原典講読『神の摂理』 112

 

(1) 原文


112.  Ex his nunc constare potest, quod ut homo purificetur a concupiscentiis mali, omnino removenda sint mala ab externo homine, non enim prius datur concupiscentiis exitus; et si non datur exitus, manent concupiscentiae intus, et exspirant jucunda a se, et sic adigunt hominem ad consensum, ita ad factum. Concupiscentiae per externum cogitationis intrant corpus; quare cum consensus est in externo cogitationis, sunt illico in corpore; jucundum quod sentitur, ibi est. Quod qualis est mens tale sit corpus, ita totus homo, videatur in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia (n. 362-370). Hoc potest per comparationes illustrari, et quoque per exempla. [2.] Per comparationes: Concupiscentiae cum earum jucundis comparari possunt igni, qui quo plus fomentatur, eo plus flagrat; et quo liberior excursus ei est, eo latius se spargit, usque ut in urbe consumat domos ejus, et in silva arbores ejus. Concupiscentiae mali etiam in Verbo comparantur igni, ac mala inde incendio. Concupiscentiae mali cum jucundis illarum in mundo spirituli etiam apparent sicut ignes; ignis infernalis non aliud est. Comparari etiam possunt diluviis et inundationibus ab aquis, remotis aggeribus seu vallis. Comparari etiam possunt gangraenis et apostematibus, quae letum inducunt corpori, sicut excurrunt, aut sicut non sanantur. [3.] Per exempla patet clare, quod si non mala in externo homine removentur, concupiscentiae cum illarum jucundis crescant et exuberent. Fur quantum furatur tantum concupiscit furari, usque tandem ut non possit desistere: defraudatur similiter quantum defraudat: cum odio et vindicta, cum luxurie et intemperantia, cum scortatione, blasphematione, est similiter. Quod amor dominandi ex amore sui in tantum crescat quantum ei laxantur frena, notum est; pariter amor possidendi bona ex amore mundi; apparet sicut illis non sit terminus aut finis. Ex quibus patet, quod quantum mala in externo homine non removentur, tantum concupiscentiae illorum exuberent; tum quo gradu malis relaxantur frena, eo gradu concupiscentiae crescant.


 


(2) 直訳


Ex his nunc constare potest, quod ut homo purificetur a concupiscentiis mali, omnino removenda sint mala ab externo homine, non enim prius datur concupiscentiis exitus; そこで、これらから明らかにすることができる、人間が悪の欲望から清められるために、悪は人間の外なるものから完全に遠ざけられなくてはならないこと、というのは最初に欲望に出口が与えられなければならないから。


et si non datur exitus, manent concupiscentiae intus, et exspirant jucunda a se, et sic adigunt hominem ad consensum, ita ad factum. また、もし出口が与えられないなら、欲望は内部にとどまる、また快さはそれ自体から吐き出す(発散する)、またこのように人間を同意(一致)へ駆り立てる(促す)、したがって行為へ。


Concupiscentiae per externum cogitationis intrant corpus; 欲望は思考の外なるものを通って身体に入る。


quare cum consensus est in externo cogitationis, sunt illico in corpore; それゆえ、同意(一致)思考の外なるものの中にあるとき、直ちに身体の中にある。


jucundum quod sentitur, ibi est. 快さが、それは感じる、そこにある。


Quod qualis est mens tale sit corpus, ita totus homo, videatur in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia (n. 362-370). 心がどんなものであるか〔によって〕、身体がこのようであることは、したがって全人間が〔このようである〕、論文『神の愛と神の知恵について』(362-370)に見られる。


Hoc potest per comparationes illustrari, et quoque per exempla. このことは比較(たとえ)によって説明されることができる、そしてまた、例によっても。


[2.] Per comparationes: [2.] 比較(たとえ)によって―


Concupiscentiae cum earum jucundis comparari possunt igni, qui quo plus fomentatur, eo plus flagrat; 欲望はそれらの快さとともに火にたとえられる、それは多くたきつけ☆1られればたきつけられるほどますます☆2多く燃える。


1 名詞fomesは「薪、たきつけ」の意味です。


2 比較級を伴う相関文「quoeo…」です。


et quo liberior excursus ei est, eo latius se spargit, usque ut in urbe consumat domos ejus, et in silva arbores ejus. また自由にそれに侵入があればあるほどますます広く広がる、町(都市)中でその家を焼き尽すまでも、また森の中でその木を。


Concupiscentiae mali etiam in Verbo comparantur igni, ac mala inde incendio. さらにまた悪の欲望はみことばの中で火にたとえられる、そして悪はそこからの火災に。


Concupiscentiae mali cum jucundis illarum in mundo spirituli etiam apparent sicut ignes; 霊界の中でもまた悪の欲望はそれらの快さとともに、火のように見える。


ignis infernalis non aliud est. 地獄の火は他のものではない。


Comparari etiam possunt diluviis et inundationibus ab aquis, remotis aggeribus seu vallis. さらにまた比較されることができる、水による洪水と浸水(氾濫)に、堤防や防壁で遠ざけ(退け)られて。


Comparari etiam possunt gangraenis et apostematibus, quae letum inducunt corpori, sicut excurrunt, aut sicut non sanantur. さらにまた比較されることができる、壊疽と膿瘍(のうよう)に、それは死を身体に着せる、広がるような、または癒されないような。


[3.] Per exempla patet clare, quod si non mala in externo homine removentur, concupiscentiae cum illarum jucundis crescant et exuberent. [3.] 例によってはっきりと明らかである、もし人間の外なるものの中の悪が遠ざけられないなら、欲望はそれらの快さとともに増大し、富むこと。


Fur quantum furatur tantum concupiscit furari, usque tandem ut non possit desistere: 泥棒はどれだけ盗むか〔によって〕それだけ盗むことを熱望する、ついにやめることができないようにまでも。


defraudatur similiter quantum defraudat: だます者(詐欺師)☆も同様にだますかぎり(その程度に)


defraudatur(これでは動詞です)defraudatorの誤植。初版は正しいです。


cum odio et vindicta, cum luxurie et intemperantia, cum scortatione, blasphematione, est similiter. 憎しみと復讐に(の場合に)、ぜいたくと不節制に、淫行、冒涜に、同様である。


Quod amor dominandi ex amore sui in tantum crescat quantum ei laxantur frena, notum est; 自己愛からの支配する愛はそれほど(まで)に☆1増すことは、それに抑制☆2がどれだけゆるめられるか、よく知られている。


1 in tantumは熟語で「それほど(まで)に」の意味です。


2 fraenumとも綴ります。「馬勒(おもがい・くつわ・手綱の総称)」が原意です。


pariter amor possidendi bona ex amore mundi; 同じく、世の愛からの財産を所有しようとする愛。


apparet sicut illis non sit terminus aut finis. それらに限界または終わりがないように見える。


Ex quibus patet, quod quantum mala in externo homine non removentur, tantum concupiscentiae illorum exuberent; それらから明らかである、どれだけ人間の外なるものの中の愛が遠ざけられないか〔によって〕、それだけそれらの欲望は富むこと。


tum quo gradu malis relaxantur frena, eo gradu concupiscentiae crescant. なおまた、そこの程度に☆悪に抑制がゆるめられる、その程度に欲望は増大する。


相関文「quoeo…」として(比較級を伴いませんが)「~であればあるほどますます…」と訳せます。


 


(3) 訳文


112.  そこで、これらから、人間が悪の欲望から清められるために、悪は人間の外なるものから完全に遠ざけられなくてはならないことを明らかにすることができる。というのは最初に欲望に出口が与えられなければないからであり、また、もし出口が与えられないなら、欲望は内部にとどまり、快さはそれ自体から発散し、このように人間を一致へ、したがって行為へ駆り立てる。


 欲望は思考の外なるものを通って身体に入る。それゆえ、一致が思考の外なるものの中にあるとき、直ちに身体の中にあり、感じる快さが、そこにある。心がどんなものであるかによって、身体が、したがって全人間がこのようであることは、著作『神の愛と知恵』(362-370)に見られる。このことはたとえによって、また例によっても説明されることができる。


[2.] たとえによって―


 欲望はその快さとともに火にたとえられ、それは多くたきつけられればたきつけられるほど、ますます多く燃える。またその火が自由に侵入すればするあるほど、ますます広く、町中でその家を、また森の中でその木を焼き尽すまでも広がる。さらにまた悪の欲望はみことばの中で火に、そして悪はそこからの火災にたとえられる。霊界の中でもまた悪の欲望はそれらの快さとともに、火のように見える。地獄の火は他のものではない。さらにまた、堤防や防壁で遠ざけられている、水による洪水と浸水に比較されることができる。さらにまた、身体に死を着せ、広がるような、または癒されないような壊疽と膿瘍に比較されることができる


[3.] 例によって、もし人間の外なるものの中の悪が遠ざけられないなら、欲望はそれらの快さとともに増大し、富むことははっきりと明らかである。


 泥棒は盗めば盗むほど、それだけ盗むことを、ついにやめることができないようにまでも熱望する。同様に、だます者もだますかぎり。憎しみと復讐、ぜいたくと不節制、淫行、冒涜の場も同様である。自己愛からの支配する愛は、その抑制がどれだけゆるめられるかによって、それほどまでに増すことはよく知られている。世の愛からの財産を所有しようとする愛も同じであり、それらに限界または終わりがないように見える。


それらから、人間の外なるものの中の愛が遠ざけられないなら、それだけそれらの欲望は富み、なおまた、悪に抑制がゆるめられればゆるめられるほど、その程度に欲望は増大することが明らかである。


 


(4) 感想:続けていればいつかできるようになる、ものになる。


 本書ラテン版の『神の摂理』を購入したのは今を去る19年前、ブリン・アシンを訪れたときであった。そのときは「眺める」だけであった。ずっと本棚に並べられてあっただけである。しかし「積ん読く」という読み方がある。中身を見なくても「背表紙」から「読む」のである。しかし、このことについては今は割愛。


時は流れた。独学ながら、学び続けた。そして今日、ラテン原典を見て、すぐさま「あれ、変だ、これじゃ動詞だ」と気づいている自分に気づいた。defraudaturのことである。


人間、あることを「続けていれば」、いつのまにか進歩している、そのことに気づかせられた。歩き続ければ、ふと振り返る時、長い道をたどってきたことに気づかされることと共通である。

コメントを残す