(1) 原文
92. [1] (vi.) Quod conjunctio Domini cum homine, et reciproca hominis cum Domino, per binas illas facultates fiat.― Conjunctio cum Domino et regeneratio unum sunt, nam quantum quis conjunctus est Domino, tantum regeneratus est. Quare omne quod supra dictum est de regeneratione, dici potest [de] conjunctione; et quod hic dicitur de conjunctione, dici potest de regeneratione. Quod conjunctio Domini cum homine sit et reciproca hominis cum Domino, docet Ipse Dominus apud Johannem,
“Manete in Me, etiam Ego in vobis;….qui manet in Me, et Ego in illo, hic fert fructum multum” (xv. 4, 5). “In die illo cognoscetis, quod…vos in Me et Ego in vobis (xiv. 20).
[2.] Quisque potest ex sola ratione videre, quod non sit aliqua conjunctio animorum nisi etiam sit reciproca, et quod reciprocum conjungat. Si quis alterum amat et non vicissim amatur, tunc sicut unus accedit, alter recedit; at si vicissim amatur, tunc sicut unus accedit, alter etiam accedit, et fit conjunctio. Amor etiam vult amari; hoc ei insitum est; et quantum redamatur, tantum in se est et in suo jucundo. Ex his patet, si Dominus solum amat hominem, et non vicissim ab homine amaretur, accederet Dominus, et recederet homo; ita Dominus continue vellet convenire hominem et ad illum ingredi, et homo retro se verteret et abiret. Cum illis qui in inferno sunt, ita est; at cum illis qui in caelo sunt, est mutua conjunctio. [3.] Quoniam Dominus vult conjunctionem cum homine, propter ejus salvationem, providit etiam ut apud hominem sit reciprocum. Reciprocum apud hominem est, quod bonum quod ex libero vult et facit, et verum quod ex illo velle secundum rationem cogitat et loquitur, appareat sicut ab illo; et quod bonum illud in voluntate ejus, et verum illud in intellectu ejus, appareat sicut ejus; immo illa apparent homini sicut ex se et sicut ejus, prorsus sicut forent ejus; non est aliquod discrimen; animadverte num aliquis aliter omni sensu percipit. De apparentia illa sicut a se, videatur supra (n. 74-77), et de appropriatione sicut ejus (n. 78-81): sola differentia est, quod homo agnoscere debeat, quod non ex se faciat bonum, et cogitet verum, sed a Domino; et inde quod bonum quod facit, et verum quod cogitat, non sit ejus. Ita cogitare, ex aliquo amore voluntatis, quia veritas est, facit conjunctionem; nam sic homo aspicit Dominum et Dominus aspicit hominem.
@1 92 pro “90”
(2) 直訳
(vi.) Quod conjunctio Domini cum homine, et reciproca hominis cum Domino, per binas illas facultates fiat.― (vi.) 人間との主の結合は、また主との人間の相互のもの〔結合〕は、二つのこれらの能力によって生じる(行なわれる)こと―
Conjunctio cum Domino et regeneratio unum sunt, nam quantum quis conjunctus est Domino, tantum regeneratus est. 主との結合と再生は一つである、なぜなら、どれだけだれかが主と結合するか〔によって〕、それだけ再生するから。
Quare omne quod supra dictum est de regeneratione, dici potest [de] conjunctione; それゆえ、再生について上に言われていることは、結合〔について〕言われることができる。
et quod hic dicitur de conjunctione, dici potest de regeneratione. またここに結合について言われることは、再生について言われることができる。
Quod conjunctio Domini cum homine sit et reciproca hominis cum Domino, docet Ipse Dominus apud Johannem, 人間との主の結合があること、また主との人間の相互のもの〔結合〕〔がある〕、主ご自身がヨハネのもとで教えられている、
“Manete in Me, etiam Ego in vobis; 「わたしの中にとどまれ、わたしもまたあなたがたの中に。
….qui manet in Me, et Ego in illo, hic fert fructum multum” (xv. 4, 5). ……わたしの中にとどまる者は、またわたしが彼の中に、この者は多くの実を結ぶ(与える)」(15:4, 5)。
“In die illo cognoscetis, quod…vos in Me et Ego in vobis (xiv. 20). 「その日に、あなたがたは知る(未来)……あなたがたがわたしの中に、またわたしがあなたがたに……ことを」(14:20)。
[2.] Quisque potest ex sola ratione videre, quod non sit aliqua conjunctio animorum nisi etiam sit reciproca, et quod reciprocum conjungat. [2.] だれでも理性だけから見ることができる、何からのアニムス(外的な心☆)の結合がないこと、もし相互のものもまたないなら、また相互に結合したものが〔ないなら〕。
☆ animusは「心」でも自然的な外的な心を意味することが多く、「気質、性格」と訳すこともあります。私はmens「心」に対して区別のため「アニムス」と訳すようにしています。
なお長島訳はここで「たましい」としていますが、「たましい」は別の言葉animaであり、まったくの誤訳となります。
Si quis alterum amat et non vicissim amatur, tunc sicut unus accedit, alter recedit; もし、だれかが他の者を愛し、相互に(逆に)愛されないなら、その時、一人の者が近づき、もう一人の者が去るような〔ものである〕。
☆ 副詞vicissimは「相互に、お互いに」と「逆に、逆に言えば」と訳せますが、ここではどちらかといえば「逆に」がよいようです。
at si vicissim amatur, tunc sicut unus accedit, alter etiam accedit, et fit conjunctio. しかし、相互に(逆に)愛されるなら、その時、一人が近づき、もう一人もまた近づくような〔ものであり〕、また結合が生じる。
Amor etiam vult amari; 愛は愛されることを欲する。
hoc ei insitum est; このことはそれに植え付けられている。
et quantum redamatur, tantum in se est et in suo jucundo. またどれだけ愛し返されるか〔によって〕、それだけそれ自体の中にある(本質的なものとなる)、またその快さの中に〔ある〕。
Ex his patet, si Dominus solum amat hominem, et non vicissim ab homine amaretur, accederet Dominus, et recederet homo; これらから明らかである、もし主が単に人間を愛し、また逆に(相互に)人間により愛されないなら、主が近づいた、また人間が去った☆。
☆ 条件文なので「接続法の現在と未完了」が使われています。
ita Dominus continue vellet convenire hominem et ad illum ingredi, et homo retro se verteret et abiret. このように(したがって)、主は絶えず人間に会うことを望まれる、また彼に入ること、また人間は後ろに自分自身を向きを変える、また立ち去る。
Cum illis qui in inferno sunt, ita est; 彼らに、地獄にいる者、このようである。
at cum illis qui in caelo sunt, est mutua conjunctio. しかし、彼らに、天界にいる者、相互の結合がある。
[3.] Quoniam Dominus vult conjunctionem cum homine, propter ejus salvationem, providit etiam ut apud hominem sit reciprocum. [3.] 主は人間との結合を望まれるので、彼の救いのために、さらにまた人間のもとに相互のものがあるように備えられた。
Reciprocum apud hominem est, quod bonum quod ex libero vult et facit, et verum quod ex illo velle secundum rationem cogitat et loquitur, appareat sicut ab illo; 人間のもとに相互のものがある、それは善、自由から欲し行なうもの、また真理、理性にしたがってその意志することから考え、話す、それらからのように見える。
et quod bonum illud in voluntate ejus, et verum illud in intellectu ejus, appareat sicut ejus; また、それは彼の意志の中のその善、また彼の理解力の中のその真理、〔それらが〕彼のもののように見える。
immo illa apparent homini sicut ex se et sicut ejus, prorsus sicut forent ejus; それどころか、それらが人間に自分自身からのようにまた彼(自分)のもの〔である〕ように見える、まったく彼(自分)のものであった。
non est aliquod discrimen; 何かの相違はない。
animadverte num aliquis aliter omni sensu percipit. 気づけ(認めよ)、ある者が〔そのことを〕他のすべての感覚で知覚するかどうか。
De apparentia illa sicut a se, videatur supra (n. 74-77), et de appropriatione sicut ejus (n. 78-81): 自分自身のものからのようなその外観については上に見られる(74-77番)、また彼のもののような専有(自分自身のものとすること)について(78-81番)。
sola differentia est, quod homo agnoscere debeat, quod non ex se faciat bonum, et cogitet verum, sed a Domino; (単なる)相違だけがある、人間は認めるべきであること、自分自身から善を行なわないこと、また真理を考えない、しかし、主から。
et inde quod bonum quod facit, et verum quod cogitat, non sit ejus. またここから、行なう善、また考える真理は、彼(自分)のものでないこと。
Ita cogitare, ex aliquo amore voluntatis, quia veritas est, facit conjunctionem; このように考えることが、何らかの意志の愛から、真理であるからと、結合をつくる(生む)。
nam sic homo aspicit Dominum et Dominus aspicit hominem. なぜなら、このように人間は主を見る、また主は人間を見るから。
@1 92 pro “90” 注1 「90」の代わりに92
(3) 訳文
92. (vi.) 人間との主の結合は、また主との人間の相互のもの〔結合〕は、二つのこれらの能力によって行なわれること。
主との結合と再生は一つである、なぜなら、だれかがどれだけ主と結合するかによって、それだけ再生するから。それゆえ、再生について前に言われていることは、結合についても言われることができ、またここに結合について言われることは、再生について言われることができる。人間との主の結合があること、また主との人間の相互のものがあることは、主ご自身がヨハネ福音書で教えられている、
「わたしの中にとどまりなさい、わたしもまたあなたがたの中にとどまります。……わたしの中にとどまり、またわたしがその中にとどまる者は、その者は多くの実を結びます」(15:4, 5)。
「その日に、あなたがたは……あなたがたがわたしの中に、またわたしがあなたがたにいる……ことを知ります」(14:20)。
[2.] だれでも理性だけから、何からのアニムス(外的な心)の結合が、もし相互のものもまたないなら、また相互に結合したものがないなら見ることができる。もし、だれかが他の者を愛し、逆に愛されないなら、その時、一人の者が近づき、もう一人の者が去るようなものである。しかし、逆に愛されるなら、その時、一人が近づき、もう一人もまた近づくようなものであり、また結合が生じる。
愛は愛されることを欲する。このことは愛に植え付けられている。またどれだけ愛し返されるかによって、それだけそれ自体の中にある(本質的なものとなる)、またその快さの中にある。これらから、もし主が人間を愛するだけで、逆に人間により愛されないなら、主は近づくけれども、人間が去ってしまうことは明らかである。このように、主は絶えず人間に会い、また彼に入ることを望まれるが、人間自身が後ろに向きを変え、立ち去るのである。地獄にいる者は、このよう者である。しかし、天界にいる者には相互の結合がある。
[3.] 主は人間との結合を、その救いのために、望まれるので、さらにまた人間のもとに相互のものがあるように備えられた。人間のもとに相互のものがあるが、それは、自由から欲し行なう善、また理性にしたがってその意志することから考え、話す真理が、それらからのように見えることであり、また、それは彼の意志の中の善、また彼の理解力の中の真理が彼のもののように見えることである。それどころか、それらが人間に自分自身からのように、自分のものであり、まったく自分のものであったように見えることである。〔そこに〕何の相違も〔見られ〕ない。だれが〔そのことを〕他のすべての感覚で知覚するかどうか、気づけ。
自分自身のものからのようなその外観については前に(74-77番)、また彼のもののような専有(自分自身のものとすること)について(78-81番)に見られる。ただ相違は、人間は、自分自身から善を行なわない、また真理を考えないが、しかし、〔それらを〕主から行ない、考え、またここから、行なう善、また考える真理は、自分のものでない、と認めるべきであることだけである。何らかの意志の愛から、真理であるからと、このように考えることが結合を生む。なぜなら、このように人間は主を見、また主は人間を見るから。