritus enim aut mens hominis in illo mundo est; non autem ex influxu e mundo naturali, qui non recipitur, nisi unum agant. [2.] Potest homo adigi ad dicendum, quod haec cogitet et velit, et quod haec credat et amet; sed si illa non affectionis et inde rationis ejus sunt aut fiunt, usque non cogitat, vult, credit et amat illa. Potest etiam homo cogi ad loquendum pro religione, et ad faciendum secundum illam, sed non potest cogi ad cogitandum pro illa ex aliqua fide, et ad volendum [pro] illa ex aliquo amore. Quisque etiam in regnis, in quibus justitia et judicium custodiuntur, cogitur ad non loquendum contra religionem, nec ad faciendum contra illam; sed usque nemo potest cogi ad cogitandum et volendum pro illa; nam in cujusvis libertate est cogitare cum inferno, et velle pro illo, tum etiam cogitare pro caelo, et velle pro illo; sed ratio docet qualis unus et qualis alter est, et qualis sors unum manet et qualis sors alterum, ac voluntati ex ratione est optio et electio. [3.] Ex his constare potest, quod externum non possit cogere internum: fit tamen quandoque, sed quod id damnosum sit, demonstrabitur in hoc ordine:
(i.) Quod nemo reformetur per miracula et signa, quia cogunt.
(ii.) Quod nemo reformetur per visiones, et per loquelas cum defunctis, quia cogunt.
(iii.) Quod nemo reformetur per minas et poenas, quia cogunt.
(iv.) Quod nemo reformetur in statibus non rationalitatis et non libertatis.
(v.) Quod contra rationalitatem et libertatem non sit semetipsum cogere.
(vi.) Quod externus homo reformandus sit per internum, et non vicissim.
(2) 直訳
Haec lex Divinae Providentiae sequitur ex binis praecedentibus, quae sunt; この神的な摂理の法則は、先行する二つのものから結果として生ずる、それらである。
Quod homo ex libero secundum rationem agat (de qua n. 71-99); 人間は自由から理性にしたがって行動すること(それについて71-99番)。
et Quod hoc ex se, tametsi a Domino, ita sicut ex se (de qua n. 100-128). また、このことは自分自身から、それでも主から、そのように自分自身からのように〔行動する〕こと(それについて100-128番)。
Et quia cogi, non est ex libero secundum rationem, et non est ex se, sed est ex non libero, et ex alio, quare haec lex Divinae Providentiae sequitur in ordine post binas priores. また、強制されることは、理性にしたがって自由からでない、また自分自身からでない、しかし、自由でないものから、また他の者からであるので、それゆえ、この神的な摂理の法則は、順序で前の二つのものから後に結果として生ずる。
Quisque etiam novit, quod nemo cogi possit ad cogitandum quod non vult cogitare, et ad volendum quod cogitat non velle, ita nec ad credendum quod non credit, et prorsus non quod non vult credere; さらにまただれでも知っている、だれも考えることへ向けて強制されることができないこと、考えることを欲しないこと、また意志することへ向けて、意志しないことを強制すること、このように信じないことを信じることへ向けてもない、またまったくない、信じることを欲しないこと。
ac ad amandum quod non amat, et prorsus non quod non vult amare. そして、愛さないことを愛することへ向けて、またまったくない、愛することを欲しないこと。
Spiritus enim hominis seu mens ejus in plena libertate est cogitandi, volendi, credendi et amandi; というのは、人間の霊または彼の心は、考えること、意志すること、信じることや愛することの完全な自由の中にあるから。
in qua libertate est ex influxu e mundo spirituali, qui non cogit, spiritus enim aut mens hominis in illo mundo est; その自由の中にいる、霊界からの流入から、それは強制しない、というのは霊または人間の心はその世界の中にあるから☆。
☆ ここは注釈でなく「感想?」です。逆に言えば「強制はこの世にだけある」ことになります。でもこのままではちょっと違って私の言葉足らずです。霊界では善を行なうも、悪を行なうも基本的には自由です。それでも、「悪」については、秩序を保つために、許されていますが、いろいろな制限が加えられていて、それは強制ではありません。しかし、これは「なぜ悪が許されるか」のところで論じればよいでしょう。
non autem ex influxu e mundo naturali, qui non recipitur, nisi unum agant. けれども、自然界からの流入からではない、それは受け入れられない、もし一つとして働かないなら。
[2.] Potest homo adigi ad dicendum, quod haec cogitet et velit, et quod haec credat et amet; [2.] 人間は駆りたてられる(強いられる)ことができる、言うことへ向けて、これを考え、意志すること、またこれを信じ、愛すること。
sed si illa non affectionis et inde rationis ejus sunt aut fiunt, usque non cogitat, vult, credit et amat illa. しかし、それらが彼の情愛のものまたここから理性のものでない、または生じないものなら、それでも(やはり)それらを考え、意志し、信じ、また愛さない。
Potest etiam homo cogi ad loquendum pro religione, et ad faciendum secundum illam, sed non potest cogi ad cogitandum pro illa ex aliqua fide, et ad volendum [pro] illa ex aliquo amore. さらにまた人間は宗教のために話すことに向けて強制されることができる、またそれにしたがって行なうことへ向けて、しかし、何らかの信仰からそのために考えることへ向けて強制されることができない、また何らかの愛からそのために意志することへ向けて。
Quisque etiam in regnis, in quibus justitia et judicium custodiuntur, cogitur ad non loquendum contra religionem, nec ad faciendum contra illam; さらにまた国々の中のそれぞれの者が、それらの中で公正と審判(裁判)が守られている、宗教に反して話さないことに向けて強制される、それらに反して行なわないことも。
sed usque nemo potest cogi ad cogitandum et volendum pro illa; しかしそれでも、だれも強制されることができない、それらのため考え、意志することに向けて。
nam in cujusvis libertate est cogitare cum inferno, et velle pro illo, tum etiam cogitare pro caelo, et velle pro illo; なぜなら、それぞれの者に地獄とともに考えることの自由があるから、またそのために意志する、さらにまた天界のために考えること、またそのために意志すること。
sed ratio docet qualis unus et qualis alter est, et qualis sors unum manet et qualis sors alterum, ac voluntati ex ratione est optio et electio. しかし、理性は一つがどんなものかまたもう一つがどんなものか教える、また一つはどんな運命が待つか、またもう一つはどんな運命が、そして理性からの意志にある、選択(権)と選択☆。
☆ optioもelectioも広い意味で「選択」です。その違いを私なり考えてみます。
動詞optioは「(欲しいものを)願う、望む」です。ここからは将来の願いなどの選択が想起されます。それで、optioは選択権とも訳せます。日本語でオプションですね。
動詞eligoは「選ぶ、選択する」です。ここからはすでにあるものの中から「選ぶ」ニュアンスがあります。英語のエレクション(選挙)も人物を選びます。選択の結果も意味するかもしれません。
結論的に、今後ほしいものと今あるものの中の「選択」の違いでしょうか。
[3.] Ex his constare potest, quod externum non possit cogere internum: [3.] これらから明らかにすることができる、外なるものは内なるものを強制することができないこと―
fit tamen quandoque, sed quod id damnosum sit, demonstrabitur in hoc ordine: それでも時々生じる(行なわれる)、しかし、そのことは不可とされる(断罪される)こと、この順序で示される(論証される)―
(i.) Quod nemo reformetur per miracula et signa, quia cogunt. (i.) だれも奇跡としるしによって改心されないこと、強制するので。
(ii.) Quod nemo reformetur per visiones, et per loquelas cum defunctis, quia cogunt. (ii.) だれも幻によって、また死んだ者との会話によって改心されないこと、強制するので。
(iii.) Quod nem reformetur per minas et poenas, quia cogunt. (iii.) だれもおどし(脅迫)や罰によって改心されないこと、強制するので。
(iv.) Quod nemo reformetur in statibus non rationalitatis et non libertatis. (iv.) だれも推理力のない、また自由のない状態の中で改心されないこと。
(v.) Quod contra rationalitatem et libertatem non sit semetipsum cogere. (v.) 推理力と自由に反していないこと、自分自身を強制することは。
(vi.) Quod externus homo reformandus sit per internum, et non vicissim. (vi.) 外なる人間は内なる〔人間〕によって改心されること、また逆にでない。
(3) 訳文
129. この神的な摂理の法則は、先行する二つのものから結果として生じ、それらは、人間は自由から理性にしたがって行動すること(それについて71-99番)、また、このことは自分自身から、それでも主から、そのように自分自身からのように〔行動する〕ことである(それについて100-128番)。また、強制されることは、理性にしたがって自由からでなく、また自分自身からでもなく、しかし、自由でないものから、また他の者からであるので、それゆえ、この神的な摂理の法則は、順序で前の二つのものから後に結果として生ずる。さらにまた、だれも考えるように、また考えることを欲しないように強制されることができないこと、また意志するように、また意志しないように、したがって信じないことを信じるように、また、信じることを欲しないようにもまったく強制することができないこと、そして、愛さないことを愛するように、また、愛することを欲しないようにもまったく強制することができないことを、だれでも知っている。
人間の霊または彼の心は、考え、意志し、信じ、愛することの完全な自由の中にあるからである。霊界からの流入からその自由の中にいる。それは強制しない、というのは霊または人間の心はその世界の中にあるから。けれども、自然界からの流入からではない、もし一つとして働かないなら、それは受け入れられない。
[2.] 人間は、これを考え、意志する、またこれを信じ、愛すると言うように強いられることができる。しかし、それらが彼の情愛のものまたここから理性のものでないか、または〔それらから〕生じないものなら、やはりそれらを考えず、意志せず、信じも、愛しもしない。さらにまた、人間は宗教のために話すよう、またそれにしたがって行なうよう強制されることができる、しかし、何らかの信仰からそのために考えるように、また何らかの愛からそのために意志するように強制されることはできない。
さらにまた、国々の中のそれぞれの者が、そこでは公正と裁判が守られていて、宗教に反して話さないように、またそれらに反して行なわないことも強制されるが、しかしそれでも、だれも、それらのため考え、意志するように強制されることはできない。なぜなら、それぞれの者に地獄とともに考え、またそのために意志する自由が、さらにまた天界のために考え、またそのために意志する自由があるからである。しかし、理性はある自由がどんなものかまたもう一つの自由がどんなものか、またある自由にはどんな運命が、またもう一つはどんな運命が待つか教え、そして理性からの意志には、選択権と〔実際の〕選択がある。
[3.] これらから、外なるものは内なるものを強制することができないことを明らかにすることができる―それでも時々〔強制が〕生じるが、しかし、そのことが不可とされる(断罪される)ことは、次の順序で示される―
(i.) 奇跡としるしは強制するので、だれもそのことによって改心されないこと。
(ii.) 幻や死んだ者との会話は強制するので、だれもそれらのことによって改心されないこと。
(iii.) おどしや罰は強制するので、だれもそれらによって改心されないこと。
(iv.) 推理力のない、また自由のない状態の中でだれも改心されないこと。
(v.) 自分自身を強制することは推理力と自由に反していないこと。
(vi.) 外なる人間は内なる人間によって改心され、また逆ではないこと。