(1) 原文
116. Quod mala in externo homine non removeri possint nisi quam medio homine, est quia ex Divina Domini Providentia est, quod quicquid homo audit, videt, cogitat, vult, loquitur et facit, appareat prorsus sicut ejus. Quod absque illa apparentia non foret homini aliqua receptio Divini veri, nulla determinatio ad faciendum bonum, nulla appropriatio amoris et sapientiae, tum charitatis et fidei, et inde nulla conjunctio cum Domino, proinde nulla reformatio et regeneratio, et sic salvatio, supra (n. 71-95 et seq.) ostensum est. Quod absque illa apparentia non dabilis sit paenitentia a peccatis, immo nec fides, evidens est; tum quod homo absque illa apparentia non sit homo, sed expers vitae rationalis, similis bestiae. Consulat qui vult suam rationem, num apparet aliter, quam quod homo de bono et vero, tam spirituali, quam morali et civili, cogitet ex se; et tunc recipe id doctrinale, quod omne bonum et verum sit a Domino, et nihil ab homine; annon agnosces hoc consequens, quod homo bonum faciet et verum cogitabit sicut ex se, sed usque agnoscet, quod illa a Domino? proinde etiam, quod homo removebit mala sicut a se, sed usque agnoscet quod id faciat ex Domino?
(2) 直訳
Quod mala in externo homine non removeri possint nisi quam medio homine, est quia ex Divina Domini Providentia est, quod quicquid homo audit, videt, cogitat, vult, loquitur et facit, appareat prorsus sicut ejus. 外なる人間の中の悪は、人間によってでなければ、主により遠ざけられることができないことは、主の神的な摂理からのものであるからである、何でも人間が聞く、見る、考える、意志する、話し、行なうものは、まったく彼の〔ものである〕ように見える。
Quod absque illa apparentia non foret homini aliqua receptio Divini veri, nulla determinatio ad faciendum bonum, nulla appropriatio amoris et sapientiae, tum charitatis et fidei, et inde nulla conjunctio cum Domino, proinde nulla reformatio et regeneratio, et sic salvatio, supra (n. 71-95 et seq.) ostensum est. その外観なしに人間に神的な真理の何らかの受け入れはなくなったであろうこと、善を行なおうとする決定は何もない、愛と知恵の専有は何もない、なおまた仁愛と信仰の、またここから主の結合は何もない、それゆえに改心と再生は何もない、またしたがって救いは、上に(71-95番と続き)示されている。
Quod absque illa apparentia non dabilis sit paenitentia a peccatis, immo nec fides, evidens est; その外観なしに罪からの悔い改めはありえないことは、それどころか信仰もない、明らかである。
tum quod homo absque illa apparentia non sit homo, sed expers vitae rationalis, similis bestiae. なおまた、人間はその外観なしに人間でないこと、しかし、理性的ないのちを欠いて、獣と等しい。
Consulat qui vult suam rationem, num apparet aliter, quam quod homo de bono et vero, tam spirituali, quam morali et civili, cogitet ex se; 自分の理性を欲する者は、思い巡らす、異なって見えるかどうか、人間は、善と真理について、霊的にも、道徳的で市民的にも、自分自身から考えること以外に。
et tunc recipe id doctrinale, quod omne bonum et verum sit a Domino, et nihil ab homine; またその時、その教義を受け入れよ、すべての善と真理は主からであること、また決して人間からではない。
annon agnosces hoc consequens, quod homo bonum faciet et verum cogitabit sicut ex se, sed usque agnoscet, quod illa a Domino? これを結果〔として〕あなたは認めるのではないのか? 人間は自分自身からのように善を行ない、真理を考えねばならないこと、しかし、それでも認なければならない、それらが主からであること。
proinde etiam, quod homo removebit mala sicut a se, sed usque agnoscet quod id faciat ex Domino? それゆえにさらにまた、人間は自分自身からのように悪を遠ざけなくてはならないこと、しかし、それでも認めなくてはならない、それを主から行なうことことを。
(3) 訳文
116. 外なる人間の中の悪は、人間によってでなければ、主により遠ざけられることができないことは、主の神的な摂理から、何でも人間が聞き、見、考え、意志し、話し、行なうものは、まったく彼のものであるように見えるからである。その外観なしに人間に神的な真理の何らかの受け入れはなく、善を行なおうとする決定もなく、愛と知恵、なおまた仁愛と信仰の専有もなく、またここから主の結合はなく、それゆえに改心と再生はなく、またしたがって救いもなかったであろうことは、前に示されている(71-95番とその続き)。その外観なしに罪からの悔い改めは、それどころか信仰も、ありえないこと、なおまた、人間はその外観なしに人間でないく、しかし、理性的ないのちを欠いて、獣と等しいことは明らかである。
自分の理性を欲する者は、人間が善と真理について、霊的にも、道徳的で市民的にも、自分自身から考えること以外に異なって見えるかどうか思い巡らす。またその時、すべての善と真理は主からであり、決して人間からではないという、その教義を受け入れよ。この結果、あなたは、人間が自分自身からのように善を行ない、真理を考えねばならないこと、しかし、それでもそれらが主からであること認なければならない、そのことを認めるのではないのか? それゆえにさらにまた、人間は自分自身からのように悪を遠ざけ、しかし、それでもそれを主から行なうことことを認めなくてはならない。